Świadczenie pielęgnacyjne stanowi pomoc dla osób, które ze względu na opiekę nad niepełnosprawnym, nie mogą pójść do pracy. Niemożność zarobkowania całkowicie pozbawia opiekuna środków do życia. Świadczenie ma poprawić jego sytuację materialną. Dowiedz się, kiedy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje i jak wnioskować o tę formę pomocy.
Istnieją różne rodzaje świadczeń. Państwo niesie pomoc finansową wielu grupom społecznym, które znajdują się w najcięższej sytuacji życiowej. Świadczenie pielęgnacyjne to element pomocy finansowej świadczeń rodzinnych. Wśród tych świadczeń znajduje się np. zasiłek rodzinny, becikowe, czy zapomoga. Omawiane świadczenie jest zakwalifikowane do świadczeń opiekuńczych. W ich składzie oprócz świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się również zasiłek pielęgnacyjny.
Co to świadczenie pielęgnacyjne?
Świadczenie ma stanowić pomoc osobom, które musiały zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad bliską osobą. Dotyczy opiekunów osób z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności bądź niepełnosprawności, która wymaga stałej lub długotrwałej opieki. Niestety niektóre choroby są na tyle ciężkie, że osoba nie może sama o siebie zadbać.
Jeśli niepełnosprawny nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji, to wymaga konieczności stałego współudziału innej osoby w opiece całodobowej. Osoba, która podejmie się opieki nad chorym, musi się w to w pełni zaangażować. Niestety to uniemożliwia pracę na pełen etat. Jest to częsta sytuacja, w której znajdują się rodzice ciężko niepełnosprawnych dzieci. Świadczenie ma, choć odrobinę wspomóc materialnie osoby w takich przypadkach. Dzięki pomocy opiekunom łatwiej wspomóc leczenie, rehabilitację czy edukację chorego.
Świadczenie pielęgnacyjne 2022
Wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na mocy przepisów z 1 stycznia 2019 roku jest corocznie waloryzowana. To, ile wynosi świadczenie w danym roku, jest uzależnione do wysokości ustanowionej płacy minimalnej. Wzrost płacy oznacza również wyższą kwotę świadczenia pielęgnacyjnego. Za wskaźnik waloryzacji uważa się procentowy wzrost tego wynagrodzenia w stosunku do kwoty z roku ubiegłego. Stawka ostatecznie jest zaokrąglana do pełnych złotych. W 2022 roku świadczenie wzrośnie i już od 1 stycznia jego kwota wzrośnie z 1971 zł do 2119 zł miesięcznie. Jeśli świadczenie dotyczy niepełnych miesięcy, wówczas beneficjentowi przyznaje się 1/30 wysokości świadczenia za każdy dzień miesiąca. Następnie kwota jest zaokrąglana do 10 groszy w górę. Warto zaznaczyć, że osoby ubiegające się o świadczenie nie są objęte żadnym kryterium dochodowym.
Dla kogo świadczenie pielęgnacyjne?
Świadczenie w celu sprawowania opieki może otrzymać tylko jeden z rodziców dziecka z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a także osoba, która opiekuje się chorym niebędącym w związku małżeńskim bądź pozostającym, ale w związku z osobą, która także jest niepełnosprawna, w razie:
- gdy występuje konieczność długoterminowej opieki i pomocy ze względu na ograniczenia w samodzielnej egzystencji chorego,
- konieczności stałego współudziału opiekuna do rehabilitacji, edukacji i leczenia,
- gdy osoba sprawująca opiekę rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i nie pobiera emerytury, renty i innych świadczeń podobnych.
Komu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje?
Świadczenie pielęgnacyjne na osobę z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności może otrzymać:
- jedno z rodziców,
- opiekun faktyczny dziecka,
- przedstawiciel rodziny zastępczej sprawujący opiekę nad chorym, z którym jednocześnie jest spokrewniony,
- osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (nie obowiązuje osób z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności).
