PIT 38 – co to za formularz? Jak go wypełnić i kiedy?

PIT 38 to jeden z wielu formularzy podatkowych, do wypełnienia którego możemy być zobowiązani z uwagi na rodzaj osiąganych dochodów – wynika to oczywiście z porządku prawnego zbudowanego w ramach podatku dochodowego. Niemniej, PIT 38 nie jest przeznaczony dla wszystkich podatników – dotyczy wyłącznie tych, którzy w danym roku podatkowym osiągnęli przychody z tytułu zbycia papierów wartościowych i pochodnych, a także innych instrumentów finansowych.

Czym dokładnie jest PIT 38 i kto musi go wypełnić? Do kiedy trzeba wysłać PIT 38 i jak to zrobić? Jakie są ulgi przy podatku dochodowym płaconym od zysków kapitałowych? O czym jeszcze warto pamiętać? Jak rozliczyć PIT 38 krok po kroku? Na te i inne pytania postaramy się odpowiedzieć w niniejszym materiale.

PIT 38 – co to za formularz? Podstawowe informacje

Formularz PIT 38 to jedna z rzadziej wypełnianych deklaracji PIT. Wykorzystuje się go do rozliczenia dochodów ze sprzedaży papierów wartościowych i pochodnych instrumentów finansowych, pożyczonych papierów wartościowych, udziałów w spółkach mających osobowość prawną i innych (w tym także tych objętych za wkład niepieniężny) czy odpłatnego zbycia walut wirtualnych.

Osoba która miała okazję wzbogacić się w ramach jednego z wyżej wymienionych przedsięwzięć będzie musiała zapłacić podatek od zysków kapitałowych – choć de facto jest to autonomiczny podatek, to jednak na gruncie praktycznym można go uznawać za jeden z wariantów podatku dochodowego. Podstawę prawną dla takiego stanu rzeczy stanowi Ustawa o PIT (głównie art. 30, 30B, 44 i 45). Stawka podatku zawsze wynosi 19%.

W zeznaniu PIT 38 podatnik jest zobowiązany do unaocznienia dochodu osiągniętego w ramach określonych kapitałów pieniężnych, wobec czego jest to przychód pomniejszony o wszelkie koszty uzyskania przychodów. Trzeba pamiętać, że jeżeli podatnik osiąga zyski również w ramach innego rodzaju działalności (np.: umowa o pracę czy działalność gospodarcza), to dochody te rozlicza osobno, przy zastosowaniu odpowiednich (innych) formularzy).

Inne formularze PIT z których podatnik musi korzystać

Formularz PIT 38 zarezerwowany jest dla niewielkiej liczby Polaków. Znacznie powszechniejszy jest formularz PIT 37, a więc druk w ramach którego będziemy mogli rozliczyć przychody wynikające z tytułu umowy o pracę czy umowy cywilnoprawnej (umowa zlecenie, umowa o dzieło).

Osoby prowadzące działalność gospodarczą korzystać będą z PIT 36, chyba, że ich działalność opodatkowana jest ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych – wówczas zastosowanie znajdzie druk PIT 28. Jeśli zaś korzystają z opodatkowania podatkiem liniowym, to wypełnić będą musieli PIT 36L.

Warto pamiętać, że jeżeli otrzymujemy przychody z wielu różnych źródeł, to każde z nich będziemy musieli rozliczać osobno, na podstawie osobnych druków – właściwych dla rodzaju osiągniętego przychodu.

Kto musi wypełnić formularz PIT 38?

Jak już wspomnieliśmy wyżej, formularz PIT 38 służy do rozliczenia przychodów wynikających ze zbycia rozmaitych papierów wartościowych i innych instrumentów finansowych. Wobec tego, rzeczony druk wypełnić i dostarczyć do Urzędu Skarbowego musi każdy, kto w poprzednim roku podatkowym osiągnął przychód z:

• odpłatnego zbycia papierów wartościowych i pochodnych instrumentów finansowych, zbycia pożyczonych papierów wartościowych, udziałów w spółkach i spółdzielniach oraz realizacji praw wynikających z którychkolwiek ze wskazanych instrumentów finansowych,

• z tytułu objęcia udziałów w spółkach (akcji) i wkładów w spółdzielniach obejmowanych za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część,

• z tytułu zbycia walut wirtualnych (przede wszystkim stricte kryptowalut, ale również instrumentów pochodnych).

Warto w tym miejscu pamiętać, że opodatkowaniu podlegają również dochody uzyskane poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, bez względu na to, czy zostały opodatkowane w kraju, w którym zostały osiągnięte. Niemniej, podatnik w Polsce może pomniejszyć osiągnięty przychód o sumę podatku dochodowego zapłaconego poza granicami kraju.

