Odstąpienie od umowy to istotne uprawnienie, które pozwala przedsiębiorcom na rezygnację z zawartej umowy w określonym czasie. Od 1 stycznia 2021 roku, w wyniku nowelizacji ustawy o prawach konsumenta, niektórzy przedsiębiorcy zyskali możliwość korzystania z tego prawa na zasadach zbliżonych do konsumentów. W niniejszym artykule przyjrzymy się, na czym dokładnie polega to uprawnienie, kto może z niego skorzystać oraz jakie są związane z nim obowiązki i ograniczenia.​

Kto może skorzystać z prawa odstąpienia od umowy?

Nowelizacja ustawy o prawach konsumenta wprowadziła istotne zmiany dotyczące prawa odstąpienia od umowy. Obecnie przedsiębiorcy prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą, którzy zawierają umowy bezpośrednio niezwiązane z ich działalnością zawodową, mogą korzystać z uprawnień przysługujących konsumentom. Oznacza to, że jeśli zakupiony towar lub usługa nie są związane z głównym profilem działalności przedsiębiorcy, ma on prawo odstąpić od umowy w terminie 14 dni od jej zawarcia lub otrzymania towaru, bez konieczności podawania przyczyny. Warto jednak pamiętać, że to uprawnienie nie dotyczy spółek prawa handlowego, takich jak spółki z ograniczoną odpowiedzialnością czy spółki akcyjne.

Jakie są terminy i procedura odstąpienia od umowy?

Termin na odstąpienie od umowy wynosi zazwyczaj 14 dni od dnia zawarcia umowy lub otrzymania towaru. W przypadku umów zawartych na odległość, np. przez internet, termin ten liczy się od momentu objęcia towaru w posiadanie przez przedsiębiorcę lub wskazaną przez niego osobę trzecią. Aby skutecznie odstąpić od umowy, należy złożyć oświadczenie o odstąpieniu drugiej stronie – może to być forma pisemna lub elektroniczna. Ważne jest, aby oświadczenie zostało wysłane przed upływem 14-dniowego terminu. Po złożeniu oświadczenia przedsiębiorca ma obowiązek niezwłocznie, nie później niż w ciągu 14 dni, zwrócić otrzymany towar, ponosząc bezpośrednie koszty zwrotu, chyba że sprzedawca zgodził się je pokryć. ​

Jakie są obowiązki sprzedawcy w przypadku odstąpienia od umowy?

Po otrzymaniu oświadczenia o odstąpieniu od umowy, sprzedawca ma obowiązek niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni, zwrócić przedsiębiorcy wszystkie dokonane przez niego płatności, w tym koszty dostarczenia towaru. Sprzedawca może jednak wstrzymać się ze zwrotem płatności do czasu otrzymania zwróconego towaru lub dostarczenia dowodu jego odesłania. Zwrot płatności powinien nastąpić przy użyciu takiego samego sposobu zapłaty, jakiego użył przedsiębiorca, chyba że wyraźnie zgodził się on na inny sposób zwrotu, który nie wiąże się dla niego z żadnymi kosztami. ​

Jakie są wyjątki od prawa odstąpienia od umowy?

Istnieją pewne sytuacje, w których prawo odstąpienia od umowy nie przysługuje. Dotyczy to m.in. umów o świadczenie usług, jeżeli przedsiębiorca wykonał w pełni usługę za wyraźną zgodą konsumenta, który został poinformowany przed rozpoczęciem świadczenia, że po jego spełnieniu utraci prawo odstąpienia od umowy. Innym przykładem są umowy, w których cena lub wynagrodzenie zależą od wahań na rynku finansowym, nad którymi przedsiębiorca nie sprawuje kontroli, i które mogą wystąpić przed upływem terminu do odstąpienia od umowy. Ponadto, prawo odstąpienia nie przysługuje w przypadku dostarczania treści cyfrowych, które nie są zapisane na nośniku materialnym, jeżeli spełnianie świadczenia rozpoczęło się za wyraźną zgodą konsumenta przed upływem terminu do odstąpienia od umowy. ​

Podsumowując, odstąpienie od umowy to istotne prawo, które od 2021 roku przysługuje również niektórym przedsiębiorcom na zasadach zbliżonych do konsumentów. Aby skutecznie z niego skorzystać, należy znać obowiązujące terminy, procedury oraz wyjątki od tego prawa. Dokładne zapoznanie się z przepisami pozwoli na świadome i skuteczne korzystanie z tego uprawnienia, minimalizując ryzyko ewentualnych nieporozumień czy sporów.

Umowne i ustawowe prawo odstąpienia – czym się różnią?

W polskim prawie wyróżniamy ustawowe oraz umowne prawo odstąpienia od umowy. Pierwsze z nich wynika bezpośrednio z przepisów ustaw takich jak Kodeks cywilny czy ustawa o prawach konsumenta. Drugie – jak sama nazwa wskazuje – jest wynikiem zapisów umowy zawartej przez strony. Ustawowe prawo odstąpienia przysługuje na przykład konsumentowi przy zakupie towaru na odległość, bez konieczności podawania przyczyny, a termin na jego wykonanie wynosi co do zasady 14 dni od dnia zawarcia umowy lub odebrania towaru. Z kolei umowne prawo odstąpienia może mieć inne ramy czasowe, a także zależeć od spełnienia dodatkowych warunków – na przykład zapłaty kary umownej lub wystąpienia określonego zdarzenia.

