Jak powiedział Benjamin Franklin, „na tym świecie pewne są tylko śmierć i podatki” – trudno jest się z tym stwierdzeniem nie zgodzić. O ile jednak przemijalność ludzkiej egzystencji zostawić możemy teologom i filozofom, o tyle kwestie dotyczące systemu podatkowego i zagadnienia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej możemy uznać za własną specjalność. Czynny podatnik VAT – kto to jest?

czynny-podatnik-vat

Czym w ogóle jest podatek VAT? Kiedy trzeba go opłacać, a kiedy można z niego zrezygnować? Czynny podatnik VAT a bierny – jakie są różnice? Jakie przywileje i obowiązki zdobędziemy stając się czynnymi podatnikami VAT? Jak zarejestrować się do opłacania podatku VAT? Na te i inne pytania postaramy się odpowiedzieć w niniejszym materiale.

Podatek VAT w pigułce

Podatek VAT, czyli podatek od wartości dodanej do towarów i usług, jest jednym z najpopularniejszych obciążeń fiskalnych na świecie. Suma podatku należnego do zapłaty określa wartość procentowa, zależna od rodzaju towaru lub usługi.

Konstrukcja podatku VAT sprawia, że większości podmiotom gospodarczym opłaca się bycie czynnym podatnikiem VAT, nawet wówczas, gdy nie są do tego obligowaniu prawem. Państwa członkowskie Unii Europejskiej obowiązane są odpowiednimi traktatami do wprowadzenia i utrzymania podatku VAT w swoim systemie fiskalnym – fakt ten zaognia spór na temat jego zasadności i opłacalności z punktu widzenia państwowej gospodarki.

Krytyka podatku VAT związana jest przede wszystkim z jego efektywnością i korupcjogennością. Jego przeciwnicy zauważają, że legislacja w tej materii jest niejednolita i skomplikowana, a próby jak najdokładniejszego przełożenia przepisów na indywidualną sytuację danej firmy (w celu uniknięcia przypadkowego konfliktu z prawem), generują dodatkowe koszty po stronie przedsiębiorców, przekładając się na wyższą cenę finalnych dóbr. Ponadto, zgodnie z wyliczeniami Komisji Europejskiej, kraje Unii tracą rocznie nawet 50 miliardów euro w wyniku wyłudzeń – najpopularniejszym schematem jest tutaj tzw. „karuzela VAT„.

Jako alternatywę dla VAT, jego krytycy proponują przede wszystkim podatek obrotowy, który według ich poglądów miałby być znacznie tańszy w utrzymaniu i eliminować szereg furtek dla przestępców, jednocześnie zapewniając państwu zyski na zbliżonym poziomie. Jak jednak wspomnieliśmy wyżej, wprowadzenie go jako zamiennika dla podatku VAT będzie w krajach Unii Europejskiej niemożliwe.

Czynny podatnik VAT – kto to jest?

Jak nietrudno się domyślić, czynnymi podatnikami VAT nazywamy podmioty, wykonujące czynności opodatkowane, zarejestrowane do VAT i opłacające podatek naliczony zgodnie z obowiązującymi stawkami. Naturalnie, osoba fizyczna nie może być czynnym podatnikiem VAT – możliwość tę ma wyłącznie osoba prowadząca działalność gospodarczą.

W przypadku niektórych rodzajów działalności gospodarczej, zarejestrowanie się w urzędzie w charakterze czynnego podatnika VAT będzie niezbędne, o czym stanowią odpowiednie ustawy. W pozostałych sytuacjach, rzecz ta będzie opcjonalna dla przedsiębiorcy. Jeżeli opisywany obowiązek nas nie dotyczy, to warto zastanowić się, czy i tak rejestracja nie byłaby dla nas korzystnym rozwiązaniem.

Podatnik VAT – czynny a bierny

Skoro w rozróżniamy w przestrzeni gospodarczej pojęcie czynnego podatnika VAT, to powinniśmy zastanowić się również nad jego potencjalnym antonimem i rzeczywistym znaczeniem. Czy istnieje „bierny podatnik VAT”? Jeśli tak, to czym się charakteryzuje?

Oczywiście, istnieje. O ile czynny podatnik VAT opłaca należny podatek, pomniejszając go rzecz jasna o VAT naliczony (wynikający z poczynionych inwestycji bądź stanowiący część składową poniesionych kosztów), o tyle sytuacja ta nie dotyczy biernych podatników VAT – ten nie odprowadza rzeczonego podatku od swojej sprzedaży towarów i usług, ale jednocześnie nie odlicza go od swoich zakupów.

Podatnik VAT zwolniony – kiedy podatnicy VAT mogą z tego skorzystać?

Innym sformułowaniem określającym biernego podatnika VAT jest „podatnik VAT zwolniony”. Jak już wskazaliśmy wyżej, w takim przypadku podmiot gospodarczy nadal musi figurować w rejestrze VAT, jednak nie odprowadza do Urzędu Skarbowego żadnych należności, jednocześnie nie mogąc korzystać z odliczeń, właściwych dla podatników czynnych.

