Stosunkowo nowym terminem w języku polskim jest know-how. Co to znaczy i czy istnieje definicja prawna tego pojęcia? W poniższym tekście omówimy wszystko, co powinieneś wiedzieć. Sprawdzimy, jakie są rodzaje know-how, możliwości jego komercjalizacji oraz ochrony. 

Co to znaczy know-how?

Termin know-how doczekał się już swojej definicji w Słowniku Języka Polskiego PWN. Jak można go wyjaśnić – co to jest know-how? Według SJP PWN to „praktyczna umiejętność lub wiedza w zakresie technologii produkcji, lub technik zarządzania”. 

Pojęcie know-how pochodzi z języka angielskiego, w dosłownym tłumaczeniu oznacza „wiedzieć jak”. Należy podkreślić, że to, co określa się jako know-how, to wiedza i doświadczenie o charakterze poufnym. By można było mówić o know-how, muszą one spełniać kilka wymogów i być:

  • niejawne, czyli trudno dostępne, nieznane powszechnie, 
  • istotne, czyli niezbędne przy wykonywaniu usługi lub produkcji towaru, odróżniające towar/usługę od oferty konkurencji, 
  • zidentyfikowane, czyli opisane na tyle zrozumiale, aby dało się stwierdzić, że są także niejawne i istotne.

Know-how w polskim prawie

Określenie know-how nie posiada ścisłej definicji prawnej, jednak nie znaczy to, że nie występuje w polskim prawie. Wystarczy zajrzeć do regulacji podatkowych, które znajdują się w Ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych. 

W art. 5a ust. 34 lit. c można znaleźć ogólne wyjaśnienie, co to znaczy know-how. Jest to „równowartość udokumentowanej wiedzy (informacji) nadającej się do wykorzystania w działalności przemysłowej, naukowej lub handlowej”. W art. 29 ust. 1 pkt 1 znajduje się zapis, że know-how to „informacje związane ze zdobytym doświadczeniem w dziedzinie przemysłowej, handlowej lub naukowej”. 

Wzmianka o know-how pojawia się również m.in. w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 772/2004 w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 Traktatu do kategorii porozumień o transferze technologii. Definicja przytoczona w art. 1 lit. określa, co to know how, w następujący sposób: „pakiet nieopatentowanych informacji praktycznych, wynikających z doświadczenia i badań”. Informacje te mają być niejawne, istotne oraz zidentyfikowane. 

Poszukujesz zatrudnienia? Świetnie się składa – praca w Białymstoku już na Ciebie czeka!

Rodzaje know-how

Eksperci zwracają uwagę, że można wyróżnić kilka rodzajów know-how, do których należą: 

  • know-how techniczne – związane z zagadnieniami produkcyjnymi, 
  • know-how handlowe – dotyczące obrotu towarów lub usług, zapewniające przewagę nad konkurentami, 
  • know-how organizacyjne – obejmujące wysokość wynagrodzeń, metody organizacji pracy i określające wewnętrzną strukturę zarządzania, 
  • know-how finansowe – w jego skład wchodzą zdolność handlowa i kredytowa firmy, metody wewnętrznej sprawozdawczości oraz zasady dokonywania analiz finansowych.

Jakie są przykłady know-how?

Wśród przykładów know-how można wymienić między innymi: 

  • bazy danych firmy, np. bazy klientów korzystających z jej usług/produktów, 
  • przepisy i receptury, 
  • system określający standardy jakości obsługi klienta, 
  • długoterminowe strategie PR-owe wobec poszczególnych klientów, 
  • procedury określające metody zarządzania firmą.

Do know-how w biznesie zaliczają się również strategie firmy czy też przewidywania, a nawet opracowane przez przedsiębiorców metody, dzięki którym możliwe jest zmniejszenie kosztów produkcji towaru lub wykonania usługi. 

Know-how i tajemnica przedsiębiorstwa

Know-how w biznesie nie jest chronione przez prawo patentowe ani prawo autorskie. Nie znaczy to jednak, że można ujawniać posiadane informacje. Know-how nie powinno ujrzeć światła dziennego, o ile przedsiębiorca sobie tego nie życzy. Czy ujawnienie know-how to naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa? Jak mają się do siebie know-how i nieuczciwa konkurencja? 

