Przywilejów związanych z otrzymaniem Karty Polaka jest kilka, najważniejszym pozostaje jednak możliwość ubiegania się o świadczenia pieniężne. Kto może otrzymać Kartę Polaka? Co trzeba zrobić, aby ją dostać? Do czego uprawnia ten dokument i co zrobić w przypadku odmowy jego uzyskania?
Otrzymania Karty Polaka nie wolno utożsamiać z nabyciem obywatelstwa polskiego. To samo dotyczy pozwolenia na pobyt stały. Niemniej, w pewnym stopniu, Karta Polaka jest dokumentem potwierdzającym pewną formę przynależności do narodu polskiego jego posiadacza. Dokument ten stanowi znaczące ułatwienie dla cudzoziemców chcących podjąć w Polsce pracę, nie zapewnia im jednak legalizacji ich pobytu na terytorium kraju. Jakie są, więc najistotniejsze rzeczy, które trzeba wiedzieć o Karcie Polaka?
Karta Polaka — co to takiego?
Karta Polaka jest dokumentem potwierdzającym przynależność do Narodu Polskiego. Nie może jednak zostać wydana osobom, które posiadają obywatelstwo polskie – prawo do posiadania karty Polaka mają inne osoby, w pewnym stopniu z Polską związane. O jakich mowa? O tym przeczytasz niżej.
Kto nie może ubiegać się o Kartę Polaka:
- posiadacz obywatelstwa polskiego,
- posiadacz zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
- posiadacz statusu bezpaństwowca.
Dokument ten daje jego posiadaczowi konkretne benefity, zwłaszcza cenna jest też możliwość ubiegania się o dotacje pieniężne.
Karta Polaka a praca
Osoba mająca Kartę Polaka nie musi posiadać zezwolenia na pracę, aby legalnie prowadzić działalność zarobkową na terytorium Polski. Może ona też prowadzić działalność gospodarczą na tych samych zasadach, co obywatele polscy. Jeśli jednak jej zatrudnienie wymaga pobytu w kraju, musi on być zalegalizowany na mocy przepisów innych, niż te, które dotyczą Karty Polaka. Dokument ten, jest więc znaczącym ułatwieniem dla cudzoziemców, którzy chcą rozpocząć pracę w naszym kraju, ale nie może być jedynym, na którym będą się oni opierać poszukując zatrudnienia. Jeśli jesteś pracodawcą i zastanawiasz się, jak zatrudnić Ukraińca, który posiada Kartę Polaka, skorzystaj z wiedzy naszych ekspertów.
Karta Polaka a karta pobytu
Karta pobytu wydawana cudzoziemcom służy jako dokument potwierdzający ich tożsamość w czasie, gdy przebywają na terytorium Polski z różnych powodów. Istotnym uprawnieniem, które daje posiadaczowi, jest, w połączeniu z dokumentem podróży, możliwość wielokrotnego przekraczania granicy polskiej bez konieczności uzyskania wizy. Karta Polaka nie umożliwia podejmowania takich działań i jest to najważniejsza różnica między nią, a kartą pobytu.
Karta pobytu związana jest też z otrzymaniem m.in. zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z dniem otrzymania tego dokumentu posiadana Karta Polaka ulega unieważnieniu lub nie można się już o nią starać.
Ustawa o Karcie Polaka
Ustawa o Karcie Polaka to dokument z dnia 7 września 2007 r. Określa on m.in. wymagania dotyczące ubiegania się o Kartę Polaka i przywileje, które uzyskuje jej posiadacz. Informuje także, kiedy stosowny organ władz ma prawo do unieważnienia karty lub odmowy jej wydania. Innym aktem prawnym, związanym z przepisami dotyczącymi Karty Polaka, jest Ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. – Prawo konsularne.
Komu może zostać wydana Karta Polaka?
Karta Polaka przeznaczona jest m.in. dla osób, które posiadały obywatelstwo polskie, ale w wyniku zmian geopolitycznych (np. wojen, przesiedleń, zmian granic państwowych) zostały tego obywatelstwa pozbawione. Wciąż jednak czują przynależność do narodu polskiego, którą chciałyby kultywować.
To także dokument dla obcokrajowców, którzy czują silną więź i przywiązanie z Polskością, bowiem posiadają np. rodzica Polaka.