Jeżeli opiekunem jest osoba niespokrewniona z chorym w pierwszym stopniu, to może się ubiegać o świadczenie na chorego w niepełnosprawności, łącznie spełniając trzy warunki:
- Osoba wymagająca opieki utraciła rodziców ze względu na ich śmierć lub pozbawienia praw rodzicielskich, a także, jeśli rodzice są małoletni bądź sami legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
- Brak jest innych osób spokrewnionych pierwszego stopnia albo są małoletnie lub niepełnosprawne.
- Brak jest osoby pełniącej funkcję opiekuna faktycznego dziecka lub rodziny zastępczej spokrewnionej.
Świadczenie pielęgnacyjne a status bezrobotnego
Warto zaznaczyć, że status bezrobotnego, ani zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca zatrudnienia nie wpływa na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Jeśli zdarzy się tak, że osoba wymagająca opieki umrze, to jej opiekun bez pracy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych albo świadczenie przedemerytalne.
To w interesie opiekuna leży udowodnienie, że zasiłek dla bezrobotnych mu się należy. W tym celu musi poświadczyć, że przynajmniej przez rok w ciągu 18 miesięcy przed rejestracją w UP otrzymywał świadczenie.
Jeśli do dnia ukończenia przez opiekuna 55 roku życia w przypadku kobiet lub 60 lat w przypadku mężczyzn nastąpi ustanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to może ubiegać się o świadczenie przedemerytalne. Warunkiem jest posiadanie 20 lat (u kobiet) lub 25 lat (u mężczyzn) okresu odprowadzania składek emerytalnych. Powyższe dotyczy osób, które pobrały świadczenie minimum przez rok. Należy również pamiętać o zgłoszeniu się do UP w ciągu 60 dni od ustania prawa do świadczenia.
Świadczenie pielęgnacyjne w 2022 roku na dziecko
Świadczenie to podstawowa forma pomocy dla rodziców i opiekunów dzieci niepełnosprawnych. Rodzice osoby wymagającej opieki poświęcają swojemu dziecku całe życie, rezygnując nie tylko z rozrywki, hobby i dotychczasowego trybu życia, lecz również z pracy. Świadczenie należy się tym rodzicom, których dzieci:
- mają ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji,
- wymagają pomocy w leczeniu, w trakcie rehabilitacji i edukacji,
- stały się niepełnosprawne jeszcze przed osiągnięciem 18 roku życia,
- uzyskały status niepełnosprawności jeszcze w czasie nauki w szkole wyższej (do ukończenia 25 roku życia).
Świadczenie pielęgnacyjne w 2022 roku na osobę dorosłą
Zgodnie z prawem do niedawna świadczenie przyznawano tylko, gdy niepełnosprawność powstała w młodym wieku. Na mocy postulatu pomocy również opiekunom dorosłych osób wprowadzono zasiłek opiekuńczy. Niestety ciężej jest go uzyskać, gdyż jest uzależniony od kryterium dochodowego. Ponadto jego kwota jest znacznie niższa. Jego wysokość jest niezmienna od 1 listopada 2019 roku i wynosi jedynie 215,84 zł. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) to praktyka niezgodna z Konstytucją. Trybunał podważył przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych:
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Choć wyrok nie został wykonany, to dziś stanowi źródło prawa do przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Podważenie przepisu na temat różnicowania prawa do świadczenia w oparciu o czas powstania niepełnosprawności sprawiło, że niektórzy opiekunowie osób dorosłych obecnie także mają możliwość uzyskania świadczenia. Wyrok sprawił, że gminy częściej przyznają pomoc na osoby, których niepełnosprawność powstała już w wieku dorosłym. Jeśli nie uda się wyegzekwować pomocy, to opiekunowie wchodzą na ścieżkę prawną i uzyskują prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na drodze odwoławczej lub w oparciu o skargę do sądu administracyjnego.
Warto zaznaczyć, że zasiłku pielęgnacyjnego i świadczenia pielęgnacyjnego nie można pobierać jednocześnie.
Świadczenie pielęgnacyjne – kiedy nie przysługuje?
Świadczenie nie należy się w każdej sytuacji. Osoba, która jest opiekunem chorego nie otrzyma świadczenia, jeśli ma prawo do:
- emerytury,
- renty,
- renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego,
- renty socjalnej,
- zasiłku stałego,
- nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego,
- zasiłku przedemerytalnego,
- świadczenia przedemerytalnego.
