Cesja wierzytelności pozwala na to, by (nawet bez zgody dłużnika) przenieść wierzytelność – w tym zaległe odsetki – na inny podmiot. W konsekwencji, dla dłużnika zmiana jest niewielka – nadal musi spłacić swoje zobowiązania – jednak pierwotny wierzyciel odzyskuje część należnych mu pieniędzy.

cesja-co-to-jest

Co to jest cesja wierzytelności? Jakie rodzaje cesji wyróżniamy? Co może być przedmiotem cesji? Czy cesja leasingu jest możliwa? Jak wygląda cesja kredytu hipotecznego? Czym powinna charakteryzować się umowa cesji? Gdzie należy spisać umowę cesji? Na te i inne pytania postaramy się odpowiedzieć w poniższym materiale.

Cesja – co to jest?

Cesja, czy też mówiąc inaczej, przelew wierzytelności, jest rodzajem umowy cywilnoprawnej, której celem jest przekazanie uprawnień do wierzytelności innemu podmiotowi. Cesja wierzytelności jako cała procedura jest uregulowana przez Kodeks Cywilny (art. 509). W momencie, w którym podpisana zostanie umowa cesji, pierwotny wierzyciel (cedent) traci prawo do egzekucji należnego mu długu na rzecz podmiotu, któremu rzeczone prawa odstępuje (cesjonariusza).

Do przeniesienia wierzytelności na inny podmiot dochodzi w sytuacji, w której pierwotny wierzyciel nie ma już czasu lub ochoty na mozolne odzyskiwanie zadłużenia, lub znajduje się z nagła w sytuacji wymagającej natychmiastowego zwrotu jak największej ilości pożyczonych środków.

Jak nietrudno się bowiem domyślić, najczęściej podstawą dla umowy cesji wierzytelności jest określona gratyfikacja finansowa, jaką cesjonariusz uiszcza na rzecz cedenta. Z punktu widzenia cesjonariusza, cała praktyka ma charakter inwestycyjny, gdyż koszt zakupu długu jest mniejszy, aniżeli wartość zadłużenia wraz z odsetkami, jakie ten ma otrzymać w określonym czasie od dłużnika.

Co może być przedmiotem cesji?

Przedmiotem cesji zasadniczo może być każda wierzytelność, o ile konkretne zapisy prawne w jej przypadku, bądź szczególne właściwości zobowiązania nie negują takiej możliwości. Cesja leasingu, cesja ubezpieczenia, cesja kredytu hipotecznego – wszystkie te i inne działania prawne są możliwe, o ile postanowienia umowne pomiędzy stronami nie stanowią inaczej.

Jakich praw nie można zatem scedować? Są to prawa wynikające z odrębnych przepisów, określane w nich jako niezbywalne. Podstawę dla nich mogą stanowić Kodeks Pracy, Kodeks Cywilny i inne, podobne rangą źródła prawa. Wśród przykładów wymienić można następujące:

  • Wynagrodzenie za pracę,

  • Prawo odkupu,

  • Prawo pierwokupu,

  • Prawo dożywocia,

  • Służebności osobiste.

Cesja nie może dotyczyć również zadłużenia, co do którego zapisy umowne zawarte wcześniej między stronami wprost zabraniają takiej praktyki. Warto w tym miejscu mieć również na uwadze fakt, że niektóre umowy mogą dopuszczać przeniesienie praw do wierzytelności, ale wymagać przy tym najpierw zgody dłużnika.

Komu można scedować wierzytelność i kto może to zrobić?

Zgodnie z przepisami prawa, przeniesienie praw do wierzytelności na osobę trzecią nie musi dotyczyć wyłącznie firm – scedować wierzytelność można również osobie fizycznej. Podobnie, każdy wierzyciel może starać się o cesję wierzytelności, bez względu na to czy prowadzi działalność gospodarczą czy nie.

