W dobie cyfryzacji nasze dane są narażone na kradzież bardziej niż kiedykolwiek wcześniej. Dlatego tak ważne jest, aby chronić je przed niepowołanymi osobami i podawać tylko wtedy, gdy mamy pewność, że są niezbędne do wykonania działań, a instytucja je przetwarzająca odpowiednio je chroni.

Czy PESEL to dane wrażliwe?

Numer PESEL to 11-cyfrowy symbol numeryczny, pozwalający na identyfikację osoby, która go posiada. Jest on nadawany przez Urząd Stanu Cywilnego przy sporządzaniu aktu urodzenia i stanowi jedyny, niepowtarzalny kod identyfikacyjny dla danej osoby. Co prawda numer PESEL zawiera dane dotyczące daty urodzenia i płci danej osoby, to nie można go uznać za daną wrażliwą, a jedynie za informację o charakterze osobowym (wyrok NSA z 17.11.2000 r.)

Czy podawanie numeru PESEL jest bezpieczne? Komu można udostępnić PESEL?

Numer PESEL, choć nie jest daną wrażliwą, to zawiera dane o charakterze osobowym i nie należy go podawać osobom postronnym. Zanim udostępnimy komuś swój numer PESEL, powinniśmy zwrócić szczególną uwagę na to, czy dana osoba lub podmiot, która od nas tego wymaga, zobowiązuje się jednocześnie do jego ochrony.

Komu możemy bez obaw udostępnić swój numer PESEL?:

  • urzędom administracji publicznej (urząd miasta lub gminy),
  • ZUS,
  • urzędom skarbowym,
  • sądom,
  • bankom i firmom pożyczkowym,
  • szkołom i uczelniom,
  • szpitalom i przychodniom zdrowia,
  • towarzystwom ubezpieczeniowym.

Czy podawanie numeru PESEL przez telefon czy Internet jest bezpieczne?

Numer PESEL jest wymagany w wielu sprawach dotyczących życia i codziennego funkcjonowania. Powinniśmy jednak zachować czujność i podawać go tylko zaufanym osobom i instytucjom. Jeśli ktoś prosi o podanie numeru PESEL przez telefon czy Internet, warto zweryfikować z kim rozmawiamy, zanim udostępnimy swoje dane.

Kiedy zachować szczególna ostrożność?

  • podczas zawierania umów kupna-sprzedaży,
  • podczas meldunku w hotelu,
  • podczas podpisywania petycji,
  • zawsze podczas prowadzenia rozmów telefonicznych i transakcji internetowych.

Czy ktoś może wziąć kredyt lub pożyczkę na mój PESEL

W przypadku zaciągnięcia kredytu lub pożyczki wymagane jest nie tylko podanie numeru PESEL, ale również innych danych osobowych. W przypadku kredytu – niezbędne jest okazanie dowodu osobistego “w okienku”. Jeśli chodzi o pożyczki pozabankowe, np. do otrzymania pożyczki online w vivus.pl konieczne jest wykonanie przelewu identyfikacyjnego, który ma za zadanie potwierdzić prawdziwość danych. Innymi słowy – sam numer PESEL nie jest więc wystarczający dla pożyczkodawcy, żeby mógł z nami zawrzeć umowę pożyczki.

Co można zrobić z numerem PESEL?

Jeśli numer PESEL trafi w niepowołane ręce i zostanie użyty, może to mieć dla nas przykre konsekwencje. Sam numer PESEL może nie być aż tak użyteczny, ale np. w połączeniu z danymi osobowymi tj. imię i nazwisko, staje się dużo bardziej niebezpieczny – ktoś może np. zawrzeć umowę na nasze dane. Dlatego tak ważne jest, aby nie udostępniać, nie kserować, czy nie skanować swojego dowodu osobistego, jeśli nie jest to konieczne. Weryfikacja działań, sprawdzanie bezpieczeństwa witryn internetowych czy korzystanie z alertów (BIK, KRD, Bezpieczny PESEL), może zminimalizować nadużycia naszych danych osobowych, a w konsekwencji uchronić nas przed stratami wynikającymi z wyłudzeń. Warto też zastrzec numer PESEL.

Jak zgłosić kradzież numeru PESEL i dlaczego to ważne?

