Według raportu STADA „The Future of Your Health„, do 2019 roku 62% Polaków przynajmniej raz doświadczyło symptomów wypalenia zawodowego. Liczba ta wzbudza niepokój – tym bardziej, że wypadamy znacznie gorzej niż większość Europejczyków. Na czym polega syndrom wypalenia zawodowego? Jakie są jego przyczyny i konsekwencje? Dowiesz się tego z niniejszego artykułu.

 

Na czym polega wypalenie zawodowe?

Wypalenie zawodowe to negatywne zjawisko, które może pojawić się w wyniku doświadczania chronicznego stresu związanego z pracą. Przejawia się w szerokim spektrum objawów – między innymi:

  • Niechęcią do pracy
  • Znacznym spadkiem energii
  • Drażliwością
  • Problemami z koncentracją
  • Bezsennością
  • Bólami głowy

Wypalenie zawodowe dotknąć może pracowników każdego szczebla, w każdym wieku i niezależnie od płci. Największe ryzyko wystąpienia symptomów wypalenia zawodowego dotyczy każdego, kto pracuje z ludźmi – w szczególności:

  • Pracowników medycznych – najwyższe ryzyko
  • Nauczycieli
  • Psychologów
  • Policjantów
  • Więziennych strażników
  • Prawników

Definicja wypalenia zawodowego znajdzie się również w najnowszej światowej klasyfikacji chorób ICD-11, która zacznie obowiązywać od 2022 roku. Jednak według WHO nie jest to choroba. Uwzględnienie tego syndromu w klasyfikacji wynika z faktu, że ludzie często zgłaszają się do lekarza z powodu objawów wypalenia zawodowego. Dodatkowo może to być czynnik potencjalnie wpływający na inne problemy zdrowotne.

W ICD-11 wypalenie zawodowe opisane jest jako:

„… syndrom, który wynika z chronicznego stresu doświadczanego w miejscu pracy, który nie był efektywnie regulowany. Charakteryzują go 3 wymiary:

1) Poczucie braku energii lub wyczerpania

2) Nasilone dystansowanie się od pracy, lub negatywizm lub cynizm powiązane z pracą

3) Obniżona wydajność w pracy.

Wypalenie zawodowe odnosi się wyłącznie do kontekstu zawodowego i nie nadaje się do opisywania doświadczeń z innych dziedzin życia.”

 

Przyczyny wypalenia zawodowego

Barry Farber zaproponował 3 podtypy wypalenia zawodowego – każdy z nich wiąże się z odmienną charakterystyką przyczyn wystąpienia tego syndromu:

  1. Klasyczne wypalenie
  2. Wypalenie z powodu braku wyzwań
  3. Wypalenie przez wyczerpanie – poddanie się

Poniżej przedstawiamy każdy z powyższych typów wypalenia zawodowego.

1# Klasyczne wypalenie:

  • Wysokie zaangażowanie w radzenie sobie z piętrzącymi się trudnościami
  • Zbyt wiele zadań na raz lub zbyt długie godziny pracy
  • Coraz większy wysiłek prowadzący ostatecznie do wyczerpania energii
  • Poczucie winy gdy cele nie mogą być zrealizowane, próba sprostania zbyt wysoko postawionym oczekiwaniom
  • Nadmierna ambicja, wyjątkowo silna potrzeba osiągnięć, niska świadomość własnych ograniczeń lub ignorowanie ich
  • Strategie radzenia sobie z problemami nastawione na ich rozwiązanie przy jednoczesnym braku strategii nakierowanych na rozładowanie napięcia emocjonalnego

2# Wypalenie z powodu braku wyzwań:

  • Typ wypalenia zawodowego, o którym mówi się znacznie rzadziej, a działa równie szkodliwie
  • Najczęściej dotyczy obowiązków powtarzalnych, wykonywanych w sposób rutynowy
  • Monotonia, brak pozytywnej stymulacji, patologiczna nuda – brak satysfakcji z pracy
  • Brak możliwości rozwoju w organizacji
  • Obojętność, wykonywanie zadań bez zaangażowania i przy możliwie najmniejszym wysiłku
  • Brak identyfikacji z firmą, wysoki cynizm, frustracja, ciągłe narzekanie
  • Ambiwalencja: z jednej strony potrzeba zmiany, z drugiej strony poczucie, że nie jest ona możliwa – w efekcie tkwienie w miejscu, poczucie bycia uwięzionym
  • Dominuje radzenie sobie poprzez dystrakcję – głównie unikanie myślenia o problemie

3# Wypalenie przez wyczerpanie – poddanie się:

  • Ten rodzaj wypalenia zawodowego najczęściej występuje w miejscach pracy, w których stosowane są nieadekwatne systemy motywacyjne oraz metody kontroli pracy pracowników
  • Wysiłki i stres nie wiążą się z żadną nagrodą (choćby w postaci docenienia) lub idą na marne; brak autonomii
  • Brak informacji zwrotnych na temat efektów pracy, obojętność wobec starań pracownika
  • Znaczny spadek sumienności, niedbalstwo, lekceważenie, zapominanie – szczególnie nasilone w zetknięciu z trudnościami
  • U podstaw leży frustracja, poczucie bezradności, niekompetencji, niskie poczucie skuteczności, subiektywne poczucie braku wpływu
  • Pasywność w radzeniu sobie ze stresem – unikanie angażowania się w sytuację problemową

 

Konsekwencje wypalenia zawodowego

Wypalenie zawodowe przypomina depresję – zasadnicza różnica polega na tym, że w tym przypadku problemy są ściśle związane z kontekstem, czyli miejscem pracy. W innych sytuacjach lub po zmianie pracy osoba może nie przejawiać już symptomów wypalenia zawodowego. Koszty są jednak podobne:

  • Spadek wydajności, zaangażowania i satysfakcji z pracy
  • Większa absencja, częstsze spóźnienia
  • Pogorszenie relacji ze współpracownikami i klientami

Firmy, w których wiele pracowników doświadcza wypalenia zawodowego, muszą liczyć się z większymi rotacjami, które z kolei skutkują generowaniem dodatkowych kosztów – podobnie jak w przypadku wysokiej absencji.

U wypalonych zawodowo pracowników dodatkowo istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia:

  • Zespołu chronicznego zmęczenia
  • Chorób układu krążenia
  • Zaburzeń psychicznych
  • Nasilonych problemów z koncentracją i pamięcią
  • Bezsenności

 

Niebawem opublikujemy kolejny artykuł, w którym omówimy sposoby na zapobieganie wypaleniu zawodowemu u pracowników.