PIT 38 a Bitcoin i inne kryptowaluty

Kryptowaluty to niełatwy temat – nie tylko z uwagi na kontrowersje jakie budzą względem swojego bezpieczeństwa inwestycyjnego, ale również z uwagi na dotychczas niejasną wykładnię prawną, dotyczącą rozliczania przychodów osiąganych z tytułu ich zbycia.

Sytuacja prawna kryptowalut na gruncie podatkowym – nie tylko najpopularniejszych, takich jak Bitcoin czy Ethereum, ale wszystkich walut wirtualnych – jest dziś już relatywnie dobrze ugruntowana. Jeżeli w danym roku podatkowym sprzedaliśmy którąkolwiek z takich walut lub pokrewny instrument finansowy, to będziemy zobowiązani do wykazania tego rodzaju przychodu w formularzu PIT 38.

Niemniej, warto w tym miejscu pamiętać, że samo posiadanie kryptowaluty, zakup kryptowaluty czy wykopanie kryptowaluty, nie stanowi jeszcze podstawy do opodatkowania. Rozliczenie podatku od kryptowalut musi nastąpić wyłącznie w sytuacji, w której dokonamy innej transakcji (sprzedamy je lub pożyczymy), która wygeneruje dla nas dochód.

Warto pamiętać o tym, że rozliczenie PIT 38 w przypadku kryptowalut obligatoryjnie wymaga wskazania kosztów uzyskania przychodu. W przypadku kupna kryptowalut udokumentowanie tych kosztów nie powinno sprawić większych trudności, jednak w przypadku ich wydobycia rzetelne udokumentowanie kosztów może być nieco bardziej czasochłonne i wymagać większej skrupulatności. Niezbędne będzie podsumowanie przede wszystkim kosztów wykorzystanej energii, konserwacji sprzętu, a także kosztów związanych na przykład z wynajmem lokalu, w którym całe przedsięwzięcie się odbywa.

PIT 38 – do kiedy należy go złożyć?

Formularz PIT 38 należy złożyć do właściwego Urzędu Skarbowego w takim samym terminie, jak większość innych deklaracji PIT. Mamy zatem na to czas od 15 lutego do 30 kwietnia kolejnego roku, następującego po roku podatkowym którego dane rozliczenie dotyczy. Właściwy Urząd Skarbowy definiowany jest przez miejsce zamieszkania podatnika lub ostatnie miejsce jego zamieszkania, jeżeli podatnik nie mieszka już na terenie Rzeczypospolitej Polskiej.

PIT 38 można złożyć – podobnie jak inne deklaracje podatkowe – za pośrednictwem dedykowanej platformy internetowej „Twój e-PIT„, osobiście we właściwym Urzędzie Skarbowym lub przesłać rozliczenie pocztą.

O czym warto pamiętać wypełniając PIT 38?

Przychody kapitałowe różnią się nieco w swej formie od innych rodzajów przychodów, przynajmniej na gruncie prawa podatkowego. Odmiennie do innych źródeł dochodu, w przypadku tych, które rozliczać musimy w ramach PIT 38, nie zachodzi potrzeba uiszczania zaliczek na podatek w ciągu roku, a całość należności uiszczana jest wyłącznie jeden raz, po obliczeniu jej wysokości.

Dużą rolę w przypadku podatku od zysków kapitałowych odgrywają koszty uzyskania przychodów, które z całą pewnością znacznie obniżą całkowitą kwotę należności. Ich uwidocznienie w formularzu jest obligatoryjne, wobec czego nie musimy się obawiać, że zapomnimy o ich wykazaniu – niemniej, powinniśmy posiadać wszelką dokumentację niezbędną ku temu, by w razie wątpliwości Urzędu Skarbowego udowodnić wysokość poniesionych kosztów.

Sam formularz PIT 38 nie jest szczególnie skomplikowany w swej konstrukcji, jednak w porównaniu do innych druków tego rodzaju niektóre z rubryk mogą budzić wątpliwości podatnika. W dalszej części niniejszego materiału kompleksowo pochylimy się nad całym formularzem, omawiając jego poszczególne aspekty – niemniej, jeżeli nadal będziesz czuć, że właściwe jego wypełnienie wykracza poza Twoje kompetencje, to możesz skorzystać z pomocy doświadczonego biura rachunkowego.

