Kapitał początkowy a emerytura – jak go ustalić i dlaczego jest ważny?

Kapitał początkowy ZUS ustala w celu wyznaczenia wysokości emerytury. Jest to jeden ze składników podstawy wysokości uzbieranego kapitału emeryta. Sprawdź, co to jest kapitał początkowy i jaki ma wpływ na wysokość emerytury.

Emerytura jest świadczeniem pieniężnym, na które pracujemy większość życia. Ma nam zapewnić bezpieczeństwo finansowe i spokojny odpoczynek w późniejszych latach. Osoby, które zaprzestały aktywności zawodowej, otrzymują każdego miesiąca świadczenie, którego wysokość uzależniona jest m.in. od wynagrodzenia, stażu pracy i dalszego okresu trwania życia osób w wieku przejścia na emeryturę. Ustalenie kapitału początkowego jest istotne w wyznaczeniu wysokości świadczenia.

Co to jest kapitał początkowy?

Kapitał początkowy to wartość składek na ubezpieczenie emerytalne, jakie zostały zgromadzone na koncie przed 1 stycznia 1999 roku. Kwota ta ma znaczenie w przypadku obliczania emerytury na nowych zasadach. Ewidencja składek ubezpieczeniowych ma miejsce dopiero od 1999 roku. Zatem osoby urodzone po 1948 roku, które były zatrudnione przed 1999 rokiem, nie mają dokładnie obliczonego kapitału początkowego ze względu na brak rzetelnych danych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala zatem wysokość zgromadzonych środków na podstawie stażu pracy i zarobków, jakie przyszły emeryt uzyskiwał w okresie przed 1999 r. Ustalenie kapitału jest niezbędne, ponieważ na tej podstawie wyznaczana jest wysokość emerytury.

Komu ustala się kapitał początkowy?

Zakład Ubezpieczeń Społecznych zajmuje się wyznaczeniem kapitału początkowego dla osób:

1. Urodzonych po 1948 roku i zatrudnionych lub samodzielnie opłacających składki na ubezpieczenie społeczne przed 1999 r.

2. Urodzonych przed 1949 r. jeśli łącznie:

• osiągnęły powszechny wiek emerytalny po 31 grudnia 1998 r.
• złożyły wniosek o emeryturę z powodu osiągnięcia wieku emerytalnego po 31 grudnia 2008 r., lecz wystąpiły o ustalenie wysokości emerytury w zgodzie z nowymi zasadami,
• posiadają okresy składkowe i okresy nieskładkowe do kapitału początkowego w wysokości minimum 20 lat stażu dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn,
• kontynuowały ubezpieczenia emerytalne i rentowe po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego.

Kiedy złożyć wniosek o przeliczenie?

Wniosek o ustalenie kapitału początkowego można złożyć w każdym momencie. Oprócz obliczeń uwzględniających okres studiów w wymiarze do 1/3 okresów składkowych, jakie miały miejsce przed złożeniem wniosku o emeryturę. Wniosek o ustalenie kapitału najlepiej złożyć jak najszybciej, ponieważ część zakładów, które działały do 1998 roku, może już nie istnieć. To oznacza problemy z dotarciem do istotnych przy wyznaczaniu kapitału dokumentów. Jeśli ich nie uzyskasz, możesz mieć trudności z udowodnieniem zarobków, czy stażu pracy – to oznacza niższą emeryturę.

Osoby, które mają już ustalony kapitał początkowy lub przyznaną emeryturę, mogą złożyć wniosek o ponowne przeliczenie kapitału początkowego, jeśli:

• weszły w posiadanie dokumentów potwierdzających staż pracy lub zarobki, które mogą doprowadzić do wzrostu świadczenia emerytalnego,
• doszło do zmiany przepisów o sposobie obliczania ustalonego już kapitału początkowego.

Osoby, które złożyły wniosek o ustalenie emerytury, nie muszą dodatkowo składać wniosku o obliczenie kapitału początkowego. ZUS automatycznie oblicza kapitał.

Jeśli przyszły emeryt nie udowodni wysokości swojego kapitału początkowego poprzez dostarczenie rzetelnych dokumentów, to zostanie mu przyznana emerytura w najniższej wysokości.

Waloryzacja kapitału początkowego w 2022 roku – tabela

Od 1 stycznia 1999 roku, gdy kwota kapitału początkowego została ustalona po raz pierwszy, podlega corocznej waloryzacji. Składki wyznacza się poprzez ich pomnożenie przez wskaźnik waloryzacji. Składki, które bierze się pod uwagę w wyznaczaniu to kwota zgromadzona na koncie ubezpieczonego na dzień 31 stycznia w roku ujętym w waloryzacji.

