Praca w niedzielę jest dozwolona w niektórych przypadkach. Kodeks pracy reguluje kwestie pracy w niedziele i święta, wskazując na dodatki i odbiór dni wolnych. Sprawdź, jakie dodatki a pracę w niedzielę przysługują i czy można odmówić pracy w niedzielę.
Praca w niedziele i święta regulowana jest przepisami prawa w Kodeksie pracy. Dozwolona jest tylko w niektórych przypadkach, dlatego pracownikowi należy się wtedy dodatkowe wynagrodzenie za pracę w niedzielę lub wolne za pracę w niedzielę do odbioru w tygodniu pracy. Niedziele i święta to czas, kiedy pracownik może odpocząć, zregenerować się i nabrać sił. Kiedy pracodawca poprosi go o przyjście do pracy na podstawie na przykład godzin nadliczbowych (nadgodziny), pracownik podlega wtedy szczególnym regulacjom ustanowionym w kp. Ile wynosi wtedy jego wynagrodzenie? Co w przypadku niedziel niehandlowych? Co przysługuje pracownikowi wykonującemu pracę w niedzielę?
Z tego tekstu dowiesz się:
- Co o pracy w niedziele i święta mówi Kodeks prac?
- Jaka rekompensata przysługuje pracownikowi za pracę w te dni?
- Jakie są dni ustawowo wolne od pracy?
- Ile godzin w pracy w niedziele i święta trzeba przepracować?
- Czy pracownik może wykonywać obowiązki służbowe w niedzielę niehandlową?
Kodeks pracy: praca w niedzielę i święta
Według art. 151 (10) Kodeksu pracy, praca w niedziele jest dopuszczalna tylko w kilku ściśle określonych przypadkach:
- w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii;
- w ruchu ciągłym;
- przy pracy zmianowej;
- przy niezbędnych remontach;
- w transporcie i w komunikacji;
- w zakładowych strażach pożarnych i w zakładowych służbach ratowniczych;
- przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób;
- w rolnictwie i hodowli;
- przy wykonywaniu prac koniecznych ze względu na ich użyteczność społeczną i codzienne potrzeby ludności, w szczególności w:
– zakładach świadczących usługi dla ludności,
– gastronomii,
– zakładach hotelarskich,
– jednostkach gospodarki komunalnej,
– zakładach opieki zdrowotnej 6 i innych placówkach służby zdrowia przeznaczonych dla osób, których stan zdrowia wymaga całodobowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych,
– jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej oraz jednostkach organizacyjnych wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej zapewniających całodobową opiekę,
– zakładach prowadzących działalność w zakresie kultury, oświaty, turystyki i wypoczynku; - w stosunku do pracowników zatrudnionych w systemie czasu pracy, w którym praca jest świadczona wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta;
- przy wykonywaniu prac:
– polegających na świadczeniu usług z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu przepisów o świadczeniu usług drogą elektroniczną lub urządzeń telekomunikacyjnych w rozumieniu przepisów prawa telekomunikacyjnego, odbieranych poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli zgodnie z przepisami obowiązującymi odbiorcę usługi, dni, o których mowa w art. 1519 § 1, są u niego dniami pracy.
Praca w niedziele – ile wolnego za pracę w niedzielę?
Praca w niedziele i święta określona jest również w art. 151 (11) Kodeksu pracy, gdzie znajduje się informacja o odpowiedniej rekompensacie za świadczenie pracy w te dni. Pracownikowi przysługuje wtedy możliwość odebrania dnia wolnego lub dodatkowe wynagrodzenie, czyli:
- dzień wolny za pracę w niedzielę – do odebrania w okresie 6 dni kalendarzowych poprzedzających lub następujących po takiej niedzieli,
- dzień wolny za pracę w święto – do odebrania do końca okresu rozliczeniowego.
Wynagrodzenie za pracę w sobotę i niedzielę – ile wynosi?
