Trzemeszno to jeden z najstarszych grodów w Wielkopolsce. Legenda głosi, że tutejsze opactwo założył sam św. Wojciech, czeski biskup, który ruszył na północ, by nieść wiarę chrześcijańską do Prus Wschodnich. Badania archeologiczne nie pozostawiają jednak złudzeń: kościół i klasztor w Trzemesznie powstały w XII w., długo po śmierci biskupa. Niewątpliwie jednak zarówno miasto, jak i cała gmina mogą pochwalić się wieloma innymi historiami i atrakcjami. Szczegóły w artykule.
Trzemeszno – co to za miasteczko?
Trzemeszno to malownicze i historyczne miasteczko położone w województwie wielkopolskim, niedaleko Gniezna, około 70 km od Poznania. Leży w paśmie wzgórz moreny, otoczone jeziorami Klasztornym i Popielewskim, co dodaje mu wyjątkowego uroku. Trzemeszno znajduje się na słynnym Szlaku Piastowskim, co sprawia, że jest to atrakcyjny punkt dla miłośników historii. Miasteczko otrzymało prawa miejskie już w 1382 roku. Warto wspomnieć, że w Trzemesznie urodził się w 1760 roku pułkownik Insurekcji Kościuszkowskiej, Jan Kiliński, a niedaleko, we wsi Ławki, w 1813 roku przyszedł na świat znany przemysłowiec Hipolit Cegielski.
Zobacz też: Najwięksi pracodawcy w Wielkopolsce
Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny
Bazylika stanowi najstarszy zabytek Trzemeszna. Zarówno kościół, jak i klasztor ufundowany dla zakonu kanoników regularnych przez Bolesława Krzywoustego, powstały w pierwszej połowie XII w. Świątynia była kilka razy rozbudowywana, z najstarszych okresów jej istnienia zachowały się fragmenty murów, dwie romańskie kolumny z kapitelami i gotyckie sklepienie nad chórem. Obecny wygląd bazyliki to efekt jej przebudowy w XVIII wieku. przeprowadzonej z inicjatywy opata zakonu – Michała Kosmowskiego.
W podziemiach świątyni znajduje się wystawa z eksponatami wydobytymi podczas prac archeologicznych. Są wśród nich średniowieczne naczynia, sztućce, biżuteria, klucze, można też zobaczyć płytę nagrobną sprzed ponad 800 lat.
Alumnat
Alumnat był częścią założonego przez opata w 1773 roku. sześcioklasowego Collegium Tremesnensis. Szkoła była otwarta nie tylko dla rodzin szlacheckich i mieszczan, ale także dla zdolnych dzieci chłopskich. Uczniami kolegium byli m.in. Jędrzej Śniadecki, Marian Langiewicz i ks. prof. Stanisław Kozierowski. Alumnat znajduje się w sąsiedztwie Bazyliki Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, przy placu Kosmowskiego. Budynek można jednak podziwiać tylko z zewnątrz.
Kompleks św. Łazarza
Kompleks św. Łazarza to kolejne dzieło Michała Kosmowskiego. Był to nie tylko pierwszy na tych terenach szpital dla ubogich, ale także sierociniec i przytułek. W kompleksie zabudowań znajdowały się także szkoła elementarna, kaplica oraz pomieszczenia mieszkalne i gospodarcze. Dziś znajduje się tu Środowiskowy Dom Samopomocy. Ten obiekt również można obejrzeć wyłącznie z zewnątrz.
Może Cię zainteresować również: Atrakcje turystyczne w Wielkopolsce – które miejsca warto odwiedzić?
Wieża ciśnień
Wieża ciśnień to drugi (po bazylice) symbol Trzemeszna. Jest widoczna z wielu okolic miasta, jednak podziwiać można ją tylko z zewnątrz. Wieża powstała na początku XX wieku jako część sieci wodociągowej. Ma wysokość ok. 40 metrów, a pod swoim szczytem kryje stalowy zbiornik wody o pojemności 150 metrów sześciennych. Niektóre detale (portal z dekoracją sztukatorską w postaci pnącza i herbu miasta oraz balkon z ażurową balustradą) zachowały się jeszcze z czasów budowy. We wnętrzu można zobaczyć pierwotny układ schodów oraz pomostów roboczych. Na najwyższy poziom wieży, czyli do latarni w kopule, prowadzi długa metalowa drabina przechodząca przez zbiornik wody.
