Podatek od czynności cywilnoprawnych, czyli podatek PCC, to jedna z wielu obowiązkowych danin na rzecz Skarbu Państwa, jakie obywatel musi odprowadzać przy nastaniu właściwych ku temu okoliczności. Zazwyczaj słyszeć będziemy o podatku od czynności cywilnoprawnych w przypadku zakupu nieruchomości czy samochodu, jednak do zapłaty podatku PCC będziemy zobowiązani także w wielu innych sytuacjach.
Czym dokładnie jest podatek PCC i kogo dotyczy? Od jakich czynności cywilnoprawnych należy zapłacić podatek PCC i kiedy obowiązek podatkowy powstaje? Ile wynosi stawka podatku od czynności cywilnoprawnych i od czego jest uzależniona? Jak zapłacić podatek od czynności cywilnoprawnych i kiedy trzeba to zrobić? Na te i inne pytania postaramy się odpowiedzieć w niniejszym materiale.
Podatek PCC – co to jest?
Podatek od czynności cywilnoprawnych to jedno z obciążeń fiskalnych, które na stałe zadomowiło się w polskim porządku prawnym. Jego podstawa jest uregulowana w pochodzącej z 2000 roku Ustawie o podatku od czynności cywilnoprawnych. W mowie potocznej zamiast oficjalnej nazwy często stosuje się skrót, czyli PCC.
Do zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych zobowiązani są wszyscy obywatele, którzy przewidzianych ustawą czynności cywilnoprawnych dokonują. Najczęściej spotykaną okoliczność stanowi umowa sprzedaży związana z zakupem mieszkania czy samochodu, ale tak naprawdę lista czynników wymagających opłacenia rzeczonego podatku jest bardzo duża.
W zależności od okoliczności podlegającej obowiązkowi zapłaty podatku różne mogą być jego stawki – wynoszą one jednak od 0,1% do 2%. Zapłata podatku od czynności cywilnoprawnych rodzi również konieczność wypełnienia deklaracji PCC-3 i przedłożenia jej do właściwego Urzędu Skarbowego.
Od czego trzeba zapłacić podatek PCC?
Podlegające opodatkowaniu czynności cywilnoprawne są w Polsce dosyć liczne. Sama czynność cywilnoprawna to co do zasady każda zgodna z prawem czynność, manifestująca się poprzez treść oświadczeń woli wszystkich stron umowy, której rezultat przydaje praw majątkowych określonym stronom do określonych dóbr. Każda czynność cywilnoprawna poparta jest umową (właściwą dla przedmiotu sprawy) w formie pisemnej, a nierzadko również w formie aktu notarialnego.
Obowiązek zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC) najczęściej kojarzony jest z umową sprzedaży lub umową zamiany (rzeczy i praw majątkowych). W tym kontekście mówić będziemy o sprzedaży lub kupnie nieruchomości czy samochodu, co jest zresztą najczęstszą z przyczyn powstania obowiązku zapłacenia podatku PCC.
Niemniej, podatek od czynności cywilnoprawnych należy uiścić również przy podpisywaniu innego rodzaju umów. Należą do nich:
-
umowa pożyczki,
-
umowa darowizny (wyłącznie w części dotyczącej przejęcia przez obdarowanego długów i ciężarów albo zobowiązań darczyńcy),
-
umowa dożywocia,
-
umowa o dział spadku (w części dotyczącej spłat lub dopłat),
-
umowa o zniesienie współwłasności (w części dotyczącej spłat lub dopłat),
-
umowa depozytu nieprawidłowego,
-
akty założycielskie spółki (umowa spółki),
-
ustanowienie hipoteki,
-
ustanowienie odpłatnego użytkowania i odpłatnej służebności.
Konieczność zapłacenia podatku od czynności cywilnoprawnych wywołują także zmiany powyższych umów, jeżeli w ich rezultacie podstawa opodatkowania PCC zwiększa się, oraz orzeczenia sądów (również polubownych), jeżeli wywołane przez nie skutki prawne są takie same, jak te wynikające z powyższych umów.
Podatek od czynności cywilnoprawnych – ile wynosi?