Natomiast w przypadku dodatkowego wynagrodzenia, to zgodnie z art. 151 (1) kp, jeśli pracownik nie może odebrać dnia wolnego w powyżej wymienionych terminach, przysługuje mu dodatek do wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w niedzielę. W tym przypadku mówimy o dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych. Jest to praca, którą zatrudniony wykonuje poza obowiązującymi go normami czasu pracy.
- Praca w sobotę – warto zaznaczyć, że sobota nie jest świętem. Zatem rozliczenie tego dnia wygląda nieco inaczej niż w przypadku niedziel. Pracownik, który zgodnie z o obowiązującym go grafikiem nie wykonuje pracy w soboty, może zostać do niej wezwany w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej lub szczególne potrzeby pracodawcy. Za pracę w sobotę przysługuje dzień wolny. Niezależnie od tego, ile godzin w sobotę pracownik wykonywał pracę, wolne za pracę w sobotę dotyczy jednego, pełnego dnia (w zakresie dobowej normy pracy). Natomiast jeśli pracodawca nie ma możliwości udzielenia dnia wolnego, wówczas zatrudnionemu przysługuje pełne wynagrodzenie za 1 dzień pracy. Jeśli pracownik będzie w sobotę pracował więcej niż 8 godzin, to należy mu się dodatek do wynagrodzenia w wysokości 50% za każdą godzinę pracy.
- Praca w niedzielę – dodatek za pracę w niedzielę na podstawie art. 151 (1) kp wynosi 100% wynagrodzenia za każdą godzinę pracy. Stawka ustalana jest na podstawie wynagrodzenia wynikającego z osobistego zaszeregowania pracownika. Jeśli ten otrzymuje stałą stawkę, wówczas wynagrodzenie dzieli się przez liczbę godzin do przepracowania w danym miesiącu. Następnie wynik należy pomnożyć przez ilość godzin nadliczbowych.
Praca w niedziele i święta a dni ustawowo wolne od pracy
Według Ustawy z dn. 18 stycznia 1951 roku o dniach wolnych od pracy pracownik nie musi wykonywać swoich obowiązków służbowych w dni ustawowo wolne od pracy, jakimi są:
- Nowy Rok – 1 stycznia
- Święto Trzech Króli – 6 stycznia
- Pierwszy i Drugi Dzień Wielkanocy
- Święto Pracy – 1 maja
- Święto Konstytucji Trzeciego Maja – 3 maja
- Pierwszy dzień Zielonych Świątek
- Boże Ciało
- Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny/Święto Wojska Polskiego – 15 sierpnia
- Wszystkich Świętych – 1 listopada
- Święto Niepodległości – 11 listopada
- Pierwszy dzień Bożego Narodzenia – 25 grudnia
- Drugi dzień Bożego Narodzenia – 26 grudnia
Od 2025 roku Wigilia, czyli 24 grudnia, została oficjalnie wprowadzona do katalogu dni ustawowo wolnych od pracy w Polsce. Oznacza to, że większość pracowników ma tego dnia wolne, a pracodawcy nie mogą zobowiązać ich do świadczenia pracy, z wyjątkiem sytuacji przewidzianych w Kodeksie pracy (np. praca w służbach ratowniczych, ochronie zdrowia, transporcie czy gastronomii).
Praca w niedziele i święta a godziny pracy
Pracownik, który pracuje w niedziele i święta nie jest zobowiązany do konkretnej liczby godzin spędzonych w pracy lub do pracy zmianowej. Te kwestie jednak powinien uzgodnić ze swoim pracodawcą. Zazwyczaj kwestie te uzgadniane są odpowiednio wcześniej, a pracownik dokładnie wie, od której godziny musi stawić się w pracy.
Praca w niedziele i święta – co z niedzielami niehandlowymi?