Z opisywanych tu rozwiązań skorzystać może dowolne towarzystwo ubezpieczeniowe, firmy leasingowe i inne podmioty podobnej natury. Niemniej, w większości przypadków cesja wierzytelności to ogromne pole do działania dla firm windykacyjnych, które najchętniej odkupują zadłużenia.

Cesja – rodzaje. Co dokładnie można scedować i jakie są różnice?

Jak już wspomnieliśmy wyżej, scedować zasadniczo można każdą wierzytelność, o ile rzeczona nie podlega zastrzeżeniu umownemu lub niemożność ta nie wynika z odrębnych przepisów. Niemniej, wyróżnić będziemy mogli szereg rodzajów cesji, których natura może się od siebie w jakimś zakresie różnić.

Cesja wierzytelności – stan bazowy

Umowa cesji wierzytelności zdecydowanie najczęściej dotyczy pożyczek, kredytu gotówkowego, kredytu hipotecznego, czy ubezpieczeń. O ile w grę nie wchodzą instytucje bankowe czy nieco bardziej skomplikowane zapisy umowne, to cesja wierzytelności nie będzie zbyt trudnym do zrozumienia zagadnieniem. Ponadto trzeba pamiętać, że problemy finansowe czy nieuczciwy dłużnik, nie zawsze stanowią fundament dla tego rodzaju rozporządzania wierzytelnością – przykładem może być cesja ubezpieczenia na bank.

Warto jednak w tej materii nadmienić, że cesja wierzytelności może przybrać pewną specyficzną formę, jaką jest przelew powierniczy. W jego przypadku niekoniecznie będziemy mówili o zmianie wierzyciela, bo należność wynikająca z zadłużenia nadal będzie trafiać na konto cedenta. Niemniej, cesjonariusz na określony czas otrzymuje prawo do egzekucji długu, w zamian za jego część lub wcześniej ustaloną z cedentem gratyfikację.

Cesja leasingu

Cesja umowy leasingu może dotyczyć scedowania praw do nabytego w ten sposób samochodu, sprzętu specjalistycznego, RTV czy AGD. Z praktycznego punktu widzenia cała operacja powinna przebiegać w dokładnie taki sam sposób –

Trzeba bowiem dokładnie zagłębić się w zapisy konkretnej umowy leasingu, a najlepiej skontaktować się z leasingodawcą. Może się bowiem okazać, że cesja wierzytelności w tym przypadku będzie niemożliwa, a w wyniku jej przeprowadzenia cedent zostanie obarczony szeregiem kar umownych i innych zobowiązań (na przykład zostanie zmuszony do natychmiastowego opłacenia zaległych rat).

Cesja ubezpieczenia

Jak nietrudno domyślić się na podstawie powyższych przykładów, cesja ubezpieczenia to przeniesienie praw do otrzymania odszkodowania z cedenta na cesjonariusza. To specyficzny rodzaj cesji, który zasadniczo nie ma wiele wspólnego z zadłużeniem.

Z cesją polisy ubezpieczeniowej najczęściej będziemy mieli do czynienia w sytuacji, w której przedmiot ubezpieczenia (na przykład samochód czy mieszkanie) nie stanowi naszej własności w pełni, a jest kredytowany. Do zawarcia umowy tego rodzaju możemy zostać niejako zmuszeni przez bank w sytuacji, w której starać się będziemy o kredyt hipoteczny.

Bank może zażądać od nas cesji ubezpieczenia na wypadek, w którym stan nieruchomości miałby ulec pogorszeniu czy sam przedmiot kredytowania ulegnie zniszczeniu, na przykład w wyniku pożaru czy innego zdarzenia losowego. W ten sposób bank obniży poziom podejmowanego przez siebie ryzyka, a my nie będziemy musieli osobiście przejmować się tym, czy należność została uregulowana.