Stawka podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC) jest różna, w zależności od przedmiotu opodatkowania. Rzeczona stawka podatku wyrażona jest w wartości procentowej, przy czym należy pamiętać, że podstawę opodatkowania każdorazowo będziemy obliczać inaczej – również w zależności od przedmiotu opodatkowania.
Stawki PCC w zależności od przedmiotu umowy prezentują się następująco:
-
umowa sprzedaży (nieruchomości oraz innych tytułów do nieruchomości, a także rzeczy ruchomych, na przykład sprzedaż samochodu) – 2%,
-
umowa sprzedaży (dot. innych praw majątkowych) – 1%,
-
umowa darowizny, umowa dożywocia, umowa o dział spadku, umowa zamiany oraz umowa o zniesienie współwłasności, jeżeli ich przedmiotem są czynności cywilnoprawne regulujące stosunki dot. nieruchomości – 2%,
-
powyższe umowy jeżeli dotyczą przeniesienia własności innych praw majątkowych – 1%,
-
umowa ustanowienia odpłatnego użytkowania lub odpłatnej służebności – 1%,
-
umowa pożyczki lub umowa depozytu nieprawidłowego – 0,5%,
-
ustanowienia hipoteki – 0,1% (w przypadku nieustalonej wartości wierzytelności – 19 złotych),
-
umowa spółki – 0,5%,
-
umowa sprzedaży szóstego i każdego kolejnego lokalnego lokalu mieszkalnego lub nabycie udziałów w tychże – 6%.
Warto przy tym wspomnieć, że w przypadku umowy pożyczki, depozytu nieprawidłowego, odpłatnej służebności i ustanowienia odpłatnego użytkowania, podatnik uchylający się od zapłaty PCC może zostać ukarany stawką aż 20%. Dotyczy to sytuacji, w których organ podatkowy właściwy w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych czy kontroli skarbowej w toku postępowania dopatrzy się nieprawidłowości.
Podstawa dla ustalenia wysokości podatku od czynności cywilnoprawnych
Podstawa dla ustalenia wysokości podatku od czynności cywilnoprawnych każdorazowo ustalana jest na podstawie przedmiotu sprawy – wówczas, dla tej podstawy określa się odpowiednią stawkę, w rezultacie czego możemy poznać finalną wysokość podatku PCC. W myśl obowiązujących przepisów, podstawę opodatkowania dla konkretnych umów stanowi:
-
umowa sprzedaży – wartość rynkowa zbywanej rzeczy lub prawa majątkowego,
-
zamiana mieszkań – różnica ich wartości rynkowej,
-
zamiana rzeczy innych niż mieszkania lub praw majątkowych – wartość rynkowa zbywanych rzeczy i praw,
-
darowizna – wartość długów, ciężarów czy zobowiązań przyjętych przez obdarowanego,
-
umowa dożywocia – wartość rynkowa nieruchomości lub prawa pokrewnego,
-
zniesienie współwłasności lub dział spadku – wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego nabywanego ponad dotychczas przysługujące,
-
pożyczka i depozyt nieprawidłowy – kwota lub wartość pożyczki lub depozytu,
-
ustanowienie odpłatnego użytkowania i odpłatnej służebności – wartość świadczeń za okres ich ustanowienia,
-
ustanowienie hipoteki – kwota zabezpieczonej wierzytelności.
Co do zasady, wartość rynkową przedmiotu czynności cywilnoprawnych określana jest na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich miejsca położenia, stanu i stopnia zużycia. Tak samo oblicza się tę wartość w obrocie prawami majątkowymi tego samego rodzaju, z dnia dokonania tej czynności, bez odliczania długów i ciężarów.
Wartość rynkowa przedmiotu czynności cywilnoprawnych określana przez podatnika może być zakwestionowana przez właściwy dla sprawy organ podatkowy. W takiej sytuacji podatnik będzie miał 14 dni na dokonanie stosownej korekty, zgodnej z opinią organu. Jeżeli tego nie zrobi, organ podatkowy określi wartość rynkową na podstawie opinii biegłego, lub na podstawie przedstawionej przez podatnika wyceny rzeczoznawcy (o ile ów takową dysponuje).
