Praca w muzeum wydaje się trudna do osiągnięcia. Jednak wbrew pozorom ludzie wciąż potrzebują kontaktu z kulturą i odwiedzają muzea. Lubisz sztukę i myślisz o pracy w muzeum? Dowiedz się jak zdobyć posadę muzealnika i ile można zarobić, pracując w muzeum.
Zgodnie z danymi Głównego Urzędu Statystycznego z 2019 roku polskie muzea odwiedziło 41,6 miliony osób. W stosunku do roku 2018 Liczba osób odwiedzających muzea wzrosła o 9%. Niestety w roku 2020 i 2021 plany pokrzyżowała pandemia. Część muzeów zostało zamkniętych na długi czas, a ludzie zostali pozbawieni bezpośredniego dostępu do kultury, co doprowadziło do spadku odwiedzających. Jednak do roku 2019 utrzymywała się tendencja wzrostowa, dlatego jak widać, ludzie lubią chodzić do muzeów. W 2023 r. polskie muzea odwiedziło 42,3 mln osób. W 2024 r. liczba ta wyniosła rekordowe 44,4 mln zwiedzających, co stanowi wzrost o niemal 5% rok do roku. Tego typu placówki są potrzebne, a w nich potrzebni są pracownicy. Praca w muzeum jest więc zawodem z perspektywami, w którym mogą spełniać się pasjonaci dzieł sztuki.
Praca w muzeum – wymagania
Wymagania co do pracownika muzeum są uzależnione od tego, w jakim konkretnie zawodzie został zatrudniony. Dokładne stanowiska i kwalifikacje muzealników określa Ustawa z dnia 21 listopada 1996 roku o muzeach – gdyż w Polsce jest to zawód regulowany. Jednak dokładne wymagania są dostosowywane do konkretnego stanowiska. W muzeum pracują nie tylko renowatorzy, dokumentaliści, czy konserwatorzy, lecz także specjaliści ds. IT (np. sprawach inicjowania projektów informatycznych i napraw), specjaliści ds. social media (zajmujący się działaniami komunikacyjnymi muzeum), księgowa, a nawet prawnik.
Cechy dobrego muzealnika
Oprócz posiadanego wykształcenia muzealnik powinien mieć predyspozycje do zawodu. Ważne są jego zainteresowania. Pracownik muzeum powinien interesować się sztuką i historią. Wiele dzieł ma charakter nie tylko estetyczny, lecz i historyczny. Tak naprawdę obszar zainteresowań pracownika powinien odpowiadać tematyce muzeum. Pracownik muzeum archeologii niekoniecznie odnajdzie się w Muzeum Sztuki Współczesnej. Jeśli zatrudniony wykazuje pasję do tematyki placówki, to będzie wartościowym pracownikiem, który przyciągnie klientów swoją fascynacją. Są też muzea o różnej tematyce jak Muzeum Narodowe.
Dlatego, jeśli chodzi o kompetencje zawodowe miękkie, to cenna jest umiejętność pracy z ludźmi. Muzealnik powinien być osobą komunikatywną, która chętnie podzieli się wiedzą z odwiedzającymi. W pracy muzealnika przyda się także wyobraźnia przestrzenna – cecha ta jest niezwykle istotna w odpowiednim rozmieszczeniu dzieł. Cenny jest także zmysł estetyczny, zdolności plastyczne, jak i pamięć fotograficzna. Ze względu na to, że praca w muzeum często wiąże się z kontaktem z delikatnymi eksponatami, pracownik, który ma do nich dostęp, powinien być w pełni sprawny ruchowo i mieć dobrą koordynację, tak by w kontakcie z eksponatami, nie uszkodzić ich.
Na czym polega praca muzealnika?