Browar i Lodownia
Browar i Lodownię można obejrzeć tylko z zewnątrz. Browar znajduje się przy jeziorze Trzemeszeńskim. Wybudowano go z inicjatywy opata Kosmowskiego. W latach międzywojennych zakład nosił nazwę Browar Parowy „Ameryka”. Po wojnie produkcja piwa nie została wznowiona. Lodownia z kolei mieści się przy malowniczej ścieżce pieszo-rowerowej, prowadzącej z centrum miasta na dworzec kolejowy. Wiedzie ona wzdłuż alei lipowej, która jest pomnikiem przyrody. Lodownia jest tzw. budowlą ziemną, która nawet dach ma zasypany ziemią, ale można ją poznać po elewacji frontowej z czerwonej cegły. Dawniej służyła do przechowywania zbieranego zimą lodu, który był niezbędny do magazynowania wrażliwych na wysoką temperaturę produktów spożywczych.
Izba Pamięci Jana Kilińskiego
Jan Kiliński – pułkownik-bohater Insurekcji Kościuszkowskiej – był mistrzem szewskim. Jego imię nosi zakład Bisikiewiczów, w którym powstała Izba Pamięci. Znajduje się przy ul. Dąbrowskiego i jest prowadzony od czterech pokoleń. To najstarszy nieprzerwanie istniejący od 1882 r. zakład szewski w Trzemesznie. Założył go Walenty Bisikiewicz, a po nim przejmowali go kolejni potomkowie: Stanisław, Henryk i – obecnie – Wojciech, prawnuk Walentego.
Wśród eksponatów Izby można znaleźć obrazy, fotografie, płaskorzeźby, pamiątki rodzinne, narzędzia i maszyny szewskie, medale, odznaczenia, książki, przedruki prasowe, a nawet kosę z 1794 r. i broń białą. Wystawę udostępnia pan Wojciech Bisikiewicz, sam także opowiada anegdoty i ciekawostki oraz ujawnia tajniki swojego zawodu. Robi to zawsze w kontuszu i z szablą, czyli stroju z epoki.
7 placów
W Trzemesznie zamiast rynku głównego znajduje się aż siedem placów i skwerów. Jednym z największych jest plac imienia Michała Kosmowskiego, który mieści się tuż przed wejściem do Bazyliki Wniebowzięcia NMP. Do placu przylega budynek Alumnatu. Pozostałe to Skwer Hipolita Cegielskiego przy ul. św. Jana, Plac Jana Kilińskiego, Plac Świętego Wojciecha, Skwer Premiera Jędrzeja Moraczewskiego, Plac Powstańców Wielkopolskich oraz Skwer św. Jana Pawła II.
Cmentarz parafialny
Cmentarz parafialny powstał na miejscu dawnego ogrodu klasztornego. Do nekropolii wiedzie malownicza aleja lipowa imienia księdza Marcelego Kowalskiego. Cmentarz obfituje w wiele pomników i monumentalnych grobowców. Zobaczymy tu między innymi pomnik na zbiorowej mogile 60 Polaków, którzy zginęli w czasie II wojny światowej, a także pomnik ku czci poległych w powstaniu wielkopolskim. Jest również grobowiec, w którym spoczywają powstańcy Wiosny Ludów. Na cmentarzu znajdziemy też płytę poświęconą Mieczysławowi Paluchowi i obelisk upamiętniający ofiary represji stalinowskich. Uwagę przykuwa również Mauzoleum Powstańców Wielkopolskich, które wzniesione zostało w latach międzywojennych, potem rozebrane przez Niemców, a w końcu odbudowane i odsłonięte w 2009 roku.