Warto w tym miejscu podkreślić, że jeżeli wartość przedmiotu sprawy przedstawiona przez biegłego różni się od tej, którą przedstawił podatnik o więcej niż 33%, to koszty opłacenia usług biegłego poniesie podatnik.
Podatek PCC – w którym momencie nastaje obowiązek podatkowy?
Osoby podejmujące się rozmaitych czynności cywilnoprawnych często obawiają się tego, że należny podatek będą zobowiązane opłacić zbyt wcześnie jak na swoje możliwości. Obawę mogą budzić również sankcje związane z nieterminowym dopełnieniem obowiązku, które będą mieć miejsce nawet w sytuacji, w której zaniechanie jest niezawinione przez podatnika. Warto więc zawczasu wiedzieć, kiedy następuje obowiązek podatkowy w przypadku PCC.
W dużym uproszeniu można by stwierdzić, że obowiązek podatkowy powstaje wraz z chwilą dokonania przez strony odpowiednich czynności cywilnoprawnych. Tak też litera prawa definiuje moment nastania obowiązku podatkowego w każdej sytuacji, dopowiadając przy tym, że fundamentalne dla jego nastania jest sporządzenie wiążącej prawnie umowy (właściwej dla przedmiotu sprawy).
Istnieje jednak także kilka innych sytuacji, w których obowiązek podatkowy w przypadku PCC powstaje. Wyróżnia się w tej materii uprawomocnienie się wyroku sądu w danej sprawie, podpisanie ugody pomiędzy stronami czy doręczenie wyroku sądu polubownego. W przypadku umowy spółki konieczność jak najpilniejszego opłacenia podatku PCC rodzić będzie podjęcie uchwały o podwyższeniu kapitału spółki, zaś w przypadku umowy pożyczki może to być każdorazowe otrzymanie środków (transzy), jeżeli całkowita suma przekazywanych środków nie jest określona w umowie.
Podatku PCC nie trzeba rozliczać samodzielnie w sytuacji, w której umowa stanowiąca dlań podstawę spisywana jest w formie aktu notarialnego – wówczas obowiązek ten przejmuje notariusz, przy czym koszty ponosi oczywiście osoba prawnie zobligowana.
Kto jest zobowiązany do zapłaty podatku PCC?
Choć wspomnieliśmy już o tym, jakie rodzaje umów powodują samo powstawanie obowiązku podatkowego, to nierzadko konsternację budzi to, która ze stron zobowiązana jest do zapłaty podatku PCC. Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych precyzuje jednak ten fakt dość wyraźnie. W zależności od typu umowy podatek PCC zapłaci:
-
umowa sprzedaży – kupujący,
-
umowa zamiany – obie strony,
-
umowa darowizny – obdarowany,
-
umowa dożywocia – nabywca własności nieruchomości,
-
umowa o dział spadku i umowa o zniesienie współwłasności – podmiot nabywający rzeczy lub prawa majątkowe ponad udział w spadku lub we współwłasności,
-
umowa odpłatnego użytkowania i umowa odpłatnej służebności – użytkownik/nabywający prawo do służebności,
-
umowa pożyczki i umowa depozytu nieprawidłowego – pożyczkobiorca/przechowawca,
-
umowa spółki cywilnej – przy akcie założycielskim wszyscy wspólnicy spółki, zaś przy pozostałych umowach spółki płaci spółka jako indywidualny podmiot prawny,
-
ustanowienie hipoteki – składający oświadczenie woli o ustanowieniu hipoteki.
Zwolnienie z podatku PCC – kogo dotyczy?
Zwolnienia z konieczności opłacenia podatku PCC są niezwykle liczne i podzielić je możemy na zwolnienia i wyłączenia przedmiotowe i zwolnienia podmiotowe. Najobszerniejsza jest lista tych pierwszych, gdzie wyróżnia się szereg wyjątków, dla których właściwa interpretacja przepisów wiąże się z treścią innych ustaw.
Istnieje także wiele sytuacji, w których podejmowana czynność w teorii spełnia definicję czynności cywilnoprawnych, jednak nie płaci się od niej podatku PCC. Są to jednak sytuacje nietypowe (przykładem może być udział w wyborach powszechnych czy choćby zobowiązania wynikające z umowy o pracę), przy powstaniu których nikt nawet nie myśli o zapłaceniu PCC.