W przypadku podejrzenia kradzieży numeru PESEL należy działać natychmiast, aby zminimalizować ryzyko jego wykorzystania przez złodzieja tożsamości. Pierwszym krokiem powinno być zgłoszenie kradzieży numeru PESEL na policję, zwłaszcza jeśli istnieje podejrzenie, że dane mogą zostać użyte do popełnienia przestępstwa, takiego jak wyłudzenie kredytu lub oszustwo podatkowe. Warto także złożyć wniosek o możliwość zastrzeżenia numeru PESEL w odpowiednich instytucjach. Dzięki temu banki i inne instytucje finansowe będą miały świadomość, że numer został skradziony, co pomoże zablokować potencjalne próby jego nadużycia.

Możliwość zastrzeżenia numeru PESEL – jak to zrobić?

Od 2023 roku każda osoba ma możliwość zastrzeżenia numeru PESEL, co znacząco zwiększa bezpieczeństwo jej danych osobowych. Proces ten można przeprowadzić w dowolnym urzędzie gminy lub online za pośrednictwem platformy bankowości elektronicznej. Zastrzeżenie numeru PESEL oznacza, że nikt nie będzie mógł użyć tych danych do zaciągnięcia zobowiązań finansowych, np. wzięcia karty kredytowej lub pożyczki. Co ważne, decyzja o zastrzeżeniu może zostać cofnięta w dowolnym momencie, np. gdy chcemy sami zawrzeć umowę kredytową czy podpisać umowę abonamentową.

Kradzież numeru PESEL a inne dane osobowe – co jeszcze warto zabezpieczyć?

Sam numer PESEL może nie wystarczyć przestępcom do kradzieży tożsamości, jednak w połączeniu z innymi danymi, takimi jak numer dowodu osobistego, może prowadzić do poważnych konsekwencji. Oszuści mogą wykorzystać te informacje do składania fałszywych zeznań podatkowych, rejestracji firm czy nawet przejęcia kont w serwisach bankowych. Dlatego warto dbać o bezpieczeństwo swoich danych, a w razie podejrzenia, że nasze informacje mogły wpaść w niepowołane ręce, zgłosić skradziony PESEL do odpowiednich instytucji, takich jak Związek Banków Polskich, który monitoruje próby wyłudzeń kredytów na cudze dane.

Jak zastrzeżenie numeru PESEL wpływa na decyzje banków i innych instytucji?

Wiele osób zastanawia się, jak realnie wpływa zastrzeżenie numeru PESEL na ich codzienne sprawy finansowe. Najprościej mówiąc – ma ono zadziałać jak „czerwone światło” dla podmiotów, które mogłyby udzielić komuś kredytu, pożyczki lub innej formy finansowania na Twoje dane. Instytucje finansowe przed zawarciem umowy standardowo weryfikują klienta w różnych rejestrach. Jeśli w czasie tej weryfikacji system wskaże, że numer jest zastrzeżony, proces powinien zostać zatrzymany lub przynajmniej dodatkowo sprawdzony.

W praktyce może to oznaczać, że w określonych sytuacjach bank wstrzyma wypłatę gotówki, odłoży w czasie realizację przelewu wysokokwotowego lub opóźni proces związany z podpisaniem umowy kredytowej, dopóki nie wyjaśni, czy to faktycznie Ty występujesz o dane świadczenie. Podobnie będzie wyglądało wzięcie kredytu konsumenckiego w banku czy firmie pożyczkowej – instytucja powinna zauważyć, że PESEL jest zastrzeżony i poprosić o dodatkowe potwierdzenie tożsamości lub pisemne oświadczenia.

Zastrzeżenie może także zostać uwzględnione przy czynnościach takich jak podpisanie aktu notarialnego dotyczącego zakupu mieszkania czy ustanowienia hipoteki. Notariusz, działając z należytą starannością, może zwrócić uwagę na konieczność dodatkowego potwierdzenia, że chcesz świadomie zawrzeć daną umowę. W niektórych przypadkach konieczne będzie jednoznaczne potwierdzenie, że to Ty składasz wniosek, a nie osoba podszywająca się pod Ciebie. Dzięki temu wydaniem bankowi dyspozycji przelewu dużych środków czy uruchomienia kredytu nie zaskutkuje nagłym zadłużeniem kogoś, kto padł ofiarą kradzieży tożsamości. Zastrzeżenie nie blokuje więc Twojego życia finansowego, ale dodaje dodatkowy poziom ostrożności po stronie instytucji.

Cofnięcie zastrzeżenia PESEL – kiedy jest potrzebne i jak je przeprowadzić?