Muzealnik jest osobą, której praca polega na przygotowywaniu ekspozycji składających się albo z dzieł sztuki, lub przedmiotów zabytkowych. Dba nie tylko o to, aby odwiedzający mieli kontakt ze sztuką, lecz sprawuje nadzór i opiekę nad delikatnymi eksponatami. Muzealnik to ważny zawód, ponieważ od jego pracy zależy dotarcie informacji o cennych przedmiotach do ich odbiorców. Pracownicy muzeów udostępniają wiele obiektów rzemiosła artystycznego – przedmioty piękne, jak i wartościowe pod względem historycznym, czy technicznym. Eksponaty znajdujące się w muzeum często mają charakter istotny z punktu widzenia rozwoju cywilizacji, czy wiedzy. Obowiązki muzealnika przybliża nam art. 34 ustawy o muzeach.
Przepis skupia się na podkreśleniu etyki zawodowej muzealnika, Można wyciągnąć z niego wniosek, że praca w muzeum to nie tylko zawód, lecz misja.
Art. 34. Obowiązki muzealnika zatrudnionego w muzeum
Muzealnik w czasie pozostawania w stosunku pracy w muzeum przestrzega ogólnie przyjętych norm etyki zawodowej, a w szczególności nie prowadzi handlu przedmiotami pozostającymi w zakresie zainteresowania muzeum i nie podejmuje działań, jak kolekcjonerskich, wykonywania ekspertyz i wycen przedmiotów, mogących powodować konflikt interesów z zatrudniającym go muzeum.
Obowiązki muzealnika
Zgodnie z art. 2 Ustawy o muzeach do zadań pracownika muzeum należą:
- gromadzenie obiektów rzemiosła artystycznego i (eksponatów kultury) w określonym przez statut zakresie;
- katalogowanie i opracowywanie eksponatów muzealnych;
- przechowywanie dóbr kultury w odpowiednich warunkach, które zapewniają ich bezpieczeństwo;
- konserwacja muzealiów;
- zabezpieczenie muzealiów;
- zabezpieczenie stanowisk archeologicznych oraz innych nieruchomych obiektów kultury materialnej i przyrody;
- urządzanie wystaw;
- udział w prowadzeniu i organizacji badań, ekspedycji naukowych i pracach przy wykopaliskach;
- działalność edukacyjna (np. edukacyjne pokazy przygotowania ekspozycji zbiorów);
- udostępnianie eksponatów do celów naukowych i celów edukacyjnych;
- dbanie o odpowiednie warunki do zwiedzania muzeum i korzystania ze zbiorów;
- działalność wydawnicza.
W wyżej wymienione obowiązki wpisują się takie czynności jak:
- wybór miejsca ekspozycji określonych eksponatów;
- opiniowanie dzieł proponowanych do zakupu;
- udział w inwentaryzacji;
- księgowanie dokumentów (kontrola pod względem kompletności dokumentów);
- ekspertyza;
- identyfikacja różnego rodzaju zagrożeń wobec zasobów;
- udzielanie lekcji muzealnych;
- rekonstrukcje;
- nadzór nad wykonywanymi na terenie muzeum pracami i projektami;
- udział w szkoleniach.
Praca w muzeum – zarobki
Praca w muzeum niestety od lat jest postrzegana jako niezbyt dochodowy zawód. Choć zarobki muzealników nieco wzrosły w ostatnim czasie, to wciąż nie odznaczają się szczególnie na tle innych zawodów. Według danych portalu Wynagrodzenia.pl mediana zarobków na stanowisku pracownika asystenta muzeum wynosi ponad 5,3 tys. zł brutto. Połowa zatrudnionych uzyskuje pensję w wysokości od ponad 4,6 tys. zł brutto do 7 tys. zł brutto, czyli 3,4 tys. zł – ,1 tys. zł na rękę. 25% najlepiej zarabiających pracowników muzeów zarabia powyżej górnej granicy 7 tys. zł brutto, a 1/4 najmniej zarabiających muzealników może liczyć na zarobki w wysokości poniżej 4,6 tys. zł brutto.