W niedziele niehandlowe obowiązuje zakaz handlu. Otwarte mogą być jedynie apteki, stacje benzynowe, sklepy na dworcu, kwiaciarnie, lodziarnie, cukiernie, piekarnie i sklepy z prasą plus małe osiedlowe sklepy, gdzie za ladą stanie tylko i wyłącznie właściciel. W związku z tym pracownik na ten czas ma wolne i nie musi przychodzić do pracy. Natomiast złamanie zakazu handlu grozi karą finansową do 100 tys. złotych.
Praca w sklepie w niedziele niehandlowe była przez pewien okres czasu możliwa, ponieważ wiele sklepów zdecydowało się na pełnienie funkcji placówki pocztowej. To pozwoliło na prowadzenie działalności również w niedziele niehandlowe. Zatem praca w niedzielę dla wielu pracowników stała się realna. Z tego powodu rząd przygotował nowelizację ustawy o ograniczeniu handlu w niedzielę. Sklepy, które wcześniej obchodziły zakaz handlu, obecnie nie mają takiej możliwości, nie jest już możliwa praca w niedzielę. Nowe przepisy wskazują, że klepy, które zdecydowały się na pełnienie funkcji placówki pocztowej, na mocy nowelizacji muszą wskazać ten rodzaj działalności jako dominujący. To oznacza, że miesięczne wpływy z działalności pocztowej sklepu powinny wynieść powyżej 50%. Oczywiście bardzo ciężko będzie wykazać taki wpływ sklepom, dla których prace pocztowe stanowią jedynie uzupełnienie.
Czy można odmówić pracy w niedzielę?
Jeśli pracodawca wyda zatrudnionemu polecenie stawienia się w pracy w niedzielę, pracownik niestety nie może mu odmówić. Jeśli mimo wydanego polecenia, pracownik zignoruje pracę tego dnia i nie przyjdzie do zakładu, wówczas może to zostać potraktowane jako nieusprawiedliwiana nieobecność w pracy. W przypadku braku porozumienia może w konsekwencji dojść nawet do zwolnienia dyscyplinarnego.
Czy praca w niedzielę jest obowiązkowa?
Niedziele i święta są w ustawie wskazane jako dni wolne od pracy. Dlatego pracownik nie ma obowiązku świadczenia pracy w te dni. Sytuacja inaczej wygląda u osób, których grafik jest skonstruowany w taki sposób, że praca w niedzielę stanowi normę. Jeśli pracownik jest zatrudniony w np. zakładzie produkcyjnym, gdzie nie może dojść do przerwania produkcji i zawrze z pracodawcą porozumienia dotyczące pracy w niedziele, wówczas musi się z niego wywiązywać. Przykładem systemu pracy, w którym niedziele są traktowane jako pracujące, jest tzw. czterobrygadówka. Jednak mimo to pracodawca musi zapewnić pracownikowi wolną niedzielę przynajmniej raz na cztery tygodnie.
Kluczowe prawa pracownika przy pracy w niedziele
Odpoczynek dobowy i tygodniowy – przepisy dotyczące pracy w niedziele nie zwalniają z obowiązku zapewnienia 11-godzinnego odpoczynku dobowego oraz 35-godzinnego tygodniowego, który w miarę możliwości powinien obejmować niedzielę. To gwarantuje regenerację nawet w branżach ciągłych.
Kiedy nie przysługuje rekompensata – w przypadku pracy w systemie czasu pracy wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta (art. 144 KP), pracownikowi przysługuje dzień wolny tylko za nadgodziny, ale nie dodatkowy za samą niedzielę.
Dopuszczalność pracy w niedziele handlowe – w 2026 r. sklepy otwarte 8 razy (25.01, 29.03, 26.04, 28.06, 30.08, 6.12, 13.12, 20.12). Poza tym wyjątki jak piekarnie (sprzedaż własnych wyrobów) czy apteki.
Święta w sobotę – za 1 maja i 15 sierpnia (w 2026 r.) wymiar czasu pracy obniża się o 8 godz., co w ciągu okresu rozliczeniowego daje dodatkowy dzień wolny.