Wybieranie urlopu wypoczynkowego to nie tylko przywilej pracownika, ale wręcz obowiązek. Urlopu nie można się zrzec, ani go „sprzedać”. Dowiedz się, jakie zasady wybierania urlopu obowiązują pracownika i pracodawcę.
Prawo do urlopu wypoczynkowego – zasady
Osoby zatrudnione na umowie o pracę mają szereg praw pracowniczych, jakie nie obowiązują już w przypadku umów cywilnoprawnych. Są chronieni przed zwolnieniem, obowiązują ich normy czasu pracy, mają prawo do przerw, urlopu i odszkodowań. Zgodnie z Kodeksem pracy pracownikowi przysługuje prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego, którego nie może się zrzec. Wymiar urlopu wypoczynkowego określa art. 154. Kp. i jest uzależniony od stażu pracy i wynosi odpowiednio:
- 20 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat;
- 26 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat.
Jednak do okresu zatrudnienia wlicza się również okres nauki. W zależności od ukończonej szkoły można uzyskać nawet dodatkowe 8 lat pracy.
§ 2. Wymiar urlopu dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika, biorąc za podstawę wymiar urlopu określony w § 1; niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia.
Jednocześnie warto wiedzieć, że pracodawca ma możliwość zwiększenia wymiaru urlopu wypoczynkowego. Nie może go jednak zmniejszyć.
Jak liczy się dni urlopu?
Urlopu udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy. Jeden dzień urlopu odpowiada 8 godzinom pracy, chyba że pracownika obowiązuje inna dobowa norma czasu pracy. W przypadku nowej pracy, pracownik wraz z upływem każdego miesiąca pracy uzyskuje prawo do 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku. Podczas ustalania urlopu wypoczynkowego pracodawca bierze pod uwagę wnioski pracowników.
Rodzaje urlopów w polskim prawie
Jednym z podstawowych praw pracownika jest możliwość korzystania z różnych rodzajów urlopów. Niektóre są płatne, a inne nie. Wyróżniamy urlopy związane z rodzicielstwem, oraz takie, które wynikają z jakichś szczególnych okoliczności. Poszczególne urlopy różnią się celem, wymiarem oraz zasadami udzielania. Oprócz urlopu wypoczynkowego wyróżniamy także:
- Urlop na żądanie – będący częścią urlopu wypoczynkowego. Pracownik może skorzystać z niego w nagłej sytuacji, bez wcześniejszego planowania. Przysługuje do 4 dni w roku kalendarzowym. Zgłasza się go w dniu rozpoczęcia urlopu.
- Urlop bezpłatny – udzielany na pisemny wniosek pracownika. W czasie jego trwania pracownik zostaje zwolniony z obowiązku świadczenia pracy, ale nie zachowuje prawa do wynagrodzenia.
- Urlop okolicznościowy – przysługuje pracownikowi w związku z ważnymi wydarzeniami rodzinnymi. Jest to urlop płatny, wynoszący od 1 do 2 dni roboczych w zależności od rodzaju okoliczności.
Wybieranie zaległego urlopu. Do kiedy wybiera się stary urlop?
Prawo do urlopu wypoczynkowego należy do podstawowych uprawnień pracownika. Co do zasady urlop powinien zostać wykorzystany w roku kalendarzowym, w którym pracownik nabył do niego prawo. Zdarza się, że część dni wolnych pozostaje niewykorzystana. Wtedy powstaje tzw. urlop zaległy, czyli niewykorzystana część zaległego urlopu wypoczynkowego, która przechodzi na kolejny rok.
Wielu pracowników zastanawia się, do kiedy należy wykorzystać stary urlop oraz czy pracodawca może samodzielnie wyznaczyć termin jego wykorzystania.
Najczęściej dochodzi do tego wtedy, gdy pracownik nie złożył wniosku urlopowego, wystąpiła nieobecność pracownika, albo przesunięto termin urlopu z powodu szczególnych potrzeb pracodawcy.
Przepisy przewidują, że niewykorzystany urlop nie przepada wraz z końcem roku. Pracownik zachowuje do niego prawo, ale powinien wykorzystać go w ustawowym terminie.
Do kiedy trzeba wykorzystać zaległy urlop za 2025 r.?
Zgodnie z Kodeksem pracy zaległy urlop należy wykorzystać najpóźniej do 30 września następnego roku kalendarzowego. Oznacza to, że urlop niewykorzystany w 2025 roku powinien zostać udzielony najpóźniej do 30 września 2026 roku.
Termin ten dotyczy samego obowiązku zapewnienia urlopu przez pracodawcę. Oznacza to, że istotne jest skuteczne udzielenie pracownikowi urlopu, a nie jedynie złożenie wniosku urlopowego.
Czy pracodawca może wysłać pracownika na zaległy urlop?
Jeżeli pracownik nie wykorzystuje zaległego urlopu dobrowolnie, pracodawca może wyznaczyć termin jego wykorzystania. Wynika to z obowiązku dbania o prawidłowe udzielanie urlopów oraz przestrzeganie przepisów prawa pracy. Pracodawca może więc jednostronnie wskazać termin starego urlopu, nawet bez zgody pracownika. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy zbliża się ustawowy termin jego wykorzystania.
Co grozi za niewykorzystanie zaległego urlopu?
Nie każdy pracownik chce udać się na urlop. Jednak warto pamiętać, że obowiązek udzielania urlopu spoczywa przede wszystkim na pracodawcy. Jeżeli pracownik nie otrzyma należnego urlopu w terminie, pracodawca może narazić się na odpowiedzialność za naruszenie praw pracowniczych. Jednocześnie sam pracownik nie traci automatycznie prawa do urlopu po 30 września. Roszczenie o urlop przedawnia się dopiero po upływie 3 lat.