W art. 11 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji z dnia 11 kwietnia 1993 r. można znaleźć zapis, według którego „czynem nieuczciwej konkurencji jest przekazanie, ujawnienie lub wykorzystanie cudzych informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa albo ich nabycie od osoby nieuprawnionej, jeżeli zagraża istotnym interesom przedsiębiorcy”.

Warto podkreślić, że know-how i tajemnica przedsiębiorstwa nie są pojęciami tożsamymi. Tajemnica przedsiębiorstwa to znacznie szerszy termin, na który składa się nie tylko know-how, ale również m.in. dane pracowników, zapisy znajdujące się w zawieranych z nimi umowach, informacje dotyczące zobowiązań finansowych oraz stanu majątkowego firmy.

Jak chronić know-how? 

Już podczas zakładania działalności gospodarczej warto wiedzieć, jak chronić tajemnicę przedsiębiorstwa, w tym know-how. Osoba będąca w posiadaniu know-how ma wyłączność do korzystania z tej wiedzy. Jest ona chroniona przez wspomnianą ustawę o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. 

Istnieją także organizacje, których zadaniem jest ochrona własności. Wymienia się wśród nich między innymi: 

  • Urząd ds. Harmonizacji Rynku Wewnętrznego (OHIM), zajmujący się ochroną wzorów i znaków wspólnotowych, 
  • Europejski Urząd Patentowy (EPO), który udziela patentów europejskich, 
  • Światową Organizację Własności Intelektualnej (WIPO), która tworzy i koordynuje regulacje prawne dotyczące własności intelektualnej, udziela także pomocy technologicznej oraz prawnej, 
  • Północnoamerykański Układ o Wolnym Handlu (NAFTA), którego zadaniem jest ochrona praw własności intelektualnej w USA, Meksyku i Kanadzie, a także tworzenie odpowiednich warunków dla uczciwej konkurencji w obrębie strefy wolnego handlu.

Know-how w przypadku współpracy z partnerami biznesowymi chronione jest, gdy przedsiębiorcy zależy, by wiedza ta pozostała poufna. Gdy właściciel firmy ujawni swoim partnerom informacje w sposób dobrowolny, ochrona tajemnic przedsiębiorstwa w stosunku do danego podmiotu przestaje obowiązywać.

Przedsiębiorca musi zatem zatroszczyć się o to, by zobowiązać swojego partnera biznesowego do nieujawniania know-how i pozostałych tajnych informacji. W niektórych firmach sposobem na ochronę know-how jest podpisywanie klauzuli poufności z partnerami biznesowymi i/lub pracownikami.

Konsekwencje naruszenia know-how

Naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa, w tym know-how, jest traktowane jako czyn nieuczciwej konkurencji i może prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych. Gdy przedsiębiorca odkryje, że jego poufne informacje zostały ujawnione lub nielegalnie pozyskane, ma prawo żądać natychmiastowego zaprzestania takich działań oraz usunięcia ich skutków. Ponadto osoba, która dopuściła się naruszenia, może być zobowiązana do publicznego złożenia oświadczenia, które jednoznacznie potwierdzi, że ujawnione informacje stanowiły tajemnicę przedsiębiorstwa.

Kolejną konsekwencją jest konieczność naprawienia wyrządzonej szkody. W takim przypadku naruszyciel odpowiada na zasadach ogólnych wynikających z Kodeksu Cywilnego, w szczególności dotyczących czynów niedozwolonych. Oprócz tego może zostać zobowiązany do wydania wszystkich korzyści uzyskanych w wyniku bezprawnego pozyskania informacji, co dotyczy np. zysków osiągniętych dzięki wykorzystaniu tajemnic handlowych.

W przypadku celowego działania, sąd może również zasądzić odpowiednią kwotę na rzecz określonego celu społecznego, np. wspierania polskiej kultury czy ochrony dziedzictwa narodowego. Za naruszenie know-how ustawodawca przewidział również odpowiedzialność karną w formie grzywny, ograniczenia wolności lub nawet pozbawienia wolności do dwóch lat.