Szczegółowe wymagania wobec osób ubiegających się o wydanie Karty Polaka określa Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka. Możemy w niej przeczytać, że dokument otrzyma osoba, która:
- deklaruje przynależność do Narodu Polskiego,
- może pochwalić się znajomością języka polskiego co najmniej w stopniu podstawowym,
- uważa język polski za swój język ojczysty,
- jest dla niej ważne kultywowanie polskich tradycji oraz utrzymywanie kultury polskiej,
- w obecności konsula Rzeczypospolitej Polskiej, wojewody lub wskazanego przez niego innego urzędnika, złoży pisemną deklarację przynależności do Narodu Polskiego,
- udowodni, że posiada narodowość polską lub co najmniej jeden z następujących członków rodziny ją posiada/posiadał: jedno z rodziców, jedno z dziadków, oboje pradziadków lub też przedstawi zaświadczenie organizacji polskiej albo polonijnej, które wykaże, że aktywnie działała na rzecz polskiej kultury przez okres co najmniej trzech lat poprzedzających moment składania wniosku o Kartę Polaka,
- podpisze oświadczenie, w którym potwierdzi, że ona lub jej krewni (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie) nie zostali repatriowani z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, na podstawie umów repatriacyjnych zawartych w latach 1944–1957 przez Rzeczpospolitą Polską albo przez Polską Rzeczpospolitą Ludową z Białoruską Socjalistyczną Republiką Radziecką, Ukraińską Socjalistyczną Republiką Radziecką, Litewską Socjalistyczną Republiką Radziecką i Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich, do jednego z państw będących stroną tych umów.
Istnieje też inna droga do otrzymania Karty Polaka. Jej przyznanie może nastąpić również wówczas, gdy dokonano stwierdzenia polskiego pochodzenia wnioskującej osoby w ramach przepisów Ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji. Aby otrzymać Kartę Polaka, musi ona uzyskać jeszcze pozytywne oceny znajomości języka polskiego.
Karta Polaka — Ukraina
W związku z obecną sytuacją geopolityczną istotną kwestią staje się uzyskanie Karty Polaka przez grupę polskiej mniejszości narodowej pozostającej na terytorium Ukrainy.
Konsulaty Generalne RP, w których można ubiegać się o ten dokument, działają w Łucku, Winnicy, Lwowie i Odessie. W związku z sytuacją wojenną polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych uruchomiło infolinię dla obywateli polskich oraz posiadaczy Karty Polaka pozostających na terytorium Ukrainy. Aby zasięgnąć informacji w sprawie działania, w obecnym czasie, wyżej wymienionych konsulatów, warto najpierw zadzwonić pod numer +48 22 523 88 80.
Jak uzyskać Kartę Polaka? Krok po kroku
Uzyskanie Karty Polaka jest bezpłatne. Cudzoziemiec składający wniosek o jej wydanie nie musi uiszczać żadnych opłat.
Osoba pozostająca poza granicami kraju, w sprawie przyznania Karty Polaka, musi zwrócić się do polskiego urzędu konsularnego właściwego jej miejscu zamieszkania. W Polsce odpowiedni wniosek można złożyć w:
- Wydziale Spraw Obywatelskich i Cudzoziemców Podlaskiego Urzędu Wojewódzkiego w Białymstoku,
- Oddziale ds. Kart Polaka w Delegaturze Lubelskiego Urzędu Wojewódzkiego w Białej Podlaskiej,
- Oddziale ds. Obsługi Cudzoziemców w Wydziale Spraw Obywatelskich i Cudzoziemców Lubelskiego Urzędu Wojewódzkiego w Lublinie.
Miejsca te rozpatrują jednak wyłącznie wnioski obywateli Białorusi!
Karta Polaka — wniosek
Wniosek o przyznanie Karty Polaka należy złożyć w urzędzie konsularnym osobiście. Na wizytę w tej sprawie najlepiej umówić się telefonicznie, dzwoniąc pod numer wskazany przez dany konsulat.
Dokumenty, które trzeba dostarczyć, ubiegając się o Kartę Polaka to:
- wypełniony wniosek,
- dokument tożsamości ze zdjęciem oraz jego kopia,
- wszelkie dokumenty potwierdzające polską narodowość wnioskodawcy lub krewnych, na których się powołuje,
- jeśli to możliwe, zaświadczenie polskiej organizacji potwierdzające aktywne uczestnictwo wnioskodawcy w działalności na rzecz polskiej kultury i języka,
- ewentualny dokument potwierdzający znajomość języka polskiego oraz jego kopię.
W przypadku braku stosownych dokumentów, określających stopień opanowania języka polskiego, to konsul lub wskazany wojewoda dokonują oceny biegłości kandydata w porozumiewaniu się językiem polskim. Należy pamiętać, że zaświadczenie o ukończeniu kursu języka polskiego nie jest wystarczającym dowodem znajomości języka w postępowaniu o przyznanie Karty Polaka!