Cesja kredytu hipotecznego

W sytuacji w której zaciągasz kredyt hipoteczny, na pewno wiesz, że dla zawarcia umowy spełnić należy szereg rozmaitych warunków, mających zapewnić – tak bank, jak i kredytobiorcę – o tym, że wieloletni okres spłaty kredytu hipotecznego będzie przebiegał bez jakichkolwiek trudności. W dalszym ciągu jednak może dojść do sytuacji, w którym przekazanie prawa do wierzytelności będzie musiało mieć miejsce.

Oczywiście, sytuacja taka może wiązać się z trudną pozycją finansową dłużnika, jednak w większości przypadków do cesji kredytu hipotecznego dochodzi przy rozwodach, bądź przy likwidacji spółek. Wówczas, dzięki odpowiedniej umowie, całość zobowiązania trafia do jednego ze wcześniejszych kredytobiorców. Może się jednak zdarzyć tak, że żadna ze stron nie będzie zainteresowana dalszym kredytowaniem nieruchomości i do cesji zostanie zaangażowana osoba trzecia.

Jak wygląda umowa cesji wierzytelności i o czym należy pamiętać?

Zawierając umowę cesji wierzytelności, należy przede wszystkim pamiętać o jej formie – dla bezpieczeństwa, w każdym przypadku powinna ona nabywać formę aktu notarialnego. Zależnie od rodzaju cesji, możemy wraz z zainteresowanymi stronami umówić się na wizytę w gabinecie notarialnym osobiście, lub (na przykład w przypadku cesji umowy leasingu lub cesji kredytu hipotecznego) załatwić sprawę za pośrednictwem dotychczasowego wierzyciela, na zasadach określonych w wewnętrznej polityce przedsiębiorstwa.

Nie istnieją żadne wymagane prawem szablony, podług których bylibyśmy obowiązani sporządzać naszą umowę. Niemniej, należy pamiętać, aby dokładnie określić strony cesji, jej przedmiot, aktualny stosunek prawny łączący przedmiot ze stronami oraz wszelkie inne detale, jakie mogą być niezbędne dla właściwego określenia praw i obowiązków wynikających z dokumentu.

Strony umowy cesji wierzytelności

Aby zapisy które znajdą się w umowie cesji mogły znaleźć zastosowanie praktyczne, należy dokładnie określić strony cesji, a więc nabywcę wierzytelności (cesjonariusza) oraz zbywcę wierzytelności (cedenta). Nabywca wierzytelności powinien ponadto zadbać o to, by dotychczasowy dłużnik dowiedział się o wprowadzanych zmianach – jak bowiem przeczytasz niżej, informowanie dłużnika o cesji wierzytelności niekoniecznie jest sprawą oczywistą.

Właściwe oznaczenie stron umowy powinno zawierać:

  • Imiona i nazwiska stron,

  • Adresy zamieszkania i adresy korespondencyjne (jeżeli są inne),

  • Numer i serię dowodu osobistego,

  • Numery rachunków bankowych.

Naturalnie, nie wolno w tym kontekście zapomnieć również o jasnym, zrozumiałym i niebudzącym wątpliwości oznaczeniu przedmiotu cesji i wszelkich aspektach z tymże związanym.

Gdzie dokonać przeniesienia wierzytelności innemu podmiotowi?

Choć de facto prawo nie obliguje nas do tego, warto dokonać przeprowadzenia cesji w formie pisemnej, przy asyście notariusza. Wyłącznie w ten sposób każda ze stron będzie w stanie zabezpieczyć swoje interesy. Wyjątkiem, w którym zgodnie z prawem sporządzenie aktu pisemnego dla tego typu umowy będzie niezbędne, jest sytuacja, w której sama wierzytelność również ma formę pisemną – a więc, jak można wykoncypować, niemal w każdej sytuacji.

Nie zawsze jednak będziemy obligowani do osobistej fatygi w gabinecie notarialnym. Gdy w grę wchodzi cesja kredytu czy cesja umowy leasingu, wszelkich formalności będziemy dopełniać za pośrednictwem banku czy innego podmiotu.

Cesja wierzytelności – czy trzeba informować dłużnika?

