W powszechnej opinii panuje przekonanie, że jeśli dana spółka* jest niewypłacalna to sąd zawsze ogłosi jej upadłość. Tak jednak nie jest. Sąd oddali wniosek o ogłoszenie upadłości jeśli:
spółka nie ma majątku;
w spółce istnieje majątek ale:
nie wystarczy on na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego, do których zalicza się m.in. koszty ogłoszeń, wydatki związane z likwidacją majątku czy wynagrodzenie syndyka;
wystarcza on na zaspokojenie tylko kosztów postępowania upadłościowego;
jest obciążony hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską w takim stopniu, że pozostały majątek nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego.
Uzasadnieniem dla oddalenia wniosku w ww. przypadkach jest to, że postępowanie upadłościowe prowadzi się w konkretnym celu. Tym celem jest podział majątku upadłego pomiędzy wierzycieli w taki sposób, aby wierzyciele w jak największym stopniu zostali zaspokojeni, według kolejności zaspokojenia określonego w prawie upadłościowym. Skoro tego majątku nie ma albo wystarczyłby on tylko na koszty postępowania upadłościowego, to nie ma sensu prowadzić tego postępowania.
Ponadto trudno wymagać, aby syndyk, który jest wyznaczany wraz z ogłoszeniem upadłości dłużnika i również prowadzi działalność gospodarczą miałby wykonywać swoje czynności za darmo i jeszcze ponosić koszty likwidacji masy upadłości. Trudno tymi kosztami – związanymi z prowadzeniem działalności gospodarczej – obciążać sąd czyli Skarb Państwa.
Obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości
Nawet jeśli przewidujemy, że wniosek o ogłoszenie upadłości zostanie oddalony, gdyż majątek nie wystarczy na zaspokojenie kosztów postępowania, to i tak członkowie zarządu mają obowiązek złożyć taki wniosek w terminie 30 dni (przed nowelizacją termin ten wynosił 14 dni) od dnia zaistnienia stanu niewypłacalności spółki. Niezłożenie wniosku w ww. terminie może skutkować dla członków zarządu:
odpowiedzialnością własnym majątkiem za zobowiązania spółki (art. 21 ust. 3 prawa upadłościowego; w stosunku do spółek z o.o. podstawą odpowiedzialności stanowi również art. 299 k.s.h.);
odpowiedzialnością karną (art. 586 k.s.h.);
zakazem prowadzenia działalności gospodarczej (art. 373 prawa upadłościowego);
oddaleniem wniosku o ogłoszenie upadłości członka zarządu jako konsumenta, jeśli sąd upadłościowy ustali, że w okresie 10 lat od dnia złożenia wniosku konsument, który wnosi o ogłoszenie upadłości, był członkiem zarządu i nie złożył wniosku o ogłoszenie upadłości pomimo, iż ciążył na nim taki obowiązek (art. 4914 ust. 2 pkt 3 prawa upadłościowego).
Jak uwolnić się od odpowiedzialności
Jeśli złożymy wniosek o ogłoszenie upadłości w terminie 30 dni od dnia zaistnienia niewypłacalności uwolnimy się od ww. potencjalnych niekorzystnych konsekwencji. Niemniej jednak należy pamiętać, że nowelizacja prawa upadłościowego wprowadziła obligatoryjną zaliczkę - obok opłaty od wniosku o ogłoszenie upadłości (1.000 zł) - w wysokości jednokrotności przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat z nagród z zysku w trzecim kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego (obecnie ponad 4.000 zł). Brak uiszczenia opłaty i zaliczki po uprzednim wezwaniu sądu skutkuje zwrotem wniosku i uznaje się tym samym, że wniosek w ogóle nie został wniesiony. Warto zatem, aby członkowie zarządu przede wszystkim małych spółek kapitałowych, pamiętali o tym, żeby przynajmniej posiadać środki na pokrycie ww. kosztów, w przeciwnym razie mogą ponieść wyżej opisane niekorzystne konsekwencje.
Warto również, aby członkowie zarządu mieli świadomość, że wraz z wnioskiem o ogłoszenie upadłości należy złożyć liczne załączniki zgodnie z wymogami ustawowymi. Brak ich przedłożenia, lub ich przedłożenie niezgodnie z wymogami ustawowymi będzie skutkował wezwaniem sądu do uzupełnienia braków w terminie 7 dni pod rygorem zwrotu wniosku. Nieuzupełnienie lub niewłaściwe uzupełnienie wniosku w tym terminie skutkuje zwrotem wniosku, co oznacza, że wniosek nie został w ogóle wniesiony. Ponowne wniesienie wniosku, może już nie uwolnić od ww. potencjalnych odpowiedzialności członków zarządu, albowiem najczęściej upłynie już 30-dniowy termin na złożenie wniosku.
Czy oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości skutkuje zakończeniem bytu spółki ?
Nie do końca. Jeśli chcemy zakończyć byt spółki, to musimy jeszcze co do zasady przeprowadzić postępowanie likwidacyjne, określone w k.s.h., po przeprowadzeniu którego spółka wykreślana jest z rejestru przedsiębiorców KRS. (Likwidacji nie przeprowadza się jeśli sąd ogłosi upadłość, wtedy postępowanie upadłościowe zastępuje likwidację i również kończy się wykreśleniem spółki z rejestru przedsiębiorców). Niemniej jednak część podmiotów decyduje