Istnieją także inne przesłanki odbierające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Pomoc nie przysługuje, jeśli osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności:
- jest w związku małżeńskim (wyjątek stanowi mąż lub żona z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności),
- żyje w rodzinie zastępczej (z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej), czy rodzinnym domu dziecka,
- została umieszczona w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, oprócz podmiotu zajmującego się wykonywaniem działalności leczniczej, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.
Świadczenie nie przysługuje również wtedy, gdy:
- na osobę z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności inna osoba ma prawo do wcześniejszej emerytury,
- na chorego jest już ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego, zasiłku na opiekuna,
- inna osoba ma prawo za granicą do świadczenia na opiekę chorego. Ten warunek mogą wyłączą przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, czy dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym.
Świadczenie pielęgnacyjne a zbieg uprawnień
Zbieg uprawnień to sytuacja, w której osoba ze względu na spełnienie warunków ma prawo do ubiegania się o kilka świadczeń jednocześnie. Co się dzieje w takiej sytuacji? Jeśli nastąpi zbieg uprawnień do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, czy takich świadczeń, jak :
- świadczenie rodzicielskie,
- świadczenie pielęgnacyjne,
- specjalny zasiłek opiekuńczy,
- dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w czasie korzystania z urlopu wychowawczego,
- zasiłku dla opiekuna (na mocy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów),
to osoba uprawniona do świadczeń może pobierać tylko jednego z nich.
Świadczenie pielęgnacyjne a gospodarstwo rolne
Jeśli o świadczenie stara się: rolnik, małżonkowie rolnika lub domownicy to świadczenie może uzyskać:
- rolnik, jeśli zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego,
- małżonek rolnika lub domownicy, jeśli nie prowadzą już gospodarstwa rolnego, lub nie wykonują na jego rzecz prac.
Jeśli jedna z tych osób zacznie starania o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, to musi udowodnić zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa lub wykonywania w nim pracy. W tym celu składa oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej w przypadku złożenia fałszywych zeznań. Klauzula w oświadczeniu jest pouczeniem, które powinno brzmieć następująco:
Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.
Jak uzyskać świadczenie pielęgnacyjne?
Z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy udać się do urzędu gminy lub urzędu miasta. Opiekunowi faktycznemu dziecka przysługuje konkretna jednostka ze względu na miejsce zamieszkania. Jeśli przekazywanie świadczeń rodzinnych zostało przekazane kompetencji innych organów, to wniosek można złożyć np. w ośrodku pomocy społecznej i innych organizacjach gminy. Wzór formularza wniosku powinien udostępnić podmiot, który zajmuje się realizacją świadczeń rodzinnych.
Może się zdarzyć, że organ będzie miał wątpliwości w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podobna sytuacja może wystąpić w przypadku osoby, która już takie świadczenie pobiera. Wówczas organ, który zajmuje się wypłatą świadczenia, ma prawo do współpracy z ośrodkiem pomocy społecznej, który przeprowadza rodzinny wywiad środowiskowy. Jeśli jego efektem będzie wykluczenie wątpliwości organu, to osoba otrzyma prawo do świadczenia lub utrzyma obecne.
Od kiedy świadczenie pielęgnacyjne?
Zwykle prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest przyznawane na czas nieokreślony. Wyjątek stanowią sytuacje, w których orzeczenie o niepełnosprawności lub o znacznym stopniu niepełnosprawności jest terminowe i zostało przyznane na czas określony. W takiej sytuacji prawo do świadczenia jest ustalane do ostatniego dnia miesiąca, w jakim ważność orzeczenia dobiega końca. Poza tym:
- Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożony w ciągu trzech miesięcy od uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności skutkuje przyznaniem świadczenia od miesiąca, w jakim wniosek o ustalenie niepełnosprawności został złożony. Przykładowo, jeśli wniosek ten złożono w lipcu, a wniosek o nadanie świadczenia we wrześniu, to zasiłek zostanie przyznany od lipca.
- Wniosek złożony po upływie 3 miesięcy od uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności świadczenie zostanie przyznane od miesiąca, w jakim złożono wniosek.
