Starzenie się społeczeństwa a praca. Jak to zjawisko kształtuje rynek pracy?

Starzenie się społeczeństwa to problem, który dotyczy całego świata. Polska należy do 30 krajów społeczeństw demograficznie najstarszych. Taki stan szczególnie mocno wpływa na rynek pracy, który według prognoz już za 20 lat będzie wyglądał zupełnie inaczej. Jakie są przyczyny starzenia się społeczeństwa? Sprawdź.

Prawie co piąta osoba (19,4%) w Unii Europejskiej ma 65 lat. Oznacza to, że niemal 100 mln ludzi pozostaje wykluczonych z rynku pracy. Przy jednoczesnym spadku liczby urodzeń, skutki gospodarcze mogą być niemal katastrofalne. Jak sprawa wygląda w Polsce? Statystyki GUS są bezlitosne. Polska należy do czołówki najstarszych demograficznie państw. A prognozy mówią, że będzie coraz gorzej. To niesie za sobą poważne konsekwencje dla rynku pracy. Pracodawcy mogą mieć trudności ze znalezieniem pracowników. Być może nadzieja jest w cudzoziemcach? Zapraszamy do analizy. 

Starzenie się społeczeństwa – definicja 

Starzenie się społeczeństwa to proces, w którym w społeczeństwie wzrasta liczba osób starszych przy jednoczesnym spadku liczby urodzeń. Demograficzne starzenie się społeczeństwa to trend utrzymujący się niemal na całym świecie od wielu lat. W szczególności dotyka kraje wysoko rozwinięte. Według kryteriów ONZ starzenie społeczeństwa obserwuje się, gdy 7 – 10% populacji obejmują osoby powyżej 65, roku życia. Z ekonomicznego punktu widzenia starzenie się społeczeństwa stanowi bardzo niekorzystną sytuację dla gospodarki.

Przeczytaj także: Jak znaleźć pracę po 40. roku życia? Wskazówki

Starzenie się społeczeństwa w Polsce

Problem starzenia społeczeństwa nie ominął także Polski. Nasze społeczeństwo należy do grona 30 najstarszych demograficznie krajów na świecie. Już w latach 70 zaczęto dostrzegać ten proces. Starzenie się społeczeństwa polskiego przebiega niezwykle szybko. Już w latach 1990 – 2005 osiągnęliśmy próg zaawansowanej starości demograficznej. Wtedy to udział ludności powyżej 65. roku życia gwałtownie wzrósł z 10,1% do 13,2%. Ma to duży związek ze wzrostem liczby urodzeń tuż po wojnie oraz spadkiem liczby urodzeń w czasach obecnych. Już w 2050 r. Polska stanie się jednym z krajów europejskich z najwyższym współczynnikiem starości, który wzrośnie dwukrotnie i wyniesie ponad 30%.

Starzenie się społeczeństwa w Europie i na świecie

Starzenie się nie dotyczy tylko społeczeństwa polskiego. Tendencja ta utrzymuje się także w Europie, a nawet na całym świecie. W Europie znajduje się obecnie najwięcej krajów demograficznie starych. Należą do nich: Włochy, Grecja, Niemcy, i Portugalia, czy właśnie Polska. Przewiduje się, że do roku 2100 liczba osób w wieku powyżej 65 lat wzrośnie do 31,3% ogółem w porównaniu z 19,8% w roku 2018. Starzenie się społeczeństwa przebiega na całym świecie. W związku z tym już od dawna rządy wprowadzają programy mające za zadanie poprawić ten stan. 

Zebrania zaowocowały powstaniem wielu dokumentów zakładających różne wersje działań. Do jednych z pierwszych należy decyzja z września 2002 roku. W Berlinie odbyła się wówczas konferencja państw członkowskich ONZ, które przyjęły strategię regionalną w sprawie sytuacji demograficznej i gospodarczej. Przyjęto 10 zobowiązań uwzględniających starzenie się społeczeństwa. Zalecono integrację i aktywizację osób starszych. Wzięto pod uwagę takie problemy, jak rozwój gospodarczy, rynek pracy, wypłaty emerytur, problemy z kształceniem osób starszych, czy ich zdrowie. 

Starzenie się społeczeństwa – dane GUS

Starzenie się społeczeństwa polskiego ukazują statystyki Głównego Urzędu Statystycznego. Mimo że wykres wiekowy Polaków już powinien niepokoić, to jeszcze gorsze są prognozy GUS.

• Niepokojące prognozy dowodzą, że w Polsce już w 2050 roku udział osób w wieku produkcyjnym wyniesie 57%, a osób powyżej 65. roku życia aż 32,7%. Wiek przedprodukcyjny będzie dotyczył niespełna 11% społeczeństwa. Należy jednak pamiętać, że nie wszystkie osoby w wieku produkcyjnym zdecydują się na posiadanie potomstwa. 
• GUS obserwuje również gwałtowny spadek narodzin, na czym także polega starzenie się społeczeństwa. W grudniu urodziło się zaledwie 25,8 tys. dzieci, co jest aż o 9% niższym wynikiem niż w roku poprzednim. W styczniu urodziło się niespełna 25 tys. dzieci, a to aż 25% mniej niż w poprzednim styczniu. Ostatni tak niski wynik miał miejsce w listopadzie 2003 roku. 
• Od lutego 2020 roku do stycznia 2021 roku liczba urodzeń w Polsce wyniosła 350 tys. dzieci. Grozę budzi fakt, że jest to jeden z najniższych wyników rocznych jakie miały miejsce po zakończeniu drugiej wojny światowej.
• Demografii nie sprzyja także liczba zgonów. W tym samym przedziale czasowym zmarło aż 486,7 tys. osób. Niemal 80 tys. więcej niż w poprzednim roku. 

