Przedawnienia roszczeń, zgodnie ze swoją nazwą, dotyczą sytuacji, w której zobowiązania dłużnika ulegają zatarciu w związku z upływem określonego czasu – możliwość egzekwowania roszczeń danego rodzaju przez wierzyciela będzie niemożliwa.
Co możemy rozumieć pod tym pojęciem? Ile wynosi termin przedawnienia roszczeń? Od kiedy i do kiedy liczyć będziemy bieg przedawnienia? Kto powinien zwrócić szczególną uwagę na termin przedawnienia? Jaka jest różnica między zawieszeniem, a przerwaniem biegu przedawnienia? O czym musi pamiętać dłużnik, a o czym wierzyciel? Na te i inne pytania postaramy się odpowiedzieć w niniejszym materiale.
Przedawnienie należności – co przez to rozumieć?
Przedawnienia roszczeń to częsta zmora wierzycieli. Dłużnicy nie posiadający środków na spłatę zaciągniętych wcześniej zobowiązań, lub opłacenie wcześniej wykonanych usług, bardzo często liczą na to, że wierzyciel zwyczajnie nie zdąży upomnieć się o należne mu środki. Podstawa prawna dla możliwości przedawnienia roszczeń została skodyfikowana w Art. 117 § 2. Kodeksu Cywilnego:
Po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jednakże zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne.
W zależności od rodzaju zadłużenia, wyróżniamy różne terminy przedawnienia roszczeń. Stając się wierzycielem, warto już na starcie mieć świadomość tego, jak dużo czasu pozostało nam na odzyskanie długu i już zawczasu podejmować odpowiednie kroki prawne w sytuacji, w której spłata należności nie przebiega na tyle płynnie, na ile byśmy tego pragnęli.
Jak nietrudno się domyślić, w sytuacji, w której nastąpiło przedawnienie roszczenia, odzyskanie należności może graniczyć z cudem, jeśli po stronie dłużnika nie ma ani grama dobrej woli. Jeżeli w takiej sytuacji spróbujemy rozwiązać sprawę drogą sądową, to najpewniej będziemy musieli już na wstępie pogodzić się z porażką – Sąd z urzędu odrzuci nasz wniosek, jeżeli powód nie zrzeknie się prawa do skorzystania z przedawnienia roszczeń.
Warto jednak pamiętać o fakcie, że przedawnienie należności nie oznacza koniecznie, że nie uda nam się odzyskać choćby części pieniędzy czy towarów – szczególnie, gdy mamy do czynienia z innym przedsiębiorcą, który na swej nieuczciwości mógłby stracić wizerunkowo. W ramach mediacji możemy próbować przemówić mu do rozsądku argumentami, lub nawet zaproponować ugodę, zakładającą zmniejszenie całkowitej należności.
Termin przedawnienia roszczenia – jak obliczyć?
Zasadniczo wyróżniamy dwa terminy przedawnienia roszczeń. Bazowo, w przypadku należności, których spłata została stwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu lub innej instytucji powołanej do rozpoznawania spraw danego rodzaju, albo fundament jest inny, lecz nie zakładający żadnej z wymienionych niżej sytuacji, wówczas termin przedawnienia roszczenia wynosi 6 lat.
Trzeba przy tym pamiętać, że początek biegu przedawnienia liczony jest od dnia, w którym nastał obowiązek spłaty określonego zobowiązania, zaś koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, o ile termin przedawnienia nie jest krótszy niż dwa lata. Należy przy tym zaznaczyć, że przepisy szczególne dotyczące określonych kategorii roszczeń, mogą nakładać inny niż sześcioletni okres przedawnienia.
Co więcej, jeżeli wymagalność roszczenia zależy podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, wówczas bieg przedawnienia liczymy od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne z wyniku działań podjętych przez wierzyciela.
Dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, termin przedawnienia wynosi trzy lata, przy czym właśnie w tej materii zauważyć możemy rozliczne wyjątki, które jeszcze bardziej skracają rzeczony czas – do dwóch lat, lub jednego roku.
