Moim zdaniem praca w Kolejach Mazowieckich stała się zawodem o bardzo wysokim poziomie ryzyka zawodowego i odpowiedzialności, dlatego oceniam ją negatywnie. W ostatnich latach można zauważyć coraz większe przenoszenie odpowiedzialności za bezpieczeństwo ruchu kolejowego bezpośrednio na pracowników wykonawczych, przede wszystkim maszynistów i kierowników pociągów. Jednocześnie rośnie zakres ich obowiązków, podczas gdy konsekwencje ewentualnych błędów mogą być niezwykle poważne.
Najbardziej tragicznym przykładem jest wypadek w Woli Bierwieckiej. Podczas wymiany podróżnych 17-letni pasażer pomagający innej osobie przy wysiadaniu został przytrzaśnięty przez drzwi pociągu i znalazł się pomiędzy peronem a ruszającym składem. Poszkodowany doznał bardzo ciężkich obrażeń, które doprowadziły do trwałego uszczerbku na zdrowiu. Sprawa stała się przedmiotem postępowania prokuratorskiego oraz analiz organów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo transportu kolejowego.
Po zdarzeniu wskazywano na szereg nieprawidłowości związanych z organizacją procesu odjazdu pociągu, nadzorem nad bezpieczeństwem pasażerów oraz realizacją procedur służbowych. Wypadek ten pokazał, że pojedyncze przeoczenie lub niewykrycie zagrożenia może doprowadzić do tragedii, której skutki odczuwają zarówno poszkodowani, jak i pracownicy.
Szczególnie niepokojące są zmiany organizacyjne dotyczące obserwacji peronu. W przeszłości obowiązujące przepisy i instrukcje przewidywały, że kierownik pociągu po podaniu sygnału odjazdu prowadzi obserwację pociągu i peronu aż do chwili całkowitego minięcia peronu przez skład. Rozwiązanie to stanowiło dodatkowe zabezpieczenie i pozwalało na reakcję w przypadku wystąpienia niebezpiecznej sytuacji już po rozpoczęciu jazdy.
Obecnie w praktyce coraz większy nacisk kładzie się na obserwację peronu przez maszynistę podczas wymiany podróżnych i bezpośrednio przed odjazdem. Powoduje to koncentrację wielu obowiązków na jednej osobie. Maszynista musi jednocześnie obserwować sytuację na peronie, kontrolować sygnały i wskaźniki, nadzorować urządzenia sterowania ruchem, prowadzić pojazd oraz podejmować decyzje dotyczące bezpieczeństwa ruchu. Takie rozwiązania ograniczają zasadę wzajemnej kontroli pomiędzy członkami drużyny pociągowej.
W mojej ocenie zwiększa to ryzyko popełnienia błędu i osłabia system bezpieczeństwa. Gdy odpowiedzialność za obserwację peronu i bezpieczny odjazd zostaje skupiona na jednej osobie, rośnie prawdopodobieństwo przeoczenia sytuacji niebezpiecznej. Wypadek w Woli Bierwieckiej pokazuje, że skutki takiego zdarzenia mogą być tragiczne.
Dodatkowo odpowiedzialność pracowników nie ogranicza się wyłącznie do odpowiedzialności służbowej. Mogą oni ponosić konsekwencje dyscyplinarne, utracić uprawnienia zawodowe, zostać objęci postępowaniem karnym lub wieloletnimi postępowaniami sądowymi. Pracownicy muszą także liczyć się z ogromnym obciążeniem psychicznym wynikającym z udziału w zdarzeniu kolejowym.
Poszkodowani mają prawo dochodzić odszkodowań, zadośćuczynień oraz rent na podstawie art. 444 i art. 445 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 444 § 2 Kodeksu cywilnego sąd może przyznać poszkodowanemu rentę, jeżeli utracił on całkowicie lub częściowo zdolność do pracy albo zwiększyły się jego potrzeby życiowe. W przypadku osób ciężko poszkodowanych świadczenia te mogą być wypłacane przez wiele lat, a nawet dożywotnio.
Co prawda odpowiedzialność odszkodowawcza co do zasady obciąża przewoźnika kolejowego lub jego ubezpieczyciela, jednak pracownicy coraz częściej odczuwają, że to na nich skupiana jest odpowiedzialność za funkcjonowanie całego systemu bezpieczeństwa. W praktyce to oni stają się uczestnikami postępowań, przesłuchań i czynności wyjaśniających, a ich decyzje są szczegółowo analizowane przez organy ścigania i instytucje nadzoru.
W mojej ocenie obecny kierunek zmian prowadzi do nadmiernego obciążania pracowników odpowiedzialnością przy jednoczesnym ograniczaniu mechanizmów wzajemnej kontroli. Powoduje to wzrost ryzyka powstania wypadków, a następnie przenoszenie skutków tych zdarzeń na pojedynczych pracowników. Wypadek w Woli Bierwieckiej stanowi przykład, że nawet jedno tragiczne zdarzenie może skutkować dramatem poszkodowanego, wieloletnimi konsekwencjami dla pracowników oraz ogromnym obciążeniem psychicznym i zawodowym osób uczestniczących w zdarzeniu.
Z tych powodów uważam, że praca w Kolejach Mazowieckich jest obecnie zawodem wyjątkowo obciążającym, stresującym i obarczonym bardzo wysokim poziomem odpowiedzialności, który nie zawsze jest adekwatny do realnych możliwości pojedynczego pracownika.