Urząd konsularny ma dwa miesiące na rozpatrzenie wniosku o przyznanie Karty Polaka. Wnioskodawca zostanie poinformowany, jeśli termin ten wydłuży się z jakichś powodów.
Przyznanie Karty Polaka małoletniemu
Także małoletni cudzoziemiec może otrzymać Kartę Polaka, jeśli posiadają ją oboje jego rodzice lub tylko jedno z nich, a drugi opiekun wyraził pisemną zgodę przed konsulem, notariuszem lub wojewodą na to, by jego dziecko także posiadało ten dokument. Jeśli małoletni ma co najmniej 16 lat, wydanie Karty Polaka odbywa się wyłącznie za jego zgodą.
Wniosek o wydanie Karty Polaka dla dziecka może być też dołączony do wniosku rodzica, ale małoletni nie otrzyma dokumentu wcześniej niż w tym samym dniu, co jego opiekun.
Decyzja o odmowie przyznania Karty Polaka — co zrobić?
Najczęściej cudzoziemcom odmówiono przyznania Karty Polaka w sytuacji, gdy:
- wnioskodawca nie spełniał wymogów przewidzianych ustawą,
- w dokumentach złożonych przez wnioskodawcę znalazły się informacje nieprawdziwe lub wnioskodawca zataił istotne wiadomości,
- wnioskodawca nabył obywatelstwo polskie lub uzyskał zezwolenie na pobyt stały na terytorium kraju,
- wydanie Karty Polaka było niekorzystne ze względu na aspekt obronności, bezpieczeństwa lub porządku publicznego kraju,
- wnioskodawca działał na szkodę Polski lub łamał prawa człowieka.
Zarówno od decyzji o odmowie przyznania Karty Polaka jak i unieważnienia jej można się odwołać. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem odpowiedniego konsula w terminie nieprzekraczającym 30 dni od daty doręczenie danej decyzji.
Świadczenia pieniężne — Karta Polaka
Posiadacz Karty Polaka posiada pierwszeństwo w rozpatrywaniu jego sprawy o przyznanie świadczenia pieniężnego udzielanego w ramach pomocy dla Polaków pozostających za granicą.
Osoba ta zyskuje prawo do podejmowania kształcenia na zasadach obowiązujących również Polaków, ale nie traci możliwości ubiegania się o stypendia i inne zapomogi pieniężne związane z edukacją i przeznaczone dla cudzoziemców.
Cudzoziemiec, który po otrzymaniu Karty Polaka postanowi zamieszkać w naszym kraju, może wnioskować o przyznanie świadczenia pieniężnego, które pomoże mu w częściowej spłacie kosztów osiedlenia się i życia. Środki te państwo wypłaca nie dłużej niż łącznie przez 9 miesięcy i przeznaczane są one zarówno na wnioskodawcę, jak i jego małżonka oraz każde niepełnoletnie dziecko będące pod ich opieką.
Wysokość takiej zapomogi jest następująca:
- pierwsze 3 miesiące – 50% stawki wynagrodzenia minimalnego obowiązującej w dniu złożenia wniosku o zapomogę,
- od 4. do 9. miesiąca – 60% obecnej stawki wynagrodzenia minimalnego.
Otrzymanie świadczenia pieniężnego opisanego wyżej wiąże się z uzyskaniem przez cudzoziemca pozwolenia na pobyt stały na terytorium kraju.
Co jeszcze daje Karta Polaka?
Przyznanie Karty Polaka uprawnia jej posiadacza także do innych przywilejów, niekoniecznie pieniężnych. Osoba ta:
- jest zwolniona z opłat konsularnych za przyjęcie wniosku i opracowanie dokumentacji w sprawie o nadanie obywatelstwa polskiego,
- nie obowiązuje jej konieczność posiadania zezwolenia na pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na zasadach określonych w ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy,
- może podejmować i wykonywać własną działalność gospodarczą na takich samych zasadach, co obywatele polscy,
- jest uprawniona do uczestniczenia w działalności naukowej oraz kształcenia się m.in. na polskich uczelniach wyższych również na tych samych prawach, które obowiązują Polaków,
- ma prawo do korzystania z opieki zdrowotnej w stanach nagłych, co będzie finansowane z Narodowego Funduszu Zdrowia,
- cieszy się ulgą 37% przy przejazdach publiczną komunikacją zbiorową,
- może bezpłatnie wchodzić do muzeów państwowych,
- ma prawo do uzyskania pomocy konsula w sytuacji zagrożenia życia lub bezpieczeństwa.