Co więcej, jako podatnik bierny, nie musimy składać deklaracji VAT, ani przesyłać do urzędu skarbowego jednolitych plików kontrolnych (JPK). Będziesz jednak zmuszony do prowadzenia ewidencji sprzedaży w sposób rzetelny, tak, by monitorować limit rocznej sprzedaży, ustanowiony na poziomie 200 000 złotych obrotu – w innym razie nie będziesz mógł korzystać ze zwolnienia podmiotowego. O co dokładnie chodzi? Tego dowiesz się w dalszej części artykułu.

Kiedy nie trzeba być czynnym podatnikiem VAT?

Choć funkcjonowanie w gospodarce jako czynny podatnik VAT może mieć wiele zalet, to nie zawsze jest to dla przedsiębiorcy czynnik korzystny – szczęśliwie, często nie jest on nawet konieczny. Istnieją dwie sytuacje, w których przedsiębiorca może skorzystać ze zwolnienia z podatku VAT, stając się w rzeczywistości jego biernym podatnikiem.

Wyróżniamy dwa rodzaje takiego zwolnienia – zwolnienie podmiotowe oraz zwolnienie przedmiotowe. Na czym one polegają?

Zwolnienie podmiotowe

Ze zwolnienia podmiotowego może skorzystać każdy przedsiębiorca, który nie będąc obligowanym do rejestracji jako czynny podatnik VAT z uwagi na rodzaj podejmowanej działalności, osiąga roczny obrót w kwocie mniejszej niż 200 000 złotych. Przedsiębiorcy są jednak w tej sytuacji zmuszeni do skrupulatnego prowadzenia ewidencji sprzedaży, dokumentującej jego roczny obrót – po przekroczeniu ustawowej kwoty, należy natychmiast zarejestrować się we właściwym dla siebie urzędzie skarbowym.

Zwolnienie przedmiotowe

Ze zwolnienia przedmiotowego może skorzystać każdy przedsiębiorca, który prowadzi działalność gospodarczą wymienioną w art. 43 ustawy o VAT. Sam artykuł jest dosyć długi, dość drobiazgowo pochylając się nad różnorodnymi rodzajami działalności gospodarczej – warto poświęcić chwilę na to by mu się przyjrzeć, lub skorzystać z pomocy doświadczonego biura księgowego, celem uniknięcia niepotrzebnych nerwów i konfliktów z urzędnikami.

Warto przy tym pamiętać, że w niektórych sytuacjach podatnik świadczący różne rodzaje usług, może korzystać ze zwolnienia podmiotowego nawet wówczas, gdy pozostała część jego obrotu przekroczyła ustawowy limit, ale została zwolniona z obowiązku opłacenia daniny na podstawie zwolnienia przedmiotowego. Zgodnie z obowiązującą literą prawa, czynności zwolnione z opodatkowania nie są wliczane do całościowego limitu obrotu.

Kto musi zarejestrować się jako czynny podatnik VAT?

Podsumowując wszelkie powyższe słowa, stosowny formularz w urzędzie skarbowym złożyć musi każdy przedsiębiorca, nawet ci, którzy docelowo korzystać będą ze zwolnienia podmiotowego lub przedmiotowego. Wówczas nie rejestrujemy się jednak jako czynny podatnik.

Niemniej, ustawa o VAT dość wyraźnie precyzuje również to, kto i w jakim okresie musi określić się czynnym podatnikiem VAT. Na kim zatem bezwarunkowo ciąży to brzemię?

Obowiązek opłacania podatku VAT – na kim ciąży?

Pierwszą sytuacją, w której należy zarejestrować się (lub przerejestrować) jako czynny płatnik VAT, jest moment przekroczenia przez przedsiębiorcę ustawowego progu 200 000 złotych obrotu rocznie. Każda kolejna sprzedaż po przekroczeniu limitu rodzi konieczność uiszczenia stosownego podatku.

Obowiązek odprowadzania podatku VAT od pierwszej sprzedaży ciąży z kolei na dwóch rodzajach podmiotów. Pierwszym z nich są przedsiębiorcy nieposiadający siedziby działalności gospodarczej na terenie naszego kraju. Drugim zaś ci, na których obowiązek ten nakłada ustawa.

Rzecz dotyczy podatników zajmujących się:

  • Transportem potencjalnie niebezpiecznych i ryzykownych towarów (pełną ich listę stanowi załącznik nr 12 do ustawy o VAT),

  • Sprzedażą towarów opodatkowanych podatkiem akcyzowym, z wyłączeniem energii elektrycznej, wyrobów tytoniowych czy środków trwałych podlegających amortyzacji,

  • Świadczeniem usług jubilerskich oraz prawniczych w zakresie doradztwa, z wyłączeniem wieloaspektowego doradztwa rolniczego.

Kiedy warto zarejestrować jako czynny podatnik VAT?