To czy dotychczasowy wierzyciel poinformuje dłużnika o tym, że cesja wierzytelności miała miejsce, zasadniczo zależy wyłącznie od jego dobrej woli – sytuacja dłużnika w praktyce i tak się nie zmienia.

Niemniej, warto o to zadbać, ponieważ zgodnie z literą obowiązującego prawa, jeżeli dłużnik nie zostanie poinformowany o zmianie wierzyciela, to spłata zadłużenia na rzecz cedenta będzie liczyła się właściwe regulowanie zobowiązań – w takiej sytuacji to rolą cesjonariusza będzie dochodzenie należności od poprzedniego wierzyciela.

Warto więc zabezpieczyć się na taką okoliczność, nie tylko informując dłużnika o przeprowadzonych zmianach, ale prosząc nawet o umieszczenie w umowie stosownego zapisu, który pod rygorem nieważności wymagałby rzetelnego przekazania dłużnikowi niezbędnych dla niego informacji.

Cesja wierzytelności a wpis do rejestru dłużników BIG

Każda osoba mająca problemy ze spłatą zadłużenia, prędzej czy później znajdzie się w rejestrze dłużników, prowadzonym przez Biuro Informacji Gospodarczej (BIG). Trzeba jednak mieć na uwadze, że zgodnie z nowelizacją ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczej i wymianie danych gospodarczych, cesja wierzytelności wymaga od wierzyciela usunięcia dłużnika z rejestru.

Ile kosztuje cesja?

Koszt cesji nie jest stały i zależy od wielu zmiennych – przede wszystkim od jej rodzaju. Analiza danych i przygotowanie umowy w przypadku cesji kredytu hipotecznego czy leasingu, to koszt – zależnie od banku – od 600 złotych, do nawet 1 500 złotych brutto.

Jeżeli zaś chcemy osobiście zająć się przeprowadzeniem cesji, na przykład gdy dotyczy ona pożyczki prywatnej, wówczas będziemy musieli sporządzić akt notarialny. Koszt usług notariusza w takim przypadku dzieli się na podstawę (ok. 200 złotych) oraz taksę notarialną, stanowiącą procent wartości przedmiotu sprawy. Należy jednak podkreślić, że i w tym przypadku może ona się wahać zależnie od tego, czego cesja wierzytelności dotyczy.

Podatek przy umowie cesji wierzytelności

Cesja wierzytelności jest ponadto obarczona podatkiem od czynności cywilnoprawnych (PCC). Wynosi on 1% całkowitej wartości rynkowej przedmiotu cesji. Zobowiązany do jego zapłaty jest nabywca wierzytelności, a więc cesjonariusz.

Cesja wierzytelności – podsumowanie

Cesja zasadniczo może dotyczyć każdej wierzytelności, o ile odrębne przepisy (o których miałeś okazję czytać w niniejszym materiale) nie stanowią inaczej. Po podpisaniu odpowiedniej umowy, nowy wierzyciel staje się właścicielem długu, mogąc domagać się od dłużnika spłaty całości zobowiązania – wiele podmiotów, takich, jak na przykład firmy windykacyjne, traktuję cesję wierzytelności jako inwestycję.

Nie zawsze jednak cesja musi być przeprowadzana w przypadku długu. Nierzadko jest to czynność stanowiąca dodatkowe zabezpieczenie dla pożyczkodawcy (na przykład cesja ubezpieczenia na bank przy kredycie hipotecznym) lub uregulowanie prawa własności, zmienionego w toku innych, niezależnych wydarzeń (na przykład cesja kredytu hipotecznego w przypadku rozwodu).

Warto mieć zawsze na względzie, że do cesji wierzytelności, zupełnie jak do każdej innej czynności prawnej, należy podejść skrupulatnie i z uwagą, aby nie narażać się na żadne nieprzewidziane konsekwencje – w myśl zasady „przezorny zawsze ubezpieczony”.