Choć mechanizm zastrzegania danych jest bardzo pomocny, czasem trzeba go czasowo wyłączyć. Dochodzi wtedy do cofnięcia zastrzeżenia numeru PESEL, na przykład gdy sam chcesz skorzystać z kredytu, leasingu czy większego zakupu ratalnego. Bank lub inny podmiot może poinformować, że rozpatrzenie wniosku będzie możliwe dopiero po tym, jak ograniczenie zostanie zdjęte. Właśnie wtedy pojawia się pytanie, jak bezpiecznie cofnąć zastrzeżenie numeru PESEL, aby nie narażać się na nadużycia.

Dobra wiadomość jest taka, że masz nad tym pełną kontrolę. Możesz cofnąć zastrzeżenie PESEL tym samym kanałem, w którym je wprowadziłeś – w urzędzie, przez bankowość elektroniczną lub online. System zaktualizuje status i Twój PESEL przestanie być oznaczony jako zastrzeżony, co umożliwi zakończenie procedury w banku, firmie leasingowej czy u operatora telekomunikacyjnego. Warto jednak zrobić to celowo i na możliwie krótki czas. Jeśli wiesz, że w poniedziałek podpisujesz umowę i składasz wniosek, możesz odblokować numer tuż przed złożeniem dokumentów, a po finalizacji procesu ponownie go zastrzec.

System jest projektowany tak, byś to Ty decydował o tymczasowym odblokowaniu. Część serwisów ma nawet komunikaty w rodzaju: „w takim przypadku cofnij zastrzeżenie tylko na czas zawierania umowy”. Dzięki temu mechanizmowi cofnięcia zastrzeżenia numeru PESEL nie musisz rezygnować z ochrony na stałe. Rozsądne podejście polega na tym, aby chwilowo wyłączyć blokadę wyłącznie wtedy, gdy dokonujesz ważnej transakcji, jesteś obecny osobiście i możesz zweryfikować tożsamość wobec pracownika banku, notariusza czy doradcy kredytowego. Potem wystarczy kilka kliknięć, aby Twój PESEL ponownie został objęty ochroną.

Zastrzeżony PESEL w praktyce – wyjątki, obowiązki i codzienne sytuacje

Choć mechanizm zastrzegania ma duże znaczenie prewencyjne, nie zwalnia on instytucji z podstawowych procedur ani nie nakłada na nie takiego obowiązku ustawowego, aby z automatu odmawiały każdej czynności, gdy PESEL jest zastrzeżony. W wielu sytuacjach, zwłaszcza przy drobnych transakcjach czy bieżącej obsłudze konta, pracownik banku czy urzędu może przeprowadzić standardową identyfikację na podstawie dokumentu i dodatkowych pytań. Zastrzeżenie nie blokuje też np. wypłaty pensji czy obsługi rachunku w związku z wykonywaniem czynności służbowych przez pracownika banku.

W praktyce mechanizm ma największe znaczenie przy zobowiązaniach powyżej trzykrotności minimalnego wynagrodzenia, przy wnioskach o kredyt, pożyczkę, limity na kartach czy przy próbie wzięcia kredytu konsumenckiego. To właśnie w takich sytuacjach zadziała mechanizm ostrzegawczy, a system wskaże, że PESEL jest zastrzeżony lub że właśnie numer PESEL jest zastrzeżony od konkretnej daty. Dla uczciwego klienta oznacza to zwykle dodatkowe pytania, podpisanie oświadczeń, a czasem konieczność chwilowego zdjęcia blokady. Dla potencjalnego oszusta to jednak skuteczna bariera.

Pamiętaj też, że wiele czynności możesz załatwić samodzielnie – np. zgłoszenie w urzędzie gminy, zmiana statusu z poziomu bankowości elektronicznej czy wniosek online. Jeżeli korzystasz regularnie z kanałów cyfrowych, łatwo sprawdzisz, czy zadziałała usługa Zastrzeż PESEL, a także czy nie odnotowano prób wykorzystania Twoich danych. Jeśli w przyszłości będziesz planował dużą transakcję, np. zakup mieszkania i podpisanie aktu notarialnego z finansowaniem kredytem, możesz wcześniej zaplanować chwilowe odblokowanie numeru i ponowne zastrzeżenie po podpisaniem umowy kredytowej. Dzięki temu „zastrzeż PESEL” staje się nie tylko hasłem, lecz realnym narzędziem codziennego zarządzania bezpieczeństwem Twojej tożsamości i finansów.

Artykuł sponsorowany – vivus.pl

 

 

Źródło zdjęcia: https://pl.123rf.com/photo_78053034_1-2-3-numery-drewnianych-kostek-na-czarnym-tle-koncepcja-biznesowa-i-pomys%C5%82-na-prac%C4%99.html