Rodzinny kapitał opiekuńczy to forma pomocy materialnej dla polskich rodzin. Celem programu jest poprawa jakości życia. Aby otrzymać świadczenie, należy spełnić warunki i złożyć wniosek. Dowiedz się, co to jest rodzinny kapitał opiekuńczy i jak skorzystać ze świadczenia.
O rodzinnym kapitale opiekuńczym zrobiło się głośno, po pojawiających się wiadomościach na temat Polskiego Ładu. Założenia programu i najważniejsze zmiany dotknęły w szczególności kwestii podatkowych. Jednak rząd postanowił znacznie rozbudować obszar zmian, dotykając również składki zdrowotnej, walki z szarą strefą (tzw. praca na czarno), leasingu samochodów, wynajmu mieszkań, budowy domu bez pozwolenia, oraz sytuacji rodzin. Oprócz takich kwestii jak ulga prorodzinna, ulga dla samotnych rodziców, czy zwolnienie z podatku dla rodzin wielodzietnych wprowadzono tzw. rodzinny kapitał opiekuńczy. Co dokładnie daje program?
Co to jest rodzinny kapitał opiekuńczy?
Rodzinny kapitał opiekuńczy (RKO) został wprowadzony 1 stycznia 2022 roku. Wówczas w życie weszła ustawa o rodzinnym kapitale opiekuńczym. Program jest elementem długo przygotowywanego Polskiego Ładu. Wprowadzenie rodzinnego kapitału opiekuńczego jest przejawem nowych priorytetów państwa, czyli polskiej rodziny. Celem powstania rodzinnego kapitału opiekuńczego jest poprawa sytuacji i jakości życia polskich rodzin. Wsparcie ma również ułatwić łączenie rodzicielstwa z pracą zawodową.
Działanie programu ma sięgać znacznie głębiej i wpływać pozytywnie na całą gospodarkę, redukując poziom ubóstwa rodzin. RKO jest głównym elementem polityki prorodzinnej. Jest to między innymi odpowiedź na wciąż malejący współczynnik dzietności w Polsce. Społeczeństwo starzejące się stanowi zagrożenie gospodarcze dla kraju i sprawia, że jakość życia osób w wieku emerytalnym może w przyszłości spaść. Do tej pory rząd podjął już działania mające poprawić sytuacje, takie jak program „Rodzina 500 plus”, „Mama 4 plus”, czy „Dobry start„. Rodzinny kapitał opiekuńczy to kolejne z rozwiązań.
Rodzinny kapitał opiekuńczy – kiedy wypłaty?
Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który zajmuje się realizacją rodzinnego kapitału opiekuńczego ma 2 miesiące na wydanie decyzji o przyznaniu środków. Za datę początkową w biegu rozpatrzenia wniosku uznaje się dzień złożenia dokumentów. Jeśli rodzice złożyli wymagane dokumenty, które poświadczają o ich prawie do otrzymania świadczenia, to pieniądze będą przysługiwać od pierwszego dnia miesiąca, w którym dziecko skończy 12 miesięcy. Mówi nam o tym art. 32 ustawy o rodzinnym kapitale opiekuńczym.
1. Ustalenie prawa do kapitału następuje w terminie 2 miesięcy od dnia złożenia wniosku wraz z dokumentami.
2. Wypłata przysługującego kapitału następuje nie wcześniej niż w miesiącu, od którego przysługuje prawo do kapitału.
A zatem, zanim dziecko ukończy rok, rodzice nie dostaną rodzinnego kapitału opiekuńczego. Przykład 1: Rodzice złożyli wniosek o przyznanie świadczenia w styczniu. Dziecko osiągnie rok życia w maju. W takiej sytuacji pierwsze świadczenie wpłynie na konto rodziców w maju. Jeśli rodzice później złożą wniosek, na przykład w kwietniu, to muszą liczyć się z tym, że Zakład ma 2 miesiące na rozpatrzenie wniosku, a więc mogą otrzymać świadczenie już po osiągnięciu 12 miesiąca życia przez dziecko, licząc od miesiąca złożenia wniosku.