Termin przedawnienia należności – wyjątki
Wspomniane wyżej wyjątki dotyczące okresu przedawnienia w przypadku roszczeń o świadczenia okresowe, opisujemy poniżej. Jeżeli jesteś wierzycielem lub dłużnikiem, koniecznie sprawdź, czy koniec terminu przedawnienia w Twoim przypadku już nie nastąpił.
Dwuletni okres przedawnienia:
-
Roszczenia przedsiębiorcy z tytułu nieopłacenia przez klienta faktur,
-
Roszczenia dostawcy z tytułu dokonanej dostawy,
-
Roszczenia z tytułu umowy sprzedaży,
-
Roszczenia z tytułu umowy o dzieło,
-
Roszczenia z tytułu debetu na koncie,
-
Roszczenia z tytułu wykonanej usługi telekomunikacyjnej.
Jednoroczny okres przedawnienia:
-
Roszczenia z tytułu umowy przewozu osób,
-
Roszczenia z tytułu umów spedycji,
-
Roszczenia z tytułu przedwstępnej umowy sprzedaży.
Musisz jednak mieć na uwadze, że nawet w sytuacji, w której zorientujesz się, że czas przewidziany na odebranie swojej należności minął, nie oznacza to wcale, że masz związane ręce. Nadal, pomimo znacznie ograniczonych szans na sukces, możesz próbować odzyskać należne Ci dobra.
Co zrobić po upływie terminu przedawnienia roszczeń?
Nawet pomimo upływu terminu przedawnienia, możemy starać się o uznanie roszczenia przez dłużnika – musimy jedynie podejść do tego w sposób dyplomatyczny. Na nic nam się zda wiara w to, że dłużnik nie będzie świadomy przysługującego mu prawa do przedawnienia należności – abstrahując od nieuczciwości moralnej takiego podejścia, Sąd lub inny organ zobowiązany do zajęcia się naszą sprawą, z urzędu sprawdzi, czy przedawnienie nie zachodzi.
Nie da się ukryć, że nasze podejście do sprawy będzie tutaj kluczowe dla odniesienia sukcesu, jako, że argumenty natury prawnej zasadniczo tracimy. Jeżeli nie łączą nas żadne inne biznesowe relacje z powodem, to nie będziemy mogli mu też zagrozić zerwaniem bieżących stosunków, co w domyśle miałoby mu zaszkodzić ekonomicznie w jeszcze większym stopniu, aniżeli zgoda na spłatę zadłużenia.
Może się tak stać, że naszą ostatnią deską ratunku stanie się apelowanie do zdrowego rozsądku dłużnika i unaocznienie innych, potencjalnych skutków niewywiązania się przezeń z umowy, jak na przykład utrata przyzwoitości i miana człowieka (czy przedsiębiorcy) uczciwego, co w konsekwencji również może zaszkodzić jego wizerunkowi. Możemy również zaproponować ugodę opartą o zmniejszenie wysokości zadłużenia i rozłożenie spłaty na raty.
Trudno jednak nie odnieść wrażenia, że szanse na powodzenie w powyższych przypadkach mogą być nikłe – choć jeżeli jest to nasza jedyna broń, to warto i ją wykorzystać. Tak czy inaczej, zdecydowanie „lepiej zapobiegać niż leczyć” – zarówno jako przedsiębiorca, jak i osoba prywatna, w sytuacji w której przyjdzie Ci stać się czyimś wierzycielem, lepiej będzie dmuchać na zimne i walczyć o swoje należności w przewidzianym prawem terminie – naturalnie, mając wcześniej świadomość co do jego okresu.
Zawieszenie biegu przedawnienia należności
Istnieje kilka sytuacji, w których bieg przedawnienia należności, a więc kilkuletni okres, który opisywaliśmy wyżej, zostaje zawieszony. Powodem dla takiego zdarzenia mogą być rozmaite sytuacje natury prawnej lub zdarzenia losowe, niezwiązane nawet bezpośrednio z dłużnikiem.