Zasadniczo, bazując na opiniach tysięcy przedsiębiorców, można by zaryzykować stwierdzenie, że niemal zawsze opłaca się być „vatowcem”. Da nam to możliwość lepszej optymalizacji podatkowej, a więc w rezultacie wyższy zysk netto i mniej kosztowny rozwój.

Opłacalność z bycia płatnikiem VAT maleje w sytuacji, w której prowadzimy niewielką działalność zorientowaną na świadczenia wobec osób fizycznych i nasze przychody nie są przesadnie duże. Wówczas dużo bardziej optymalne może być rozliczenie na podstawie ryczałtu.

Jak zostać czynnym podatnikiem VAT?

Jeżeli zamierzamy prowadzić działalność gospodarczą, której charakter (lub nasza chęć) obliguje nas do stania się czynnymi podatnikami VAT, będziemy pierwej zobowiązani do rejestracji działalności gospodarczej.

Bez względu na charakter formalny naszego przyszłego przedsiębiorstwa (działalność jednoosobowa czy spółka), w pierwszej kolejności będziemy musieli skierować się do właściwego dla nas urzędu miasta i złożyć tam formularz CEiDG-1. Wraz z nim otrzymamy NIP oraz REGON, formalnie istniejąc w bazie przedsiębiorców.

Rejestracja podatnika VAT – formularz VAT-R

Rejestracja podatnika VAT następuje poprzez złożenie formularza VAT-R. Dokument powinien zatwierdzić właściwy dla nas urząd skarbowy. Samo wypełnienie formularza nie powinno przysporzyć nam większych trudności – w znacznej mierze należy jedynie oznaczyć podatnika oraz powód opodatkowania.

Ten sam formularz będziemy zobowiązani złożyć również wówczas, gdy rejestrujemy się jako podatnik VAT zwolniony. Jeżeli masz jakieś istotne problemy przy wypełnianiu rzeczonego dokumentu, możesz zdać się na pomoc lokalnych urzędników, lub skorzystać z asysty swojego księgowego.

Czynny podatnik VAT – obowiązki płatnika

Czynny podatnik, jak sama nazwa wskazuje, jest zobowiązany do odprowadzania do urzędu skarbowego podatku VAT. W tym kontekście oczywistym jest również konieczność prowadzenia należytej ewidencji, która pozwoli na bezproblemowe wykazanie poziomu należności.

Płatnik ma również obowiązek składania na ręce urzędnika deklaracji VAT – może to być VAT-7 (rozliczenie miesięczne) lub VAT-7K (rozliczenie kwartalne). Kolejnym z obowiązków jest zgodne z prawem prowadzenie rejestru sprzedaży i zakupów, katalogowanie faktur VAT, oraz dbałość o naliczanie właściwych stawek podatku.

Co więcej, obowiązkiem przedsiębiorcy będzie również wystawianie faktur VAT na życzenie klienta prywatnego, oraz każdorazowo w przypadku transakcji z inną firmą.

Jakie przywileje zyskamy będąc czynnymi podatnikami VAT?

Główną zaletą na jaką wskazują płatnicy VAT, jest możliwość odliczenia podatku VAT naliczonego przy zakupie towarów lub usług. Fakt ten pozwala przedsiębiorcy na wyraźną obniżkę ponoszonych kosztów, jednak trzeba pamiętać, że podmiot z którym ów przedsiębiorca dokonuje transakcji, musi w ten sam sposób być zobligowanym do wystawiania faktur VAT.

Z tego powodu już sama możliwość wystawiania faktur VAT często odbierana jest za zaletę. Jeżeli będziesz „vatowcem” mającym prawo do wystawienia rzeczonego dokumentu, to inni przedsiębiorcy dużo chętniej podejmą się współpracy z Tobą – często nawet wówczas, gdy Twoja konkurencja oferować będzie usługi lepszej jakości.

Wykaz podatników VAT

Wykaz podmiotów zarejestrowanych jako podatnicy VAT jest publicznie dostępny i jako płatnik VAT będziemy musieli się tam znaleźć. Dzięki temu, jeżeli nie mamy pewności co do uczciwości naszego kontrahenta, będziemy mieli możliwość zweryfikowania jego prawdomówności za pośrednictwem rządowego portalu.

W tym celu wystarczającym będzie dla nas znać NIP, REGON, numer rachunku bankowego podmiotu lub nazwę podmiotu, z którym weszliśmy we współpracę. Wykaz podatników VAT udzieli nam również niezbędnych informacji wówczas, gdyby miało się okazać, że nasz kontrahent został wykreślony z listy czynnych podatników VAT lub otrzymał przy rejestracji decyzję odmowną.

Biała lista podatników VAT

Należy pamiętać, że zgodnie z obowiązującą literą prawa, to na nas, jako na podmiocie dokonującym płatności, spoczywa odpowiedzialność weryfikacji kontrahenta. W tym celu powstała biała lista podatników VAT, na której znajdują się wszyscy czynni podatnicy VAT, wraz z właściwymi dla siebie numerami rachunków bankowych. Należy pamiętać, że wykonanie przelewu na inny rachunek niż wskazany na białej liście, może skutkować poważnymi konsekwencjami.