Dla kogo rodzinny kapitał opiekuńczy? Komu przysługuje?
Rodzinny kapitał opiekuńczy powstał z myślą o rodzinach, w których znajdują się najmłodsi – dzieci wymagające szczególnej opieki. Świadczenie z rodzinnego kapitału opiekuńczego przysługuje zatem rodzicom dzieci w wieku od 12 do 35 miesiąca życia. Jednak należy się na drugie i każde kolejne dziecko urodzone w rodzinie. Program jest zatem skierowany do tych rodzin, które zdecydowały się na więcej niż jedno dziecko i przez to ich czas jest całkowicie zaangażowany w opiekę nad nimi. Rodzinny kapitał opiekuńczy to świadczenie kierowane również do rodziców adopcyjnych.
Rodzinny kapitał opiekuńczy: warunki
Co ważne, przyznanie świadczenia jest niezależne od stanu cywilnego rodziców. Zatem świadczenie otrzymają rodzice, którzy:
- są w związku małżeńskim,
- są w nieformalnym związku,
- samotnie wychowują dziecko (panny, kawalerowie, wdowy, wdowcy, osoby w separacji),
- przysposobili dziecko.
Jeśli rodzice są po rozwodzie i sprawują opiekę naprzemienną, wówczas pełna kwota świadczenia jest dzielona między rodziców po połowie. W przeciwieństwie do wielu innych świadczeń na dzieci, aby mieć prawo do rodzinnego kapitału opiekuńczego nie trzeba spełniać warunków dochodowych rodziny. Świadczenie przysługuje także cudzoziemcom, jeśli posiadają zezwolenie na pobyt stały w kraju. Według szacunków Głównego Urzędu Statystycznego liczba dzieci objętych wsparciem może wynieść nawet ponad 400 tys.
Wniosek o RKO (rodzinny kapitał opiekuńczy)
Wniosek o rodzinny kapitał opiekuńczy można złożyć jedynie w formie elektronicznej. Służą do tego dedykowane strony internetowe, te same, co w przypadku programu 500+ i “Dobry start”. Gdzie dokładnie składamy wnioski o rodzinny kapitał opiekuńczy?
- ZUS PUE – Platforma Usług Elektronicznych.
- Platforma Empatia (portal Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej).
Poprawnym wnioskiem o rodzinny kapitał opiekuńczy jest formularz:
- PKO-R dla rodziców dziecka;
- RKO-O dla opiekunów występujących przed sądem o przysposobienie dziecka.
Osoby, które nie mają konta na PUE ZUS, a złożyły wniosek przez bank lub serwis Emp@tia, mogą liczyć na założenie profilu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Wniosek o RKO – dokumenty
Oprócz samego wniosku w niektórych przypadkach należy również dołączyć inne dokumenty.
- W przypadku osób przyjmujących dziecko na wychowanie należy załączyć:
– zaświadczenie sądu opiekuńczego lub ośrodka adopcyjnego o prowadzonym postępowaniu sądowym w sprawie przysposobienia dziecka z datą wystąpienia do sądu,
– oświadczenie o dacie przyjęcia na wychowanie dziecka, w stosunku do którego wystąpiono z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia.
- W przypadku dzieci w wieku 7-10 lat z odroczonym obowiązkiem szkolnym – decyzję albo zaświadczenie dyrektora szkoły o odroczeniu obowiązku szkolnego.
- W przypadku rodziców opiekujących się dzieckiem naprzemiennie – orzeczenie sądu o ustanowieniu opieki naprzemiennej.
- Dokument potwierdzający pobyt cudzoziemca w Polsce np. karta pobytu.
Kiedy składać wniosek o rodzinny kapitał opiekuńczy?