Natomiast kierownik muzeum może liczyć na zarobki rzędu od blisko 5,7 tys. zł brutto do ponad 6,7 tys. zł brutto. Na zarobki pracownika muzeum wpływ ma jego stanowisko, staż pracy, wykształcenie, doświadczenie, województwo i rodzaj muzeum. Warto zaznaczyć, że muzea często zatrudniają na niepełny etat, zatem można tę pracę traktować jako dodatkowe źródło dochodu.
Praca w muzeum. Gdzie szukać pracy?
Muzea zwykle zamieszczają informacje na swoich stronach internetowych o tym, że trwa nabór na konkretne stanowisko (np. Muzeum Narodowe). A zatem zatrudnienia można szukać bezpośrednio w placówkach, na przykład w:
- Muzeum Śląskim
- Muzeum Powstania Warszawskiego
- Muzeum Historycznym Miasta Krakowa
- Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN
- Muzeum Historii Polski
- Muzeum Warszawy
Muzea zwykle zamieszczają informacje na swoich stronach internetowych o tym, że trwa nabór na konkretne stanowisko. A zatem zatrudnienia można szukać bezpośrednio w placówkach, na przykład w:
Można także skorzystać z portalu z ogłoszeniami o pracę. Czasem oferty pracy dostępne są na popularnych stronach. Jednak najlepszym rozwiązaniem jest poszukiwania ofert na stronie Pracuj w kulturze, gdzie zgromadzone są propozycje zatrudnienia nie tylko w muzeach, lecz i w innych instytucjach kultury. Aktualne oferty pracy w muzeum są dostępne także w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP). Ciekawym rozwiązaniem jest Centralna Baza Ofert Pracy. W tym miejscu także znajdziemy propozycje objęcia stanowiska w muzeum. Stroną nastawioną głównie na pracę w muzeum jest również Muzealnictwo.com. W ostateczności ofert można również szukać na grupach w mediach społecznościowych.
Praca w muzeum – stanowiska
Jak już wyżej wspomnieliśmy, stanowiska pracy w muzeum są różne. Ktoś musi zadbać o rozwój strony internetowej muzeum, czy zająć się działaniami promocyjnymi. Przykładowo na stronach można spotkać się z propozycją pracy w muzeum, jako:
- Etnograf
- Specjalista IT
- Asystent muzealny
- Kierownik działu zwiedzających
- Asystentka w dziale edukacji
- Specjalista do spraw wydawnictw
- Kierownik działu zbioru
- Księgowa/księgowy
- Edukator
- Referent ds. kadrowo-płacowych
- Animator
- Specjalista ds. digitalizacji
Jak widać, stanowiska pracy w muzeum co naprawdę różne, dlatego zarówno wymagania, jak i wykształcenie mogą się od siebie różnić na wybranych stanowiskach.
Praca w muzeum – wykształcenie
Od pracownika muzeum standardowo oczekuje się wykształcenia humanistycznego, zwłaszcza jeśli muzeum specjalizuje się w określonej dziedzinie (np. archeologii — preferowani są historycy lub archeolodzy) oraz znajomości przynajmniej jednego języka obcego.
Zawód muzealnika jest stanowiskiem regulowanym. Oznacza to między innymi:
-
Kustosz dyplomowany: wymagany jest stopień naukowy doktora lub doktora sztuki w dziedzinie zbieżnej z profilem zbiorów muzeum oraz co najmniej 3-letni staż pracy w muzealnictwie.
-
Kustosz: wymagane wykształcenie wyższe drugiego stopnia (magisterskie), studia podyplomowe związane z tematyką zbiorów (lub odpowiedni dorobek zawodowy) oraz co najmniej 2-letni staż pracy w muzealnictwie.
-
Adiunkt: wymagane wykształcenie wyższe drugiego stopnia (magisterskie) z zakresu zgodnego z profilem muzeum. Nie jest obecnie wymagany staż pracy, choć doświadczenie zawodowe jest mile widziane.
-
Asystent: wymagane ukończenie studiów pierwszego stopnia (np. licencjat) związanych tematycznie z muzeum.