Warto również pamiętać, że fałszywe oskarżenie o naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa może prowadzić do poważnych konsekwencji, w tym do kosztownego procesu z tytułu naruszenia dóbr osobistych.

Komercjalizacja know-how: sposoby

Część przedsiębiorców działających na rynku postanawia czerpać korzyści z komercjalizacji know-how. W jaki sposób można na tym zarobić? 

Obecnie najczęściej mówi się o sprzedaży informacji oraz doświadczenia, trzeba jednak pamiętać o sprecyzowaniu przedmiotu transakcji oraz obmyśleniu odpowiedniego sposobu, w jaki wiedza zostanie przekazana nabywcy. Atrakcyjną możliwością wydaje się być również tzw. komercjalizacja pośrednia, czyli np. nabywanie udziałów albo akcji w spółce, które umożliwia korzystanie z wiedzy przedsiębiorcy. 

Kolejnym ze sposobów na zarobienie na know-how może być jego licencjonowanie, jednak w praktyce niemal nie spotyka się z tego typu działaniami. Wykupienie licencji oznaczałoby bowiem konieczność przekazania odpowiedniej dokumentacji technicznej, a także przeszkolenia pracowników nabywcy licencji. Co więcej, licencjonowanie know-how byłoby ryzykowne, ponieważ po wygaśnięciu licencji jej nabywca dysponowałby wiedzą ukrytą. 

Przedsiębiorca, który zamierza zdecydować się na zarabianie na know-how, powinien dobrze przemyśleć, w jakiej formie najlepiej skomercjalizować wiedzę.

Know-how a konkurencyjność – dlaczego warto inwestować w ochronę wiedzy?

W dobie globalizacji i szybkiego przepływu informacji ochrona know-how staje się kluczowym elementem strategii biznesowej każdej firmy. Przewaga konkurencyjna oparta na unikalnej wiedzy i doświadczeniu może być łatwo zagrożona, jeśli nie zostaną wprowadzone odpowiednie procedury zabezpieczające. Jednym z istotnych zagrożeń jest niekontrolowany odpływ wiedzy wraz z odchodzącymi pracownikami, którzy mogą wykorzystać zdobyte informacje u konkurencji lub we własnym biznesie. Dlatego coraz więcej firm decyduje się na wdrażanie umów o zakazie konkurencji oraz polityki ochrony informacji poufnych.

Co więcej, technologie cyfrowe, choć ułatwiają przechowywanie i udostępnianie danych, niosą także ryzyko wycieku. Włamania hakerskie, nieautoryzowane udostępnianie dokumentów czy nawet przypadkowe błędy pracowników mogą skutkować utratą kluczowych informacji. Dlatego warto zainwestować w systemy zabezpieczeń IT, takie jak szyfrowanie danych, ograniczenie dostępu do wrażliwych plików czy monitoring aktywności użytkowników w sieci firmowej.

Jak skutecznie egzekwować ochronę know-how w firmie?

Nawet najlepsze procedury nie będą skuteczne, jeśli nie zostaną odpowiednio wdrożone i egzekwowane. Firmy powinny regularnie szkolić swoich pracowników z zasad ochrony informacji, uświadamiając im konsekwencje nieautoryzowanego udostępniania poufnych danych. Ważnym elementem jest również bieżący monitoring stosowanych środków ochrony oraz ich dostosowywanie do zmieniających się zagrożeń.

Warto także wdrożyć jasną politykę dostępu do wrażliwych informacji, określając, kto i na jakich zasadach może korzystać z poszczególnych zasobów firmy. Utrzymanie tajemnicy przedsiębiorstwa wymaga bowiem nie tylko środków prawnych, ale również skutecznej organizacji pracy i kultury bezpieczeństwa, która stanie się częścią codziennego funkcjonowania organizacji.

Źródło zdjęcia: https://pl.123rf.com/photo_65244103_notebook-with-toolls-and-notes-about-workflow-concept.html