W czerwcu 2000 roku wskaźnik waloryzacji kapitału początkowego wyniósł 115,60%. Wskaźnik waloryzacji ogłoszony zostaje w Monitorze Polskim w obwieszczeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej. Niezależnie od efektu waloryzacji, kapitał początkowy nie zostanie obniżony.

Od 1 marca 2022 roku świadczenia – takie jak emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinne, w tym także dodatki do tych świadczeń są wyższe. Najniższa emerytura po waloryzacji od 1 marca 2022 roku wynosi 1338,44 zł brutto. To 88 zł więcej niż przed waloryzacją.

• Zasady waloryzacji składek ujęte są w art. 25 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych.
• Od czego zależy wskaźnik waloryzacji kapitału początkowego? Zasady określono w artykule 173 ustawy. Waloryzacja kapitału początkowego w przebiegach w ten sam sposób co waloryzacja składek na ubezpieczenia emerytalne. Składki ubezpieczenia znajdujące się na koncie mnoży się przez składnik waloryzacji.

Biorąc pod uwagę wskaźnik waloryzacji w wysokości 107%, od 1 marca 2022 roku wysokość emerytur wygląda następująco:

Mam kapitał początkowy – jak obliczyć emeryturę?

Gdy wiemy, jak obliczyć kapitał początkowy możemy przeliczyć wysokość emerytury. Do tego potrzebujemy takich danych jak podstawa obliczenia emerytury i średnie dalsze trwanie życia w wieku osób, w jakim wnioskodawca przechodzi na emeryturę.

Na wysokość podstawy wyznaczania emerytury składa się:

• zwaloryzowany kapitał początkowy,
• zwaloryzowane składki na ubezpieczenia emerytalne uzyskane na koncie po 1998 roku,
• zwaloryzowane środki zapisane na subkoncie ZUS także te przeniesione z OFE.

Natomiast dalsze trwanie życia oznacza liczbę miesięcy, w jakich prognozowane jest pobieranie emerytury przez wnioskodawcę. Prezes Głównego Urzędu Statystycznego ogłasza co roku tablice średniego dalszego trwania życia w Monitorze Polskim. I właśnie te tablice stanowią podstawę do wyznaczenia emerytury.

Wysokość emerytury wyznaczoną między innymi przez wysokości kapitału początkowego obliczamy, dzieląc podstawę przez średnie dalsze trwanie życia.

Jakie dokumenty do obliczenia kapitału początkowego?

Jak wyznaczyć kapitał początkowy do emerytury? Dokumenty, jakie musisz ze sobą zanieść do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych to:

• wniosek o naliczenie kapitału początkowego (druk EKP);
• informacja o okresach składkowych i nieskładkowych (druk ERP-6);
• informacja dotycząca przebiegu ubezpieczenia osoby ubezpieczonej, pod warunkiem, że wnioskodawca mieszkał lub pozostawał ubezpieczony w państwach Unii Europejskiej, lub Europejskiego Porozumienia o wolnym handlu, a także w państwach, z którymi Polska zawarła umowy dwustronne o zabezpieczeniu społecznym.

Ponadto wnioskodawca musi udokumentować swój staż ubezpieczeniowy, jaki miał miejsce przed 1 stycznia 1999 roku. Do tego należy zgromadzić dokumenty potwierdzające staż. To mogą być:

• świadectwa pracy,
• zaświadczenia od pracodawców,
• można okazać legitymację ubezpieczeniową, jeśli potwierdza okres zatrudnienia,
• umowy o pracę,
• legitymacja służbowa,
• dokumenty pracownicze, na przykład dotyczące udzielenia urlopu wypoczynkowego,
• kopie dokumentów pochodzących z archiwum przechowującego dokumenty zlikwidowanych zakładów pracy,
• zeznania świadków na szczególnym druku ZUS Rp-8, a do tego oświadczenie w sprawie braku dokumentów ZUS Rp-9,
• zaświadczenie z urzędu pracy o pobieraniu zasiłku dla bezrobotnych,
• zaświadczenie z ośrodka pomocy społecznej o pobieraniu zasiłków z opieki, od których odprowadzano składki ubezpieczeniowe,
• książeczka wojskowa potwierdzające służbę,
• zaświadczenie o służbie zawodowej,
• odpis aktu urodzenia dziecka, nad którym położono piecze uniemożliwiającą wykonywanie pracy,
• zaświadczenia i dyplomy potwierdzające ukończenie studiów.