Jak widać, stanowiska pracy w muzeum, mimo niewielkich zarobków, wiążą się ze znacznymi wymaganiami co do wykształcenia i posiadanego doświadczenia.
CV i list motywacyjny do pracy w muzeum
1. CV
Już analizując wymagania formalne co do pracowników muzeum, łatwo zauważyć, że formalność w pracy muzealnika stanowi dużą rolę. Dlatego przygotowując CV, należy zadbać o odpowiednią kompozycję dokumentu. Przestrzegaj zasad pisowni i zachowaj formalny ton pisma. Dobre CV powinno zawierać podsumowanie zawodowe, które krótko scharakteryzuje kandydata i jego oczekiwania.
Przyszły muzealnik powinien dokładnie skupić się na opisaniu swojego wykształcenia, doświadczenia, udziału w kulturalnych wydarzeniach, jak i zainteresowaniach. CV należy sformułować w jaki sposób, by odpowiadało dokładnie na oczekiwania pracodawcy. Dlatego konstruując dokument, warto sugerować się oczekiwaniami stawianymi w ogłoszeniu i próbować na nie odpowiedzieć. Koniecznie należy pamiętać o umieszczeniu klauzuli RODO o przetwarzaniu.
2. List motywacyjny
Obok CV, rekruterzy w muzeach często wymagają listu motywacyjnego. Jest to dokument, w którym masz szansę udowodnić potencjalnemu pracodawcy, że jesteś idealnym kandydatem. Pamiętaj, by w liście motywacyjnym nie powielać informacji, które zostały ujęte w CV. List to miejsce jedynie na rozwinięcie kluczowych elementów CV. Napisz, czym zajmowałeś się w codziennej pracy (jeśli miała związek z kulturą). Wskaż na znajomość języka angielskiego, ponieważ jest to cenione w pracy w muzeum. Staraj się „nie lać wody”. Pracodawca oczekuję od ciebie konkretów, a nie ogólnikowych informacji.
Koniecznie wskaż, jak cenna jest dla Ciebie sztuka i kultura. Jeśli nie masz doświadczenia w pracy ani nie brałeś udziału w znaczących projektach, nawiąż do tego, jak często sam odwiedzasz muzea i inne instytucje kultury. W liście motywacyjnym napisz, dlaczego chcesz pracować w muzeum. Jeśli Twoja motywacja będzie wystarczająco silna, prawdopodobnie wyróżnisz się na tle innych kandydatów. Po napisaniu listu pamiętaj sprawdzić, czy nie popełniłeś żadnych błędów. Dokument powinien być schludny i napisany w sposób zrozumiały i przejrzysty.
Przeciwwskazania do pracy w muzeum
Pracownik muzeum, jak już wyżej wspomnieliśmy, powinien mieć dobrą koordynację ruchową. Może mieć trudności w wykonywaniu swojego zawodu, jeśli wada jego wzroku jest wyjątkowo wysoka i nie da się jej korygować. Niestety nie jest to zawód dla osób niewidomych ani dla tych z zaburzeniami równowagi, czy zmysłu dotyku. Osoby z niepełnosprawnościami narządu słuchu poradzą sobie z pracą w muzeum, jeśli aparat słuchowy jest w stanie skorygować niepełnosprawność, przynajmniej w jednym uchu. Jednak jeśli praca w muzeum dotyczy stanowiska siedzącego, gdzieś na tyłach sali muzealnej, w pracę w muzeum mogą zostać zaangażowane także osoby na wózkach inwalidzkich.
Rozwój zawodowy w muzeum – szanse i możliwości
Praca w muzeum to nie tylko obowiązki wynikające z codziennej rutyny, ale także szansa na rozwój zawodowy. Muzealnicy mogą uczestniczyć w szkoleniach specjalistycznych, konferencjach branżowych, a także w międzynarodowych projektach współpracy muzealnej. Dla ambitnych pracowników możliwe jest zdobycie stopni zawodowych, takich jak adiunkt czy kustosz, co wiąże się z wyższym prestiżem i potencjalnymi awansami. Warto również podkreślić, że wiele muzeów prowadzi programy mentoringowe, dzięki którym początkujący muzealnicy mogą czerpać z wiedzy doświadczonych pracowników.