Wniosek o świadczenie pielęgnacyjne
Wniosek o świadczenie pielęgnacyjne (pobierz formularz) składa się z kilku obszarów danych. Kolejno należy w nim wpisać wielkimi literami:
- Jaki organ zajmuje się postępowaniem w sprawie nadania świadczenia.
- Adres organu.
- Dane wnioskodawcy w tym imię, nazwisko, numer PESEL lub serię i numer dowodu osobistego, jeśli osoba nie dysponuje numerem PESEL.
- Adres zamieszkania wnioskodawcy.
- Dane osoby, która wymaga opieki. Oprócz danych podstawowych należy oznaczyć także jej stan cywilny.
- Następnie należy zapoznać się z szerokim pouczeniem na temat świadczenia pielęgnacyjnego.
- Dane o członkach rodziny przebywających za granicą.
- Oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego.
- Numer rachunku bankowego do wypłaty świadczenia.
- Listę załączników do wniosku.
Czy świadczenie pielęgnacyjne wlicza się do emerytury?
W czasie wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego składka emerytalno-rentowa jest odprowadzana, dzięki czemu beneficjent mimo braku zatrudnienia ma w przyszłości możliwość uzyskania uprawnień emerytalnych. Podstawą wymiaru składki emerytalno-rentowej jest kwota otrzymywanego świadczenia. Składkę finansuje wójt, burmistrz lub prezydent miasta w czasie, jaki jest niezbędny do osiągnięcia okresu ubezpieczenia zarówno składkowego, jak i nieskładkowego, czyli 20 lat w przypadku kobiet i 25 lat w przypadku mężczyzn.
Jeśli świadczeniobiorca uzyskał wiek emerytalny, to do niego należy decyzja o tym, czy chce przejść na emeryturę, czy w dalszym ciągu pobierać świadczenie. Osoba sprawująca opiekę może złożyć podanie o przejście na emeryturę i dopiero wtedy rozpocznie się postępowanie w sprawie jej przyznania. W przeciwnym razie osoba, która osiągnęła wiek emerytalny, w dalszym ciągu otrzymuje świadczenie. Na ostateczną decyzję zwykle wpływ ma wysokość emerytury. Wybierana jest korzystniejsza dla opiekuna opcja.
Choć przepisy mówią, że świadczenie nie przysługuje osobom z prawem do emerytury, to warto zaznaczyć, że mowa o stanie w momencie ustalania prawa do świadczenia. Jeśli warunki do uzyskania emerytury zostaną spełnione później, to świadczenie pielęgnacyjne nie zostanie odebrane, póki osoba sprawująca opiekę nie zawnioskuje o emeryturę.
Świadczenie pielęgnacyjne – dokumenty
Oprócz samego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego należy przygotować następujące dokumenty:
- dowód tożsamości wraz ze zdjęciem,
- jeśli świadczenie jest przyznawane na osobę, która stała się niepełnosprawna pomiędzy 18 a 25 rokiem życia, należy dostarczyć dokument, który potwierdzi naukę w szkole lub w szkole wyższej,
- spokrewnieni z rodziny zastępczej powinni dostarczyć postanowienie sądu o ustanowieniu rodziny zastępczej na mocy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- akt zgonu rodziców osoby niepełnosprawnej (w przypadku gdy chory pozostał sam ze względu na ich śmierć),
- jeśli rodzice osoby wymagającej opieki zostali pozbawieni praw rodzicielskich, wówczas należy dostarczyć postanowienie sądu o pozbawieniu władzy rodzicielskiej,
- jeśli niepełnosprawny przebywa w placówce zapewniającej całodobową opiekę, należy przynieść zaświadczenie o umieszczeniu wraz ze wskazaniem liczby dni w tygodniu, jakie tam spędza, lub,
- oświadczenie o niekorzystaniu z opieki placówki całodobowej przez większość niż 5 dni w tygodniu (także w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym) pod rygorem odpowiedzialności karnej.