Jeśli jednak chodzi o zwolnienia przedmiotowe, to cieszą się nimi bezwzględnie:
-
przedstawiciele obcych państw oraz reprezentowanych przez nich podmiotów (pod warunkiem wzajemności),
-
organizacje pożytku publicznego (o ile dotyczy to działań o charakterze nieodpłatnym),
-
Skarb Państwa,
-
jednostki samorządu terytorialnego.
Jak zapłacić podatek PCC?
Zapłacenie podatku PCC nie różni się szczególnie od konieczności zapłacenia innych rodzajów podatków, więc osoby prowadzące własną działalność gospodarczą nie powinny mieć z tym większych trudności. Niemniej, osoby które pracują na podstawie umowy o pracę, mogły nie mieć jeszcze styczności z tego typu działaniami. Tak czy inaczej, nie jest to zbyt trudne.
Pierwszą czynnością jaką należy w tym celu wykonać, jest bezzwłoczne wypełnienie deklaracji w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych – PCC-3. Rzeczoną deklarację możemy złożyć w siedzibie właściwego dla siebie Urzędu Skarbowego osobiście, lub wysłać ją pocztą.
Zdecydowanie wygodniejsze jest jednak skorzystanie z dedykowanej temu strony rządowej i złożenie deklaracji PCC przez internet. Będziemy jedynie musieli podpisać ją kwalifikowanym podpisem elektronicznym lub autoryzować w inny, akceptowalny przez porządek prawny sposób.
Warto w tym miejscu pamiętać, że jeżeli obowiązek podatkowy powstaje na mocy umowy spisanej w formie aktu notarialnego, to nie musimy osobiście opłacać podatku, a całą sprawę załatwi za nas notariusz.
Kiedy należy zapłacić podatek PCC?
Podatek od czynności cywilnoprawnych należy zapłacić w terminie 14 dni od momentu, w którym powstał obowiązek podatkowy – oczywiście po wcześniejszym wypełnieniu wyżej wspominanej deklaracji. Wymaganą należność można wpłacić przelewem na konto Urzędu Skarbowego w którym złożyliśmy deklarację PCC, lub zrobić to osobiście w kasie urzędu.
Podatek od zakupu mieszkania – o czym trzeba pamiętać?
Zakup mieszkania, szczególnie przy dzisiejszej sytuacji na rynku nieruchomości, nie jest niczym przyjemnym dla naszych portfeli. Koszty związane z kredytami hipotecznymi skutecznie odstraszają Polaków od perspektywy nabycia własnego lokalu, a rządowe programy pomocowe, niebezpodstawnie oskarżane o infantylną retorykę i cynizm wobec wyborców, jedynie napychają kieszenie deweloperów, prowadząc do jeszcze większego zubożenia kraju i możliwości finansowych jego obywateli.
Same koszty kredytu nie są jednak tym, na co wyłącznie powinniśmy zwracać uwagę przy zakupie mieszkania – istotny jest również podatek od czynności cywilnoprawnych. Szczęśliwie, doszło już w tej materii do korzystnych dla podatników zmian prawnych, w których podatek PCC nie będzie uciążliwością dla wszystkich – rzeczone zmiany weszły w życie w 2024 roku i dotyczą nabycia lokalu mieszkalnego z rynku wtórnego.
Warto jednak przedtem zrozumieć jak wygląda sytuacja przy kupnie mieszkania z rynku pierwotnego. Ich nabywca każdorazowo będzie zobowiązany do opłacenia podatku VAT w wysokości 23%. Rzeczony podatek VAT jest zazwyczaj wliczony w cenę nieruchomości (jej wartość brutto), a podatek PCC w tym przypadku nie obowiązuje.
W myśl obowiązującej litery prawa, będziemy zobowiązani do opłacenia podatku PCC w wysokości aż 6% w sytuacji, w której nabywamy szóste i kolejne nieruchomości – bez względu na to, czy kupujemy je z rynku pierwotnego, czy z rynku wtórnego.