Od kiedy wnioski należy składać na platformach? Składanie wniosków o rodzinny kapitał opiekuńczy ruszyło 1 stycznia 2022 roku. Wówczas w życie weszła ustawa o rodzinnym kapitale opiekuńczym. Świadczenie przysługuje w okresie od pierwszego dnia miesiąca, w którym dziecko ukończyło 12 miesiąc życia, aż do ostatniego dnia miesiąca, w którym ukończy 35 miesiąc życia. Ważne jest to, by wytrzymać się określonego okna czasowego, który umożliwia uzyskanie kapitału w pełnej wysokości. Zatem najlepiej zmieścić się z wnioskiem w czasie od 1 dnia miesiąca ukończenia przez dziecko 9 miesiąca życia do ostatniego dnia miesiąca ukończenia 13 miesiąca życia.
W przeciwnym razie każdy miesiąc zwłoki oznacza pomniejszenie kapitału o 500 zł. A więc podsumowując, matka i ojciec dziecka mogą złożyć wniosek:
- od pierwszego dnia miesiąca ukończenia przez dziecko 9 miesiąca życia,
- do końca miesiąca, w którym dziecko ukończy 13 miesiąc życia.
Osoby, które przyjęły dziecko na wychowanie, mogą złożyć wniosek:
- od pierwszego dnia 9 miesiąca liczonego od dnia, w którym wystąpiono do sądu opiekuńczego z wnioskiem przysposobienie,
- do ostatniego dnia 13 miesiąca liczonego od dnia wystąpienia o przysposobienie.
Jak wypełnić i złożyć wniosek o RKO?
Jak złożyć wniosek rodzinny kapitał opiekuńczy (RKO)? Składamy go za pośrednictwem konta w ZUS PUE. Wniosek tworzymy w zakładce wniosek i informacje (utwórz nowy wniosek). Wówczas program otwiera kreator wniosku. Należy wskazać, kim jest się dla dziecka – czy rodzicem, rodzicem adopcyjnym, czy osobą, która wystąpiła o przysposobienie dziecka. To, ile kroków trzeba będzie wykonać przy złożeniu wniosku, jest uzależnione od dokonanych wyborów. Należy wypełnić takie sekcje jak:
- Dane wnioskodawcy: Twój PESEL, rodzaj dokumentu, imię, stan cywilny, obywatelstwo, data urodzenia, seria i numer dokumentu oraz nazwisko.
- Cudzoziemcy muszą dołączyć do wniosku dokument, który potwierdzi legalność pobytu w kraju.
- Kolejno wybieramy wysokość świadczenia. Należy wybrać kwotę, która będzie wypłacana co miesiąc. Trzeba również wskazać numer rachunku bankowego, na który świadczenie będzie wypłacane.
- Kolejny krok dotyczy dzieci, na które rodzic dziecka chce otrzymać świadczenie. Wówczas należy uzupełnić dane dziecka: numer PESEL, data urodzenia, imię i nazwisko, drugie imię i obywatelstwo.
- Należy oznaczyć, czy jest się rodzicem adopcyjnym, a także czy na dziecko przysługuje za granicą podobne świadczenie.
- Kolejno należy klikać przycisk dalej. Wówczas pojawia się pole do dodania załączników w sprawie adopcji.
- Jako że, rodzinny kapitał opiekuńczy przysługuje na drugie i kolejne dziecko, należy również wskazać dane najstarszego dziecka w rodzinie. Także wskazać kim wnioskodawca jest dla dziecka.
- Następnie należy dokonać wskazań dotyczących osób pracujących lub mieszkających z wnioskodawcą i pobierających świadczenia za granicą państwa UE.
- Na samym końcu należy dokładnie zapoznać się z pouczeniami i RODO. Na samym końcu dodajemy załączniki.
Jak długo przysługuje świadczenie z kapitału opiekuńczego?
