Ergonomia pracy – jak wpływa na zdrowie i efektywność?

Ergonomia to termin niezwykle istotny w kwestii bezpieczeństwa i higieny pracy. Aby zatrudniony mógł pracować wydajnie i zachować dobry stan zdrowia, stanowisko powinno być dostosowane do jego potrzeb. Ergonomia mówi o tym, jak tego dokonać.

Poszukując pracy na względzie mamy głównie warunki zatrudnienia, takie jak wynagrodzenie, czy godziny pracy. Zwracamy także uwagę na opis stanowiska pracy, atmosferę w firmie i ludzi, jacy w niej pracują. Natomiast często ignorujemy ergonomię. Tymczasem ergonomia to bardzo istotna kwestia, która świadczy nie tylko o komforcie pracy, lecz także stosunku pracodawcy do kwestii bezpieczeństwa zatrudnionych. Podwładni niestety sami ten temat ignorują, często narażając się na choroby pracownicze.

Co to jest ergonomia?

Ergonomia to interdyscyplinarna nauka, która czerpie inspiracje z dziedziny higieny i medycyny pracy, socjologii, psychologii pracy, a nawet budowy maszyn. Celem zasad ergonomii jest ułatwienie pracownikowi swobodnego funkcjonowania i przede wszystkim zapewnienie bezpieczeństwa. Zamiar jest realizowany poprzez m.in. odpowiednie ustawienie na stanowisku pracy, oświetlenie, czy dostosowanie klimatyzacji.

Ergonomia polega na przystosowaniu narzędzi i środowiska pracy do indywidualnych możliwości psychofizycznych człowieka zatem w przypadku różnych osób zmienia się także jej charakter. Ostatecznym efektem zastosowania ergonomii jest wzrost efektywności pracy poprzez eliminację ryzyka zaistnienia chorób zawodowych i wypadków przy pracy.

Ergonomia korekcyjna

Ergonomię korekcyjną stosuje się do już istniejących stanowisk pracy, które nie zostały dostosowane na etapie projektu. Ergonomia korekcyjna jak wskazuje nazwa – zajmuje się korektą, a zatem polepszeniem dotychczasowych warunków pracy. Najpierw należy je dokładnie przeanalizować pod kątem zapewnienia bezpieczeństwa, a następnie wdrożyć rozwiązania, tzn., dokonać korekty w wytypowanych obszarach. Trzeba zlikwidować elementy, jakie mogą rodzić ryzyko wystąpienia wypadku lub powodować dyskomfort pracy. Zajmują się tym specjaliści do spraw przepisów BHP. Określają odpowiednie odstępy przy stanowiskach pracy, zlecają poprawienie kątów nachylenia, czy zapewnienie zalecanej przestrzeni dla kończyn ciała.

Ergonomia koncepcyjna

Ergonomia koncepcyjna jest tańsza w zastosowaniu od zasad ergonomii korekcyjnej, ponieważ jest wdrażana już na etapie planowania stanowiska pracy. Łatwiej jest zaprojektować miejsce od samego początku przyjazne pracownikom niż dokonywać zmian, kiedy przyzwyczają się do wybrakowanego stanowiska pracy. Projektanci biura na etapie ustalanie jego funkcjonalności zwracają uwagę na oświetlenie, rozkład mebli i maszyn pracowniczych. Skupiają się także na szczegółach, takich jak np. podłoga, która powinna być antypoślizgowa.

Ergonomia koncepcyjna – planowanie

Ergonomię koncepcyjną wykorzystuje się do stworzenia idealnej przestrzeni pracy. Na etapie planowania należy mieć na uwadze przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy. Specjaliści ustalają jakie narzędzia są odpowiednie do danej przestrzeni, w co warto inwestować, a w co nie. Szacują możliwość wystąpienia ryzyka jeszcze zanim pracownik się z nim zmierzy. Dzięki koncepcji znając specyfikę pracy i predyspozycje pracowników łatwiej jest zakupić sprzęt i dostosować przestrzeń tak by odpowiadał właśnie im, a nie została przejęta po innych zatrudnionych.

Ergonomia pracy

Pracodawca jest prawnie zobowiązany do projektowania stanowisk pracy w zgodzie z zasadami ergonomii. Każde z miejsc musi zostać przystosowane z myślą o konkretnym pracowniku, zarówno wieloletnim, jak i tym nowozatrudnionym. Ergonomia pracy, a konkretnie jej przejaw różni się w przypadku poszczególnych stanowisk. Przykładowo, jeśli pracownik pracuje w biurze i większość obowiązków wykonuje przy komputerze, to pracodawcy musi zapewnić odpowiednie siedzenie, oświetlenie stanowiska, czy wysokość biurka. Natomiast pracownik produkcyjny powinien mieć tak skonstruowane stanowisko pracy, by zminimalizować zmęczenie, a układ mięśniowo-szkieletowy nie był narażony na kontuzje. Można to zapewnić np. poprzez odpowiednio szeroki stół.