Ulgi podatkowe a PIT 38

Niestety, PIT 38 nie pozwala na uwzględnienie niemal żadnych ulg podatkowych, inaczej niż w przypadku dochodów rozliczanych na podstawie PIT 36, PIT 36L czy PIT 37. Jedynym sposobem na umniejszenie naszych zobowiązań wobec Urzędu Skarbowego jest ujęcie w formularzu właściwych kosztów uzyskania przychodu, a z racji rozliczania dochodów giełdowych możemy odliczyć stratę giełdową z lat ubiegłych. Możemy również odliczyć podatek zapłacony za granicą.

Formularz PIT 8C a formularz PIT 38 – różnice i korelacje

Dla należytego wypełnienia formularza PIT 38, niezbędne będzie posiłkowanie się formularzem PIT 8C. Rzeczony formularz nie stanowi zeznania podatkowego, a jest informacją, jaką większość podmiotów (płatników podatku) obowiązana jest wystawić podatnikowi. W formularzu PIT 38 znajdują się bezpośrednie odniesienia do PIT 8C.

PIT 8C wystawić podatnikowi może biuro maklerskie, fundusz inwestycyjny, spółka akcyjna, emitent obligacji, a nawet prywatny inwestor. Niektóre podmioty z którymi przeprowadzamy określone transakcje, a które wymagają odnotowania w PIT 38, nie wystawiają podatnikowi informacji PIT 8C. W takiej sytuacji podatnik będzie zobowiązany do samodzielnego rozliczenia przychodu, na podstawie innych, posiadanych przez siebie dokumentów.

Formularz PIT 38 krok po kroku – jak rozliczamy dochody kapitałowe?

Formularz PIT 38 może wydawać się w swojej konstrukcji nieco skomplikowany, a zastosowany w nim język często odbiegać będzie od terminologii, którą posługujemy się każdego dnia – zastąpi ją język prawniczy i ekonomiczny. Niemniej, każdy z nas jest w stanie wypełnić PIT 38 krok po kroku, o ile tylko podążać będzie za odpowiednimi instrukcjami i skorzysta z poniższych wyjaśnień.

Na samym wstępie powinniśmy zidentyfikować się jako podatnik (przy pomocy NIP lub PESEL), a także wpisać w odpowiedniej z rubryk rok, którego zeznanie podatkowe dotyczy. Dalsza część formularza została podzielona na stosowne sekcje, w ramach których łatwiej będzie się nam poruszać.

Sekcja A – Miejsce i cel składania zeznania

Sekcja A formularza PIT 38 nie jest szczególnie skomplikowana – zgodnie z jej nazwą, musimy jedynie określić właściwy dla nas Urząd Skarbowy, określić cel składania zeznania („złożenie zeznania” lub „korekta zeznania”), a także rodzaj korekty, jeżeli tego nasz formularz dotyczy – jeżeli naszym celem jest złożenie deklaracji to pozostawiamy to pole puste.

Sekcja B – Dane identyfikacyjne i aktualny adres zamieszkania

Niniejsza sekcja również nie pozostawia wątpliwości co do swojej natury. Podatnik musi w niej podać swoje imię i nazwisko, datę urodzenia oraz adres zamieszkania – wszystko w odpowiednio opisanych rubrykach.

Sekcja C – Dochody/straty – art. 30B ust. 1 ustawy

Sekcja C formularza jest już nieco bardziej złożona, choć nadal łatwa do zrozumienia. W pierwszym wierszu tabelki należy wykazać łączny przychód i koszty uzyskania przychodu dla przychodów, których podstawą stanowią posiadane przez nas formularze PIT 8C. Analogicznie należy postąpić w wierszu drugim, tym razem ukazując przychody, które nie zostały z różnych przyczyn ujęte w informacji PIT 8C. Nadal jednak mamy obowiązek posiadania stosownych dokumentów, na podstawie których Urząd Skarbowy będzie mógł dociekać naszej prawdomówności.

Ostatni wiersz tej sekcji podsumowuje wszystkie przychody, dzieląc je nie tylko na przychód i koszty uzyskania przychodu, ale również dochód i stratę (wpisujemy właściwe dla naszego przypadku).

Sekcja D – Obliczenie zobowiązania podatkowego – art. 30b ust. 1 ustawy

Sekcja D formularza PIT 38 pozwala na obliczenie należności podatkowych, wynikających z art. 30b ust. 1 Ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Ta sekcja jest ściśle powiązana z danymi, które wpisaliśmy w sekcji C niniejszej deklaracji. Zgodnie z treścią przepisów, będzie nam chodziło o dochody uzyskane:

• Z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających,

• Z odpłatnego zbycia udziałów (akcji),

• Z odpłatnego zbycia udziałów w spółdzielni,

• Z tytułu objęcia udziałów (akcji) albo wkładów w spółdzielni w zamian za wkład niepieniężny,

• Z umorzenia, odkupienia, wykupienia albo unicestwienia w inny sposób tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych.