Jak już wspomniano, rodzinny kapitał opiekuńczy przysługuje od pierwszego dnia miesiąca ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia, do ostatniego dnia miesiąca ukończenia przez dziecko 35 miesiąca życia. Osoby, które przyjęły dziecko na wychowanie i wystąpiły do sądu opiekuńczego z wnioskiem o przysposobienie, otrzymają kapitał od pierwszego dnia 12 miesiąca naliczonego od dnia wystąpienia do sądu opiekuńczego z wnioskiem do końca 35 miesiąca, lecz maksymalnie:
- do miesiąca ukończenia przez dziecko 7 roku życia,
- do miesiąca ukończenia 10 lat wobec dziecka z decyzją o odroczeniu obowiązku szkolnego.
Kiedy świadczenie nie przysługuje?
Rodzinny kapitał opiekuńczy na pierwsze dziecko i kolejne nie przysługuje:
- na dziecko umieszczone w pieczy zastępczej,
- rodzicom pozbawionym władzy rodzicielskiej,
- jeśli wnioskodawcy bądź członkowi rodziny przysługuje za granicą podobne świadczenie.
Ile wynosi świadczenie z RKO?
Jak już wspomniano, rodzinny kapitał opiekuńczy jest niezależny od dochodu na członka rodziny. Maksymalna kwota wynosi 12000 zł na drugie i każde kolejne dziecko. Rodzic ma prawo zdecydować, w jakich transzach chce otrzymać świadczenie:
- 500 zł każdego miesiąca przez 2 lata,
- 1000 zł przez 12 miesięcy.
Decyzja nie jest ostateczna i w czasie wypłaty świadczenia rodzic ma prawo zmienić sposób wypłat. Wniosek złożony z opóźnieniem zostanie proporcjonalnie obniżony o 500 zł za każdy miesiąc. Jeśli rodzice sprawują naprzemienną opiekę po rozwodzie, wówczas każdemu należy się połowa świadczenia, a zatem przykładowo po 250 zł miesięcznie. Kwoty świadczenia otrzymuje się w formie bezgotówkowej każdego miesiąca na wskazany rachunek.
Zastąpienie RKO programem Aktywny rodzic – aktualizacja
Od 1 października 2024 roku program „Aktywny rodzic” oficjalnie zastąpił rodzinny kapitał opiekuńczy (RKO), wprowadzając nowe formy wsparcia dla rodziców dzieci w wieku od 12 do 35 miesiąca życia. Kluczowym świadczeniem w ramach tej zmiany jest „aktywnie w domu”, skierowane do rodziców, którzy pozostają nieaktywni zawodowo lub opiekują się dzieckiem w domu. Nowy program oferuje także świadczenia „aktywnie w żłobku” oraz „aktywni rodzice w pracy”, co daje rodzinom elastyczność w dostosowaniu pomocy do ich indywidualnych potrzeb.
Rodzice, którzy nabyli prawo do RKO przed 1 października, mogą kontynuować jego pobieranie na dotychczasowych zasadach. Istnieje jednak możliwość przejścia na nowe świadczenia, o ile okażą się bardziej korzystne. Ważnym warunkiem jest brak możliwości równoczesnego pobierania RKO i świadczeń z programu „Aktywny rodzic” za ten sam okres.
ZUS informuje, że nadpłacone środki muszą zostać rozliczone, a wszystkie wnioski o nowe świadczenia można składać wyłącznie online – za pośrednictwem PUE, aplikacji mZUS, portalu Emp@tia lub bankowości elektronicznej. Do tej pory w ramach programu wypłacono ponad 317 mln zł, wspierając ponad 272 tys. dzieci. Nowa inicjatywa jest kolejnym krokiem w kierunku ułatwienia rodzicom łączenia obowiązków rodzinnych z aktywnością zawodową, zapewniając jednocześnie większą elastyczność i wyższe kwoty wsparcia niż dotychczasowe programy.