Ergonomia pracy przy komputerze

Ergonomia stanowiska pracy z komputerem ma bardzo duże znaczenie. Choć mogłoby się wydawać, że siedzenie przez 8 godzin na krześle nie jest tak męczące, jak praca na produkcji, to pracownicy biurowi także mają swoje choroby zawodowe. Nieprawidłowa postawa, czy źle dobrane biurko mogą być powodem przewlekłego bólu pleców, czy poważnych schorzeń. Istotna jest także sama specyfika komputera.

Ergonomia pracy przy komputerze – zalecenia

Centralny Instytut Ochrony Pracy-Państwowy Instytut Badawczy zaleca by:

• Obraz monitora był stabilny,
• wyświetlające się na ekranie znaki były wyraźne i czytelne,
• kontrast i jaskrawość ekranu były łatwe do regulacji i dostosowania do warunków oświetleniowych pomieszczenia,
• monitor miał możliwość regulacji w zakresie przynajmniej 20° do tyłu i 5° do przodu oraz obrót co najmniej o 120° (po 60° w obu kierunkach),
• ekran monitora był pokryty warstwą antyodbiciową lub wyposażony w filtr,
• ustawienie monitora powinno ograniczać oślepiający efekt olśnienia.

Ergonomia biurka

Równie istotna jest ergonomia biurka. Pracodawca powinien zapewnić odpowiednie wyposażenie z możliwością regulacji. Stanowisko powinno być dostosowane do cech antropometrycznych pracowników. Ponadto:

• Dostęp do stanowiska powinien być swobodny.
• Odległości między sąsiednimi monitorami powinny wynosić minimum 0,6 m. Między pracownikiem a tyłem sąsiedniego monitora przynajmniej 0,8 m.
• Ergonomiczne stanowisko pracy nie powinno się znajdować bezpośrednio pod oprawami świateł.
• 400-750 mm to dedykowany zakres odległości oczu pracownika od ekranu.
• Dobrze by biurko umożliwiało ustawienie klawiatury w odległości nie mniejszej niż 100 mm od przedniej krawędzi stołu.
• Najlepiej by przednie krawędzie stołu były zaokrąglone.
• Między ramieniem a przedramieniem należy zachować kąt prosty.
• Kąt obserwacji ekranu monitora powinien mieścić się w zakresie 20°-50° w dół. Ponadto górna krawędź monitora nie może znaleźć się ponad oczami pracownika.
• Pod blatem stołu należy zachować przestrzeń dla nóg.
• Krzesło musi być stabilne i zapewniać regulację wysokości siedziska 40-50 cm od podłoża.
• Krzesło powinno także zapewniać opcję obrotu wokół osi pionowej o 360° i ważne by miało podłokietniki.

Ergonomia pracy zdalnej

To na pracodawcy spoczywa obowiązek zapewnienia ergonomicznego miejsca pracy, także w przypadku pracy zdalnej. Jednak zazwyczaj to pracownik sam dostosowuje swoje biurko, wykorzystując własne elementy wyposażenia. Ergonomia jest ważna także w przypadku home office, zatem pracownik powinien sugerować się zasadami, jakie obowiązują również w biurze. Praca przy biurku powinna się opierać na regulacjach przedstawionych w punktach poprzednich. Pracownik musi zwrócić uwagę na oświetlenie i pilnować układu ciała w czasie pracy. Zapewnić sobie przestrzeń umożliwiającą swobodne poruszanie kończyn górnych i dbać o wzrok. Poniższa ilustracja pomaga w wizualizacji poprawnego miejsca pracy przy biurku zarówno w biurze, jak i w pracy zdalnej.

Ergonomia to sposób na zapewnienie komfortu pracy i lepszą wydajność pracowników. Jej pominięcie w projektowaniu stanowiska pracy może skutkować rozwojem chorób pracowniczych. Te są niestety trudne do wykrycia, rozwijają się przez lata, prowadząc do degradacji organizmu, wypalenia zawodowego, zmęczenia i spadku jakości pracy. Dlatego niezależnie od stanowiska tak ważna jest ergonomia w firmie.