W odpowiednich polach w tej sekcji będziemy musieli wpisać:

• straty z lat ubiegłych – nie może przekroczyć łącznego dochodu z sekcji C,

• podstawę obliczenia podatku – dochód z sekcji C minus wyżej wymienione straty,

• stawka podatku – w tym przypadku zawsze wynosi 19%,

• podatek od rzeczonych dochodów – podstawa obliczenia podatku przemnożona przez stawkę podatku,

• podatek zapłacony za granicą – podajemy kwotę przeliczoną na złotówki,

• podatek należny – podatek od opisywanych dochodów minus podatek opłacony za granicą. W przypadku ujemnego wyniku wpisujemy 0.

Sekcja E – Dochód/koszty – art. 30b ust. 1a ustawy

Sekcja E formularza PIT 38 jest w swej naturze podobna do sekcji C – różni się jedynie źródło ujmowanych przychodów. W tym przypadku będziemy bowiem mówili o dochodzie i kosztach uzyskania przychodu z tytułu odpłatnego zbycia walut wirtualnych (kryptowalut).

W odpowiednich rubrykach będziemy musieli umieścić informację o przychodzie, kosztach uzyskania przychodu w danym roku podatkowym, kosztach uzyskania przychodu poniesionych w latach ubiegłych (ale niepotrąconych w poprzednim roku podatkowym), dochód oraz koszty uzyskania przychodów które w danym roku podatkowym nie zostały potrącone.

Sekcja F – Obliczenie zobowiązania podatkowego – art. 30b ust. 1a ustawy

Podobnie jak sekcja E była analogiczna do sekcji C, tak samo sekcja F jest analogiczna do sekcji D. W odpowiednich wierszach formularza musimy zamieścić następujące informacje:

• podstawa obliczenia podatku – dochód z sekcji E,

• stawka podatku – zawsze wynosi 19%,

• podatek od rzeczonych dochodów – podstawa obliczenia podatku pomnożona przez stawkę podatku,

• podatek zapłacony za granicą – podajemy kwotę przeliczoną na złotówki,

• podatek należny – podatek od opisywanych dochodów minus podatek opłacony za granicą. W przypadku ujemnego wyniku wpisujemy 0.

Sekcja G – Podatek do zapłaty/nadpłata

Sekcję G formularza PIT 38 możemy uznawać za swego rodzaju podsumowanie wszystkich dochodów ujmowanych w ramach niniejszego zeznania podatkowego. Wśród siedmiu wierszy właściwych dla tej sekcji, będziemy obowiązani do wpisania następujących informacji:

• Zryczałtowany podatek dochodowy, o którym mowa w art. 29, 30 i 30a Ustawy, jeżeli podatek ten nie został pobrany przez płatnika, z wyjątkiem podatku wykazanego w poz. 45 i 46 (dwóch poniższych) oraz w sekcji H – całość podajemy w złotówkach, po zaokrągleniu do pełnych groszy,

• Zryczałtowany podatek obliczony od przychodów (dochodów), o których mowa w art. 30a ust. 1 pkt 1–5 Ustawy, uzyskanych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej,

• Podatek zapłacony za granicą, o którym mowa w art. 30a ust. 9 Ustawy – podana kwota nie może być wyższa niż ta z punktu poprzedniego,

• Różnica między zryczałtowanym podatkiem a podatkiem zapłaconym za granicą – od zryczałtowanego podatku od przychodów osiągniętych poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej odejmujemy podatek zapłacony za granicą, podając kwotę w złotówkach po zaokrągleniu do pełnych złotych,

• Suma zaliczek przekazanych płatnikowi (spółce nieruchomościowej) za rok podatkowy,

• Podatek do zapłaty – sumujemy podatek należny z sekcji D i F, a także kwotę wynikającą z pierwszej i czwartej pozycji niniejszej sekcji, odejmując od niej sumę zaliczek przekazanych płatnikowi. W przypadku wartości ujemnej musimy wpisać 0.

• Nadpłata – sumę wyżej opisywanych kwot odejmujemy od wyżej wzmiankowanej sumy zaliczek, analogicznie wpisując 0 w przypadku otrzymania wyniku ujemnego.

Sekcja H – zryczałtowany podatek dochodowy, o którym mowa w art. 44 ust. 1b ustawy

Tę sekcję wypełniają wyłącznie osoby niemieszkające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a które bez pośrednictwa płatników uzyskują przychody określone w art. 29 Ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W ramach dwunastu rubryk, należy wykazać wysokość zapłaconego podatku właściwą dla danego miesiąca, przy czym kwota musi być podana w złotówkach i zaokrąglona do pełnych złotych.