Starzenie się społeczeństwa i jego przyczyny

Ukazujące starzenie się społeczeństwa dane statystyczne mają swoje podłoże w czynnikach społecznych i gospodarczych. Jakie jeszcze są przyczyny starzenia się społeczeństwa? 

• Odkładanie macierzyństwa w czasie. W trakcie trzech ostatnich dekad można zaobserwować, że kobiety rodzą pierwsze dziecko w coraz późniejszym wieku. Chęć budowania kariery i potrzeba aktywności zawodowej, sprawiają, że późno urodzone dzieci, jeszcze później zaczynają odprowadzać składki emerytalne. 
• Niższa liczba małżeństw. W ostatnich latach spada także liczby małżeństw. Coraz mniej par decyduje się na sformalizowanie związku, a co za tym idzie, nie decydują się również na potomstwo. 
• Brak przedszkoli. Zewsząd dochodzą nas głosy o tym, że brakuje miejsc w przedszkolach. Aby utrzymać dziecko i zapewnić mu godny byt, oboje rodziców musi pracować. Dziecko w tym czasie nie może zostać bez opieki. Brak miejsc w przedszkolach stanowi więc ogromną przeszkodę w podjęciu decyzji o założeniu rodziny.  
• Brak stabilności mieszkaniowej. Aż 45% Polaków w wieku od 25. do 34. roku życia wciąż mieszka z rodzicami. Wynajem mieszkań potrafi osiągać wysokość nawet jednej pensji, dlatego Polacy po prostu nie mają możliwości zapewnić dzieciom odpowiednich warunków życia. 

Skutki starzenia się społeczeństwa

Dużo pisze się na temat starzenia się społeczeństwa. Prowadzone są dokładne statystyki, rząd promuje politykę prorodzinną, prowadzonych jest także wiele programów mających nakłonić Polaków do zakładania rodzin. Właściwie po co? Dlatego, że starzenie się społeczeństwa niesie za sobą katastrofalne skutki ekonomiczne. Oznacza to:

• ubóstwo wśród emerytów;
• problemy ze znalezieniem pracowników;
• wyższe wydatki na emerytury i renty, podczas gdy wpływy ze składek będzie znacznie niższy;
• spowolnienie rozwoju gospodarczego;
• zmniejszenie całej populacji i konsumpcji kraju, a co za tym idzie – zmaleje sprzedaż i liczba przedsiębiorstw zacznie spadać;
• wzrost wydatków służby zdrowia na choroby liczniejszych osób starszych. 

Jesteś osobą starszą i szukasz pracy? Sprawdź oferty pracy w Poznaniu.

Starzenie się społeczeństwa a rynek pracy 

Ogłoszenia o pracę coraz częściej zawierają zwrot „młody i dynamiczny zespół”, wykluczając w ten sposób osoby starsze z rynku pracy. Gloryfikowanie młodości zniechęca osoby starsze do składania aplikacji, w związku z czym znacząco pogarsza się ich aktywność zawodowa. Skoro brakuje osób młodych, odprowadzających składki emerytalne, należy przede wszystkim zwiększać aktywność zawodową osób 50+. Liczba osób młodych jest za mała, by w pełni odpowiedzieć na potrzeby rynku pracy. Starzenie się społeczeństwa rodzi czarne scenariusze. 

W 2060 roku połowa Europejczyków będzie miała powyżej 50 lat. Dlatego już teraz należy zwiększać świadomość pracodawców i zachęcać ich do zatrudniania osób starszych oraz promować wśród osób młodych potrzebę współpracy ze starszą, bardziej doświadczoną osobą. Według WHO sprawność osób powyżej 45. roku życia spada. Należy jednak wziąć pod uwagę fakt, że każdy człowiek starzeje się w innym tempie i niejedna osoba, która osiągnęła wiek przedstarczy (45 – 59 lat) może być równie sprawna, co pracownik w wieku 35 lat. Zatem praca dla osób 50+ uczyni starzenie się społeczeństwa mniej uciążliwym ekonomicznie. Dlatego warto zadbać o dobre zdrowie i kondycję psychiczną osób starszych. 

Starzenie się społeczeństwa: jak temu zaradzić? 

Aby powstrzymać starzenie się społeczeństwa w Polsce, należy walczyć z jego przyczynami. Rząd przede wszystkim powinien skupić się na promowaniu rodzicielstwa. Należy zapewnić Polakom jak najlepsze warunki do wychowania dziecka. Warto postawić na bony prorodzinne, ulgi podatkowe dla rodzin oraz wygenerować nowe miejsca w przedszkolach. Istotne jest również powstrzymanie osób w wieku rozrodczym przed emigracją. Poprawa służby zdrowia i skupienie się na chorobach płodności pomoże w uzyskaniu potomstwa osobom, które są na to zdecydowane, ale ogranicza je ich stan zdrowia.