Prawo karne
Działy tematyczne
Fałszowanie dokumentu jako typ przestępstwa
dr Krzysztof Janczukowicz, Janowski Michał, radca prawny
2011-10-19
Przedmiotem ochrony z art. 270 § 1 KK jest wiarygodność i pewność obrotu prawnego, gwarantowana między innymi autentycznością dokumentów występujących w tym obrocie.
1. Charakterystyka ogólna
Przedmiotem ochrony z art. 270 § 1 KK jest wiarygodność i pewność obrotu prawnego, gwarantowana między innymi autentycznością dokumentów występujących w tym obrocie (orz. OSNKW-2005.1343). Art. 270 § 1 KK penalizuje tzw. fałszerstwo materialne, czyli podrabianie, przerabianie, a także używanie podrobionego lub przerobionego dokumentu jako autentycznego. Występek fałszowania dokumentu jest przestępstwem:
- formalnym, gdyż dla spełnienia przesłanek z art. 270 § 1 KK nie jest konieczne spowodowanie skutku w postaci np. szkody lub wprowadzenia kogokolwiek w błąd co do autentyczności podrobionego dokumentu;
- powszechnym, gdyż jego sprawcą może być każdy.
Osobna postać przestępstwa została stypizowana w § 2 art. 270 KK i polega na wypełnieniu podpisanego blankietu niezgodnie z wolą podpisanego i na jego szkodę albo użycie takiego dokumentu, o czym będzie mowa w rozdziale 4.
Odmiennym typem czynu zabronionego jest natomiast tzw. fałszerstwo intelektualne (art. 271 KK), w wyniku którego powstaje dokument wprawdzie autentyczny, jednak poświadczający nieprawdziwy stan rzeczy. Zagadnienie to z uwagi na odrębny charakter wykracza poza ramy niniejszego opracowania.
Dodajmy na koniec, że w stosunku do art. 270 KK lex specialis stanowi art. 310 KK, który znajdzie zastosowanie w razie, gdy przedmiotem fałszerstwa będą: pieniądze, weksle, czeki oraz inne wskazane tam szczególnego rodzaju dokumenty (orz. OSA.2003.6.61).
2. Strona przedmiotowa
2.1. Przedmiot czynności wykonawczej - pojęcie dokumentu (art. 115 § 14 KK)
Przedmiotem czynności wykonawczej przestępstwa z art. 270 KK może być tylko dokument w rozumieniu art. 115 § 14 KK. Przy czym bez znaczenia jest, czy będzie to dokument prywatny, czy urzędowy (orz. LEX.53338), krajowy czy zagraniczny (orz. OSNKW.1973.9.103). Zgodnie z przywołaną definicją, decydujące znaczenie dla przypisania danemu przedmiotowi cechy dokumentu będzie to, czy obejmuje on treść stanowiącą w konkretnych okolicznościach (samoistny) dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej znaczenie prawne (por. orz. OSNKW-2005.438), nie zaś jego postać fizyczna. W konsekwencji tak sformułowanej definicji, z jednej strony nie każde pismo potocznie określane mianem dokumentu będzie dokumentem w rozumieniu art. 115 § 14 KK, z drugiej zaś strony – szereg przedmiotów niekojarzonych prima facie z dokumentem, może w konkretnych okolicznościach stanowić przedmiot czynności wykonawczej występku z art. 270 KK.
I tak, dokument w powyższym rozumieniu będzie z reguły stanowić:
- umowa, jednostronne pisemne oświadczenie woli (orz. Prok.iPr.1997.2.5);
- legitymacja szkolna, studencka (orz. Prok.iPr.2007.11.16);
- karta telefoniczna, karnet, bon towarowy (orz. OSNKW.2002.11-12.95);
- faktura, rachunek (orz. OSNKW.1998.5-6.28);
- polisa ubezpieczeniowa (orz. OSNKW-2004.552);
- protokół czynności procesowych (orz. Prok.iPr.1997.6.22);
- pismo kierowane do sądu (orz. OSNKW.2006.12.110);
- opinia o żołnierzu (orz. OSNKW.2007.6.49);
- książeczka oszczędnościowa (orz. OSA.2001.4.22);
- a także kopie dokumentów, faksy, wydruki komputerowe – o ile tylko w określonych okolicznościach mogą być uznane za dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej znaczenie prawne (orz. LEX.56920, LEX.74375).
Nie stanowią natomiast dokumentu w rozumieniu art. 115 § 14 KK:
-tablice rejestracyjne samochodu (orz. OSNKW.2002.9-10.72 , OSNKW-2005.2088);
-pieczątka i stempel (orz. OSP.1992.6.140).
Czy tablica znamionowa silnika (zawierająca numer VIN) stanowi dokument w rozumieniu art. 115 § 14 KK?
TAK: orz. OSA.2000.5.35;
NIE: orz. Wokanda.2000.11.23, uzasadnienie orz. OSNKW-2003.580.
Spór ten, toczony na gruncie art. 270 KK, wydaje się po części jałowy wobec stypizowania zachowań odnoszących się do znaków identyfikacyjnych w art. 306 KK.
Warto w tym miejscu zaznaczyć, że wprawdzie stanowią dokumenty w rozumieniu art. 115 § 14 KK, ale podlegają ochronie na podstawie art. 310 KK (stanowiącego l