Sekcja I – Dochody (przychody) wykazywane na podstawie art. 45 ust. 3c ustawy

W niniejszym punkcie jesteśmy zobowiązani do wpisania kwoty dochodów, zgodnie z umieszczoną w tytule informacją, kierującą nas do art. 45 ust. 3c Ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Chodzi o łączną sumę dochodów ujętych w art. 30a Ustawy o podatku dochodowym i pomimo wyłącznie jednej rubryki, to właśnie ta sekcja może uchodzić za najbardziej problematyczną.

Sekcja J – Wniosek o przekazanie 1,5% podatku należnego na rzecz organizacji pożytku publicznego (OPP)

W niniejszej sekcji, podobnie jak w przypadku innych formularzy podatkowych, możemy wskazać dowolną organizację pożytku publicznego, której przekażemy 1,5% podatku należnego Urzędowi Skarbowemu. Wystarczy umieścić numer KRS wybranej organizacji oraz obliczyć wysokość przekazywanej daniny.

Sekcja K – Informacje uzupełniające

W ramach informacji uzupełniających możemy wyrazić zgodę na przekazanie OPP informacji na temat naszego imienia, nazwiska, adresu i kwoty, którą w ramach PIT 38 przekazujemy na jej rzecz, wyróżnić cel szczegółowy, a także zamieścić inne, dodatkowe informacje.

Sekcja L – Informacje o załącznikach

W jednej z ostatnich sekcji formularza PIT 38 będziemy musieli jedynie podać informację na temat ilości załączników, jakie stanowią część naszego zeznania (PIT/ZG).

Sekcja M – Rachunek osobisty właściwy dla zwrotu nadpłaty

Sekcja M jest przeznaczona dla określenia numeru rachunku bankowego, na który Urząd Skarbowy zwróci ewentualną nadpłatę podatku. Posiadaczem lub współposiadaczem konta musi być podatnik, którego formularz dotyczy. Oczywiście tę sekcję wypełniamy wyłącznie wówczas, gdy nadpłata wynika z zeznania podatkowego.

W odpowiednich rubrykach powinniśmy wpisać imię i nazwisko posiadacza rachunku (lub imiona i nazwiska, jeżeli konto jest wspólne), kraj siedziby banku, walutę w której prowadzony jest rachunek i numer rachunku, wraz z numerem IBAN i kodem SWIFT.

Sekcja N – Karta Dużej Rodziny (KDR)

W niniejszej sekcji musimy jedynie zaznaczyć pole „Tak”, jeżeli jesteśmy posiadaczem Karty Dużej Rodziny. Jeżeli tak jest, to będziemy mogli liczyć na znacznie szybsze rozpatrzenie naszego zeznania i ewentualny zwrot nadpłaty podatku.

Sekcja O – Podpis podatnika/osoby reprezentującej podatnika

Tutaj, zgodnie z treścią tytułu, nie pozostaje nam nic innego, jak tylko się podpisać. Jeżeli korzystamy ze wsparcia pełnomocnika, to będzie on zobowiązany do umieszczenia swojego imienia i nazwiska w polu obok.

Formularz PIT 38 – podsumowanie

Formularz PIT 38 to jeden z podstawowych formularzy podatkowych w naszym kraju, który służy do rozliczania przychodów osiągniętych z tytułu zbycia papierów wartościowych, udziałów w spółkach, sprzedaży kryptowalut, a także zbycia pochodnych instrumentów finansowych. Stawka podatku każdorazowo wynosić będzie 19%, niezależnie od poziomu osiąganych dochodów – należność można jednak pomniejszyć o koszty uzyskania przychodów, straty z lat ubiegłych czy podatek uiszczony za granicą (jeżeli dochody były osiągane poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej).

Podobnie jak inne formularze tego gatunku, czas na złożenie druku w Urzędzie Skarbowym za dany rok podatkowy mamy od 15 lutego do 30 kwietnia roku następnego Formalności możemy dopełnić w ramach osobistej wizyty w Urzędzie Skarbowym, przesłać formularz pocztą lub skorzystać z dedykowanej temu celowi rządowej platformy internetowej „Twój e-PIT”.

Źródło zdjęcia: https://pl.123rf.com/photo_111035221_makro-pieni%C4%85dze-100-euro-t%C5%82o-z%C5%82ota-moneta-bitcoin-na-dolarach-ameryka%C5%84skich-zielona-koncepcja.html