Imprezy cykliczne
Oprócz licznych atrakcji, w Trzemesznie odbywają się także imprezy cykliczne, które za każdym razem przyciągają tłumy turystów i mieszkańców. Największe z nich to:
Zimowy Bieg Trzech Jezior – wydarzenie ma na celu popularyzację biegania jako najprostszej formy ruchu; jest to także promocja pięknych okolic Trzemeszna, Rogowa, Mogilna i Żnina oraz okazja do rywalizacji klubów sportowych;
Ogólnopolski Bieg im. Jana Kilińskiego – organizowany od 1992 roku w rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja na obszarze dwóch województw – wielkopolskiego i kujawsko-pomorskiego; bieg propaguje aktywny wypoczynek, a do tego stanowi doskonałą formę promocji Gminy Trzemeszno oraz ma na celu upamiętnienie postaci Jana Kilińskiego;
Letni Bieg Trzech Jezior – wyzwanie na dystans 5, 10 lub 15 km; pomysł na bieg wokół jezior wziął się z doświadczeń związanych z bieganiem maratonów;
Grand Prix Trzemeszna w Biegach – celem wydarzenia jest promocja zdrowego trybu życia, rekreacji i sportu amatorskiego oraz krzewienie sportu i kultury fizycznej wśród dzieci, młodzieży i dorosłych;
Trzemeszeńska Liga Piłki Nożnej Halowej AVACO CUP – system rozgrywek uzależniony jest od ilości drużyn; drużyny liczą do 15 zawodników; w rozgrywkach mogą brać udział zawodnicy, którzy ukończyli 15 lat;
Turniej Piłkarski o Puchar Burmistrza Trzemeszna – turniej halowy organizowany w systemie “każdy z każdym”; organizowany dla różnych grup wiekowych i podzielony na kilka spotkań;
Grand Prix Trzemeszeńskiego Towarzystwa Sportowego w Tenisie Stołowym – cykl rozgrywek podzielony na kilka kategorii wiekowych (chłopcy i dziewczęta szkoła podstawowa, zawodnicy do 30 lat, zawodnicy powyżej 30 lat oraz zawodnicy powyżej 50 lat); impreza odbywa się w hali Ośrodka Sportu i Rekreacji;
Trzemeszeński Marsz po Zdrowie – marsz z kijkami na dystans 6 km; celem wydarzenie jest popularyzacja dyscypliny nordic walking, integracja środowiska lokalnego oraz aktywne spędzenie wolnego czasu; marsz odbywa się bez względu na pogodę;
Zawody wędkarskie – organizowane przez Stowarzyszenie Wędkarskie Złoty Lin; podzielone na kilka kategorii wiekowych.
Trzemeszno dla aktywnych – piesze szlaki, trasy rowerowe i rekreacja nad jeziorami
Choć Trzemeszno kojarzy się głównie z historią i zabytkami sakralnymi, miasto i okolice oferują również wiele atrakcji dla miłośników aktywnego wypoczynku. Region ten sprzyja pieszym wędrówkom – wyznaczone szlaki prowadzą przez lasy, pola i malownicze okolice jezior. Jedną z ciekawszych tras jest spacer wokół Jeziora Popielewskiego, które zachwyca czystością wody i spokojem. Dla rowerzystów dostępne są lokalne ścieżki łączące Trzemeszno z Gnieznem czy Kruchowem – idealne na jednodniowe wycieczki. Miejscowe jeziora – szczególnie wspomniane Popielewskie – to również dobre miejsce do kąpieli, kajaków i wędkarstwa. W okresie letnim funkcjonują tu wypożyczalnie sprzętu wodnego, a plaże są zadbane i przyjazne rodzinom. Trzemeszno może być więc świetnym wyborem nie tylko dla turystów szukających ciszy i historii, ale też dla tych, którzy chcą spędzić czas aktywnie i blisko natury. To także dobra baza wypadowa do innych atrakcji regionu Pałuk i Wielkopolski.
Kultura i lokalne wydarzenia w Trzemesznie – co warto zobaczyć poza sezonem?
Poza sezonem letnim Trzemeszno nie traci swojego uroku – wręcz przeciwnie, nabiera kameralnego charakteru i oferuje ciekawe wydarzenia kulturalne. Co roku w październiku odbywa się Festiwal Muzyki Sakralnej, który przyciąga artystów z całej Polski i gromadzi lokalną społeczność w murach bazyliki Wniebowzięcia NMP. Również biblioteka miejska oraz dom kultury organizują cykliczne spotkania autorskie, pokazy filmów, warsztaty artystyczne i wernisaże. Dla pasjonatów lokalnej historii ciekawą opcją są wykłady i spacery tematyczne organizowane przez regionalne stowarzyszenia. W okresie świątecznym w centrum miasta odbywa się jarmark bożonarodzeniowy z rękodziełem i regionalnymi przysmakami. Latem i jesienią popularne są dożynki, pikniki rodzinne i festyny przy lokalnych szkołach. Choć Trzemeszno to niewielkie miasto, jego kalendarz kulturalny potrafi zaskoczyć różnorodnością i autentycznością – warto zaplanować wizytę właśnie wtedy, gdy miasto żyje codziennym rytmem lokalnej społeczności.
Zdjęcia w artykule pojawiły się dzięki uprzejmości Urzędu Miejskiego w Trzemesznie