Zawieszenie przedawnienia trwa do czasu ustania przyczyny rzeczonego zawieszenia, jednak natychmiast po tym czasie biegnie ono dalej, ostatecznie dając wierzycielowi możliwość egzekwowania roszczeń danego rodzaju. Opisywane zawieszenie następuje na przykład w przypadku roszczeń:
-
Które przysługują dzieciom przeciwko rodzicom (na czas trwania władzy rodzicielskiej),
-
Które przysługują osobom niemającym pełnej zdolności do czynności prawnych przeciwko osobom sprawującym opiekę (na czas sprawowania przez te osoby opieki),
-
Które przysługują jednemu z małżonków przeciwko drugiemu (na czas trwania małżeństwa);
-
Dowolnych, jednak gdy z uwagi na siłę wyższą (wojna, kataklizm, etc.), wierzyciel nie może dochodzić swoich roszczeń przed sądem lub innym organem (do ustania przyczyny).
Ponadto, zgodnie z obowiązującą literą prawa, w przypadku osób nie mających pełnej zdolności do czynności prawnych, bieg przedawnienia nie może skończyć się wcześniej, aniżeli w ciągu dwóch lat od dnia ustanowienia przedstawiciela ustawowego.
Co więcej, jak wynika z logiki, a w tym przypadku również z litery prawa, nie tylko przeszłe roszczenia w wyżej wymienionych przypadkach ulegają zawieszeniu, ale również te, które powstają w rzeczonych okolicznościach, nie rozpoczynają swego biegu aż do czasu ustania przyczyny. Podstawą dla opisywanego tu stanu prawnego jest Art. 121 Kodeksu Cywilnego.
Zawieszenie a przerwanie przedawnienia roszczeń – różnica
Warto zauważyć, że przerwanie, a zawieszenie przedawnienia roszczeń, to dwie różne sytuacje. Wyżej opisywane zawieszenie ma miejsce w sytuacjach szczególnych – po ustaniu przyczyn zawieszenia, bieg przedawnienia liczony jest dalej, od momentu w którym zawieszenie nastąpiło.
Natomiast w przypadku przerwania przedawnienia, zostaje ono anulowane na czas ustania przyczyny, ale po tym fakcie rozpoczyna swój bieg od nowa. Warto mieć te różnice na względzie, szczególnie w przypadku sytuacji o skomplikowanej konstrukcji prawnej.
Jakie roszczenia mogą, a jakie nie mogą ulec przedawnieniu?
Do typów roszczeń, jakie mogą ulec przedawnieniu, zaliczamy wszelkiego rodzaju roszczenia majątkowe, a więc dotyczące zobowiązań finansowych, towarowych, czy innych, których wartość pieniężna jest wymierna. Istnieją jednak w tej materii trzy rodzaje roszczeń, które stanowią wyjątek, nie przedawniając się nigdy. Są to:
-
Roszczenia właścicieli rzeczy o zniesienie współwłasności,
-
Roszczenia wynikające z prawa własności nieruchomości,
-
Roszczenia o naprawienie szkody jądrowej.
Innym rodzajem roszczeń, które nigdy nie ulegają przedawnieniu, są roszczenia niemajątkowe. Przykładem mogą być na przykład przeprosiny za naruszenie dóbr osobistych.
Przedawnienie należności – o czym trzeba pamiętać?
Wbrew pozorom, przedawnienie należności nie jest szczególnie skomplikowanym zagadnieniem prawnym. Ilość zasad i wyjątków nie jest przesadnie duża, a zrozumienie mechanizmów nim rządzących, nie powinno nikomu przysporzyć większych problemów. Jest to aspekt, z którym powinniśmy się zaznajomić szczególnie w trakcie prowadzenia własnego biznesu, ale wiedza ta przyda nam się także w wielu innych sytuacjach.
Trzeba również zdać sobie sprawę z faktu, że okres sześciu czy trzech lat, w perspektywie odzyskiwania należności, wcale nie jest zbyt długi. Będąc wierzycielem, powinniśmy podejmować odpowiednie kroki w celu odebrania należnych nam pieniędzy czy towarów w sposób stanowczy i bezkompromisowy; w innej sytuacji może już być za późno na odebranie długu.