Natomiast wysokość wynagrodzenia potwierdza się w oparciu o takie dokumenty jak zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu wystawione przez pracodawcę stanowiącego płatnika składek ubezpieczeniowych dla wnioskodawcy. Takie zaświadczenie może również wystosować następca pracodawcy. Można się posłużyć również dowodami zastępczymi, takimi jak kserokopie dokumentów z archiwów zlikwidowanych zakładów pracy. ZUS w ustaleniu kapitału początkowego nie bierze się pod uwagę okresu prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Po ustaleniu decyzji w sprawie kapitału początkowego ZUS zwraca oryginały dokumentów. Kopie wymagają poświadczenia notarialnego. Zakład zachowa jednak dokumenty oryginalne, które potwierdzają wysokość wynagrodzenia wnioskodawcy.

Gdzie złożyć dokumenty do ustalenia kapitału początkowego?

Wniosek o ustalenie kapitału początkowego oraz dokumenty, jakie należy do tego wniosku załączyć, składa się w placówkach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Rozpatrzeniem wniosków zajmuje się jednostka właściwa dla emeryta ze względu na jego miejsce zameldowania. W przypadku braku adresu zamieszkania w Polsce wniosek rozpatrzy ta placówka ZUS, która jest właściwa ze względu na adres miejsca pobytu wnioskodawcy lub ostatniego zameldowania stałego w Polsce. Natomiast osoby mieszkające za granicą mogę liczyć na rozpatrzenie wniosku przez jedną z placówek ZUS zajmującą się realizacją umów międzynarodowych.

Kapitał początkowy – ZUS (wzór)

Wniosek o kapitał początkowy Wypełnia się na druku EKP. Wniosek należy wypełnić w przypadku, gdy osoba chce, aby ustalono jej kapitał początkowy po raz pierwszy lub ponownie. Wniosek o przeliczenie kapitału początkowego składa się z 8 sekcji i części informacyjnej. Wymaga podania:

• danych wnioskodawcy,
• adresu zameldowania,
• adresu zamieszkania,
• adresu korespondencyjnego.

We wniosku należy również wskazać, o co wnioskodawca wnosi, czy ustalenie kapitału, czy jest to wniosek o przeliczenie kapitału początkowego po raz kolejny. Należy także podać liczbę dokumentów – załączników. Trzeba również zaznaczyć formę, w jakiej chce się uzyskać odpowiedź od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych:

• w placówce ZUS,
• pocztą,
• na koncie ZUS PUE.

Ostatni punkt wniosku dotyczy wpisania daty i poświadczenia świadomości odpowiedzialności karnej w razie złożenia nieprawdziwych zeznań. W tym miejscu należy złożyć podpis.

Pobierz wzór wniosku: druk EKP

Ile trwa wyliczenie kapitału początkowego przez ZUS?

Wnioskodawca otrzymuje odpowiedź z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, osobiście wstawiając się w placówce ZUS lub przez osobę upoważnioną. Może również wskazać adres korespondencyjny we wniosku, na który otrzymali z decyzję. Ostatnią opcją jest zalogowanie się do Platformy Usług Elektronicznych Zakładu (ZUS PUE), w której będzie się znajdować informacja. ZUS ma 60 dni na wydanie decyzji w tej sprawie, licząc od wyjaśnienia ostatniej okoliczności z istotnych dla wydania decyzji.

Jak sprawdzić kapitał początkowy w ZUS krok po kroku?

Sprawdzenie kapitału początkowego w ZUS nie jest skomplikowane, ale wymaga przygotowania odpowiednich dokumentów. Przede wszystkim należy złożyć wniosek na formularzu ZUS Kp-1, dołączając zaświadczenia o zatrudnieniu, wysokości wynagrodzenia oraz okresach składkowych i nieskładkowych. Wniosek można złożyć osobiście w oddziale ZUS lub elektronicznie za pośrednictwem Platformy Usług Elektronicznych ZUS.

Po złożeniu wniosku ZUS przeanalizuje dostarczone dokumenty i wyda decyzję o wysokości kapitału początkowego. Warto regularnie weryfikować poprawność ustaleń, ponieważ błędy mogą wpłynąć na ostateczną wysokość przyszłej emerytury. W razie niezgodności decyzję można zakwestionować w trybie odwoławczym.

Najczęstsze błędy przy ustalaniu kapitału początkowego i jak ich uniknąć?

Jednym z najczęstszych błędów jest brak kompletnych dokumentów potwierdzających zatrudnienie i wynagrodzenie z lat pracy przed 1999 rokiem. Wielu pracowników nie posiada pełnej dokumentacji, co może obniżyć kapitał początkowy. Dlatego warto jak najszybciej skontaktować się z archiwami i byłymi pracodawcami w celu uzyskania potrzebnych zaświadczeń.

Innym problemem są błędne dane przekazywane przez ZUS, wynikające z pomyłek w systemach lub niewłaściwej interpretacji dokumentów. Aby tego uniknąć, warto dokładnie sprawdzić decyzję i porównać ją z własnymi dokumentami. W razie niezgodności można złożyć odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.