Czego nie zapewnia Karta Polaka:
- dokument ten nie nadaje polskiego obywatelstwa,
- nie umożliwia przekraczania granicy polskiej,
- nie uprawnia do osiedlenia się na terytorium kraju.
Jak długo ważna jest Karta Polaka?
Karta Polaka traci ważność po upływie 10 lat. Wniosek o jej przedłużenie, można złożyć nie wcześniej, niż na pół roku przed datą utraty ważności. Pozytywne jego rozpatrzenie przedłuża ważność Karty Polaka na kolejne 10 lat. Karta Polaka przyznana osobie w wieku 65 lat i więcej, nie ma określonego terminu ważności.
Data związana z utratą ważności Karty Polaka przez małoletniego to zazwyczaj jego 19 urodziny, bowiem dokument ten, w przypadku dzieci, również wydawany jest na okres 10 lat, ale utrzymuje swą ważność do roku po uzyskaniu przez małoletniego pełnoletności. Osoba, która posiadała Kartę Polaka i uzyskała pełnoletność, może samodzielnie złożyć wniosek o przedłużenie ważności Karty Polaka najpóźniej na 3 miesiące przed datą utraty jej obowiązywania i tym samym przedłużyć dokument o kolejne 10 lat.
Jeśli posiadacz Karty Polaka nabył obywatelstwo polskie lub uzyskał pozwolenie na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego Karta Polaka traci ważność i jest on zobowiązany do jej zwrotu do organu, który mu ją wydał w ciągu 14 dni!
Co w sytuacji zniszczenia Karty Polaka? Konsul pomoże
Konsul lub uprawniony do tego wojewoda wydaje duplikat Karty Polaka, na wniosek cudzoziemca, gdy:
- jego karta ulegnie uszkodzeniu,
- dokument zagubi się,
- zmianie ulegną dane widoczne na Karcie Polaka.
Kiedy przedstawiciel urzędu unieważnia Kartę Polaka?
Przyznana Karta Polaka może zostać unieważniona przez ten sam organ, który doprowadził do jej wydania. Dzieje się tak w konkretnych przypadkach. Są to sytuacje, w których m.in.:
- posiadacz Karty Polaka zachowuje się w sposób uwłaczający Rzeczypospolitej Polskiej,
- posiadacz Karty Polaka zrzekł się jej,
- posiadacz Karty Polaka otrzymał nowy dokument ze zmienionymi danymi.
Jakie korzyści przynosi posiadanie Karty Polaka?
Karta Polaka to dokument, który oferuje szerokie korzyści osobom polskiego pochodzenia, mieszkającym za granicą. Przede wszystkim daje ona możliwość legalnego pobytu i pracy w Polsce bez konieczności posiadania dodatkowych zezwoleń. Osoby posiadające Kartę Polaka mogą również korzystać z systemu opieki zdrowotnej oraz edukacji na takich samych zasadach jak obywatele Polski. Dodatkowo, dokument ten pozwala na bezpłatne ubieganie się o polskie obywatelstwo.
Kolejną zaletą jest ulga w opłatach za studia oraz możliwość korzystania z ulgowych przejazdów w komunikacji publicznej. Karta Polaka jest więc nie tylko ułatwieniem w codziennym życiu, ale także narzędziem do integracji osób polskiego pochodzenia z ojczyzną ich przodków. Warto jednak pamiętać, że przyznanie dokumentu wymaga spełnienia określonych kryteriów i przedstawienia stosownych dokumentów potwierdzających polskie korzenie.
Karta Polaka a inne dokumenty dla osób polskiego pochodzenia – co wybrać?
Osoby polskiego pochodzenia często zastanawiają się, czy Karta Polaka jest najlepszym wyborem w ich sytuacji. W porównaniu z innymi dokumentami, takimi jak zezwolenie na pobyt czasowy czy stały, Karta Polaka oferuje bardziej rozbudowane przywileje, zwłaszcza w zakresie edukacji i pracy. Co więcej, proces jej uzyskania jest prostszy i mniej kosztowny niż w przypadku innych zezwoleń.
Z drugiej strony, Karta Polaka nie jest równoznaczna z obywatelstwem i nie daje prawa do udziału w wyborach. Dla osób planujących stały pobyt w Polsce może być jedynie krokiem przejściowym. Dlatego warto dokładnie przeanalizować swoje potrzeby i cele życiowe, aby wybrać rozwiązanie najlepiej dopasowane do indywidualnej sytuacji.