W przypadku odstąpienia na podstawie przepisów ustawowych, nie ma obowiązku wskazywania powodów decyzji, natomiast w wersji umownej, wszystko zależy od treści klauzul zapisanych w kontrakcie. Co istotne, oświadczenie złożone drugiej stronie – niezależnie od jego podstawy – musi spełniać wymogi formalne i być doręczone w sposób umożliwiający potwierdzenie jego otrzymania. Warto zaznaczyć, że obu stronom przysługiwać może prawo odstąpienia, jeśli zostało tak uregulowane – przykładem może być umowa wzajemna, w której świadczenia mają zostać spełnione przez każdą ze stron. Znajomość różnic pomiędzy tymi dwoma rodzajami odstąpień może zadecydować o powodzeniu całej transakcji – zarówno dla konsumenta, jak i dla przedsiębiorcy.

Czy przedsiębiorca może odstąpić od umowy zawartej poza lokalem?

Odstąpienie od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa to temat, który dotyczy przede wszystkim transakcji zawieranych na pokazach, podczas wizyt handlowców w domu klienta czy w miejscach publicznych. W takich przypadkach ustawodawca przewidział szczególne uprawnienia – zwłaszcza dla konsumentów, ale w określonych sytuacjach również dla mikroprzedsiębiorców. Zgodnie z przepisami, jeżeli umowa została zawarta w sposób nietypowy – czyli poza tradycyjnym biurem lub punktem sprzedaży – możliwe jest skorzystanie z prawa odstąpienia od umowy bez konieczności podawania przyczyny.

W tym kontekście kluczowe znaczenie ma fakt udzielenia konsumentowi informacji o przysługującym mu prawie oraz dostarczenia wzoru formularza odstąpienia. Jeżeli przedsiębiorca, który zawarł umowę, nie spełni tego obowiązku, termin na zachowania terminu do odstąpienia może zostać wydłużony nawet do 12 miesięcy. Takie rozwiązanie ma charakter ochronny i wynika z założenia, że konsumenci (lub jednoosobowi przedsiębiorcy korzystający z praw konsumenckich) mogą być szczególnie narażeni na presję w czasie nieumówionej wizyty przedsiębiorcy.

Co więcej, jeśli nastąpi skuteczne odstąpienie, przedsiębiorca powinien zwrócić otrzymaną kwotę, a konsument – oddać towar, z wyjątkiem kosztów określonych w przepisach. W szczególności chodzi o bezpośrednie koszty zwrotu towaru, które co do zasady obciążają konsumenta, o ile został o tym wcześniej poinformowany. Z punktu widzenia sprzedającego – to również obowiązek zadbania o potwierdzenie otrzymania oświadczenia, co pozwala uniknąć ewentualnych sporów.

Jak wygląda zwrot świadczeń po odstąpieniu od umowy?

W przypadku odstąpienia od umowy, kluczowe jest nie tylko złożenie stosownego oświadczenia, ale także rozliczenie stron. Oznacza to, że jeśli doszło już do spełnienia świadczenia – na przykład dostarczenia towaru czy wykonania usługi – obie strony powinny zwrócić sobie to, co od siebie otrzymały. W praktyce przedsiębiorca musi oddać otrzymane środki, a kupujący powinien zwrócić zakupiony towar w granicach zwykłego zarządu, co oznacza, że mógł się z nim zapoznać, ale nie miał prawa z niego korzystać w sposób nadmierny.

W przypadku usług, które zostały rozpoczęte – istotna jest wartość świadczenia spełnionego do momentu złożenia oświadczenia. Ustawodawca przewiduje, że konsument może być zobowiązany do zapłaty drugiej stronie odpowiedniego wynagrodzenia, proporcjonalnego do zakresu wykonanego świadczenia. Takie rozwiązanie szczególnie dotyczy sytuacji, w których usługi rozpoczęto na wyraźną prośbę konsumenta, jeszcze przed upływem terminu do odstąpienia.

W przypadku towarów – kluczowy jest moment, w którym przedsiębiorca wydaje towar, a także sposób jego odesłania. Konsument powinien zachować szczególną ostrożność, ponieważ ponosi bezpośrednie koszty zwrotu towaru, chyba że strony ustaliły inaczej. Co ważne, potwierdzenie otrzymania oświadczenia jest tu istotnym dowodem, który może być wymagany w razie sporu. Dobrą praktyką jest więc wysyłanie oświadczenia listem poleconym lub e-mailem z potwierdzeniem odbioru.

Odstąpienie od umowy sprzedaży – co z towarami dostarczanymi partiami?

W przypadku umowy sprzedaży, która przewiduje dostarczanie towarów osobno, partiami lub w częściach, termin na odstąpienie od umowy zaczyna biec od dnia objęcia w posiadanie ostatniego z elementów zamówienia. Jest to niezwykle ważne, szczególnie w przypadku zakupów internetowych, w których dostawa może być realizowana w różnych terminach i przez kilku kurierów.

W takich sytuacjach konsument ma prawo złożyć oświadczenie złożone drugiej stronie, które będzie dotyczyć całej umowy lub tylko konkretnej części zamówienia – jeżeli na przykład tylko jedna z przesyłek zawierała towar niezgodny z zamówieniem. Co ważne, umowy zawarte przez internet objęte są pełną ochroną ustawową, a sam proces odstąpienia nie wymaga podawania przyczyny.

Warto zaznaczyć, że zgodnie z przepisami, prawo odstąpienia od umowy nie przysługuje w przypadku dostarczania treści cyfrowych, jeżeli konsument wcześniej wyraził zgodę na rozpoczęcie świadczenia przed upływem terminu odstąpienia. Podobnie jest w przypadku produktów personalizowanych, wyprodukowanych na indywidualne zamówienie.

Źródło zdjęcia: https://pixabay.com/pl/photos/biznes-umowa-zesp%C3%B3%C5%82-broker-arizona-7533126/