Podatek PCC a mieszkanie z rynku wtórnego
Z uwagi na fakt, że mieszkania na rynku wtórnym kupujemy od osób prywatnych (nie od przedsiębiorców – deweloperów – jak to ma miejsce w przypadku mieszkań z rynku pierwotnego), mieszkania z rynku wtórnego nie są opodatkowane podatkiem VAT. Z tego względu, kupno takiego lokalu lub udziałów w nim, każdorazowo wymagać będzie zapłacenia podatku PCC w wysokości 2%.
Niemniej, w myśl przepisów które weszły w życie na początku roku 2024, z konieczności uiszczenia podatku PCC zwolnione są te osoby, które kupują swoje pierwsze mieszkanie na rynku wtórnym. Z całą pewnością jest to spora ulga dla rodzin szukających stabilizacji, ponieważ wysokość podatku PCC mogła tu liczyć nawet kilkanaście tysięcy złotych.
Koszty notarialne przy zakupie mieszkania
Zakup nieruchomości to transakcja szczególna, która musi znajdować potwierdzenie w akcie notarialnym, sygnowanym przez notariusza. W takiej sytuacji niezbędne będzie opłacenie taksy notarialnej, której wysokość określona jest odpowiednią ustawą. Wysokość taksy notarialnej, w myśl rzeczonych przepisów, uzależniona jest od wartości przeprowadzanej transakcji i prezentuje się następująco:
-
do 3 000 złotych – 100 złotych,
-
między 3 000 złotych a 10 000 złotych – 100 złotych + 3% od nadwyżki powyżej 3 000 złotych,
-
między 10 000 złotych a 30 000 złotych – 310 złotych + 2% od nadwyżki powyżej 10 000 złotych,
-
między 30 000 złotych a 60 000 złotych – 710 złotych + 1% od nadwyżki powyżej 30 000 złotych,
-
między 60 000 złotych a 1 000 000 złotych – 1 010 złotych + 0,4% od nadwyżki powyżej 60 000 złotych,
-
między 1 000 000 złotych a 2 000 000 złotych – 4 770 złotych + 0,2% od nadwyżki powyżej 1 000 000 złotych,
-
powyżej 2 000 000 złotych – 6 770 złotych + 0,25% od nadwyżki powyżej 2 000 000 złotych, jednak nie więcej jednak niż 10 000 złotych. w przypadku czynności dokonywanych pomiędzy osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od spadków i darowizn, wartość ta nie może przekroczyć więcej niż 7 500 złotych.
Podatek od zakupu samochodu – istotne informacje
Podatek PCC od zakupu samochodu zasadniczo opłacany jest w ten sam sposób, co PCC od zwykłych umów sprzedaży. Wynosi on 2% wartości rynkowej nabywanego pojazdu i konieczność jego opłacenia spoczywa na nabywcy.
Istnieją jednak sytuacje, w których nie będziemy musieli płacić podatku od czynności cywilnoprawnych. Pierwszą z nich – dość rzadką – jest sytuacja, w której wartość rynkowa nabywanego pojazdu nie przekracza 1 000 złotych.
Drugą z opcji wyłączającą konieczność opłacenia podatku PCC jest sytuacja, w której kupujemy samochód za granicą. Wynika to z faktu, że podatek PCC dotyczy wyłącznie czynności cywilnoprawnych podejmowanych na terenie naszego kraju.
Podatek PCC – podsumowanie
W niniejszym artykule objaśniliśmy naturę podatku PCC, jego stawki, oraz okoliczności, w których przyjdzie nam go opłacać. Jego funkcja prawna nie ma żadnego znaczenia praktycznego poza fiskalną, wobec czego niektóre opcje polityczne postulują jego całkowite zniesienie, czego skutkiem byłoby podniesienie zamożności Polaków.
Niemniej, na ten moment w strukturach władzy Rzeczpospolitej nie są prowadzone żadne rozmowy na temat weryfikacji zasadności istnienia podatku PCC. Musimy zatem pogodzić się z jego istnieniem i pokornie go opłacać, uważając przy tym na to, by dotrzymywać przewidzianych ustawą terminów i nie igrać z jego realną wysokością – w innym przypadku przyjdzie nam zapłacić znacznie więcej.