Świadczenie pielęgnacyjne – zgłoszenie do ubezpieczenia (dokumenty)
Jeśli wnioskodawca ubiega się o zgłoszenie do ubezpieczenia emerytalno-rentowego, to zobowiązany jest dostarczyć takie dokumenty jak:
- kopię wpisu w legitymacji ubezpieczeniowej,
- świadectwa pracy,
- karty zasiłkowe (jeśli zatrudnienie nastąpiło po 15 listopada 1991 roku),
- zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w przypadku zarejestrowanych wnioskodawców,
- karty zasiłkowe z Powiatowego Urzędu Pracy,
- świadectwa szkolne i zaświadczenie o odbyciu praktyk w szkole zawodowej,
- zaświadczenie potwierdzające okres odbywania nauki w szkole wyższej,
- potwierdzenie opłacania składek z tytułu działalności gospodarczej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,
- książeczka wojskowa lub zaświadczenie z Wojskowej Komisji Uzupełnień o odbywaniu służby wojskowej,
- akt urodzenia dziecka i dokument potwierdzający sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem do czwartego roku życia.
Warto zaznaczyć, że zgłoszenie może dotyczyć także objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym siebie, jak i członków rodziny, którzy nie podlegają ubezpieczeniu na mocy innych tytułów.
Świadczenie pielęgnacyjne – odwołanie
Mimo wyżej wymienionego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), który podważył zapis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gminy często powołują się na ten zapis, odmawiając nadania prawa do świadczenia. To wynika z powodu wciąż obowiązującego prawa, Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził utraty mocy przepisu. Należy pamiętać, że gmina stanowi organ I instancji, lecz przed wnioskodawcą jeszcze długa droga.
Jeśli odmowa dotyczy momentu powstania niepełnosprawności chorego, to wnioskodawca może złożyć odwołanie. Wówczas organ II instancji, który stanowi Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinien się przychylić do wniosku. Jeśli tego nie zrobi, to można również zaskarżyć Kolegium. W walce o uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ważna jest motywacja wnioskodawcy. Musi on wykazać, jak bardzo kluczowe jest otrzymanie świadczenie. Należy podkreślić, że potrzeba pomocy finansowej, spowodowana niezdolnością do samodzielnej egzystencji jest bezwzględna.
Warto pamiętać, że osoba, która ubiega się o przyznanie świadczenia, powinna niezwłocznie powiadomić organ o każdej zmianie, jaka może mieć wpływ na prawo do świadczenia. Musi również poinformować o wyjeździe za granicę – swoim lub członka rodziny. Jeśli nie dopełni tego obowiązku i uzyska nienależne świadczenie, to może narazić się na konieczność jego spłaty wraz z odsetkami.
Jakie kryteria trzeba spełnić, aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne?
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które rezygnują z pracy zawodowej, aby opiekować się członkiem rodziny wymagającym stałej pomocy. Głównym warunkiem jego przyznania jest wykazanie, że osoba objęta opieką posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wnioskodawca musi również udokumentować, że zrezygnował z zatrudnienia lub innej formy zarobkowania na rzecz pełnoetatowej opieki.
Nie bez znaczenia pozostają także przepisy dotyczące więzi rodzinnych. Świadczenie jest najczęściej przyznawane rodzicom, rodzeństwu, współmałżonkom lub innym bliskim krewnym, którzy sprawują opiekę. W niektórych przypadkach możliwe jest przyznanie go osobom niespokrewnionym, jeśli udokumentują one szczególne okoliczności uzasadniające opiekę nad daną osobą.
Kiedy można spodziewać się wzrostu wysokości świadczenia?
Wysokość świadczenia pielęgnacyjnego podlega regularnym zmianom, co ma na celu dostosowanie go do rosnących kosztów życia. Rząd ogłasza nowe stawki świadczenia z wyprzedzeniem, najczęściej na początku roku. W 2025 roku przewiduje się kolejną podwyżkę, co jest odpowiedzią na presję inflacyjną oraz postulaty organizacji wspierających osoby niepełnosprawne i ich opiekunów.
Podwyżki te mają kluczowe znaczenie dla opiekunów, którzy często rezygnują z pracy zarobkowej, by zapewnić stałą opiekę bliskim. Regularne zwiększanie świadczenia to także forma wsparcia dla rodzin, które borykają się z licznymi wydatkami związanymi z opieką medyczną, rehabilitacją czy codziennym funkcjonowaniem osób niepełnosprawnych.