Praca w muzeum a nowe technologie
W dobie dynamicznego rozwoju technologii muzealnicy coraz częściej mają do czynienia z cyfryzacją zbiorów, tworzeniem wirtualnych wystaw czy obsługą nowoczesnych systemów zarządzania kolekcjami. Specjaliści ds. IT odgrywają kluczową rolę w inicjowaniu i wdrażaniu projektów, które zwiększają dostępność sztuki dla szerokiej publiczności. Jednocześnie cyfryzacja stawia wyzwania związane z ochroną danych i odpowiednim zabezpieczeniem wirtualnych zasobów, co wymaga stałego podnoszenia kompetencji technologicznych pracowników muzeum.
Wolontariat i praktyki w muzeum – jak zacząć karierę w kulturze?
Dla osób marzących o pracy w muzeum, świetnym punktem startowym są wolontariat i praktyki zawodowe. Wiele placówek oferuje możliwość zdobycia doświadczenia w różnych działach, takich jak edukacja, promocja czy dokumentacja zbiorów. Praktyki te nie tylko pozwalają lepiej poznać specyfikę pracy w muzeum, ale także budują cenne kontakty zawodowe. Dzięki zaangażowaniu w projekty muzealne, przyszli pracownicy mogą lepiej przygotować się do rekrutacji i udowodnić swoją pasję oraz zaangażowanie w obszar kultury.
Rozwój kariery muzealnika: od stażysty do starszego specjalisty
Planowanie kariery w muzeum, takim jak np. Wielkopolskie Muzeum Niepodległości, otwiera wiele ścieżek awansu – od wolontariusza aż po stanowisko starszego specjalisty. Startując od wolontariatu lub praktyk, można poznać specyfikę organizowania zajęć edukacyjnych oraz działania różnych działów instytucji. Wraz z doświadczeniem zawodowym, kandydaci mają szansę awansować na stanowiska starszego specjalisty, gdzie odpowiadają już za nadzorowanie infrastruktury, przygotowanie dokumentacji do zamówień publicznych oraz analizę procesów administracyjnych i inwestycyjnych.
Warto pamiętać, że nabór kandydatów na wyższe szczeble często wiąże się z koniecznością wykazania umiejętności analitycznego myślenia i kierowania zespołem. Coraz częściej struktura umowy o pracę określa jasno zakres obowiązków i odpowiedzialność pracownika, uwzględniając również system awansów i gratyfikacji finansowych.
Kluczowe kompetencje i wyzwania w pracy muzealnej
Praca w muzeum wymaga nie tylko szerokiej wiedzy, ale i umiejętności zarządzania presją czasu oraz efektywnego planowania działań. Organizacja zajęć edukacyjnych i prowadzenie zamówień publicznych dla placówki wiąże się z koniecznością szybkiego podejmowania decyzji, odpowiadania na nieprzewidziane sytuacje i utrzymania wysokiej jakości merytorycznej usług muzealnych. Kluczowe kompetencje to analityczne myślenie (pozwalające sprawnie rozwiązywać pojawiające się problemy), odpowiedzialność za powierzone zadania oraz umiejętność pracy pod presją czasu.
Każda umowa podpisywana z muzeum – zarówno dotycząca pracy, jak i realizacji projektów czy organizowania zamówień publicznych – dokładnie reguluje ramy współpracy i zabezpiecza interesy obu stron, co podkreśla profesjonalizację tego obszaru sektora kultury. Działając na stanowisku takim jak starszy specjalista, pracownik musi wykazywać się nie tylko wysokimi kwalifikacjami, ale także realnym wpływem na rozwój instytucji.