Pro bono to okre\u015blenie, kt\u00f3re coraz cz\u0119\u015bciej pojawia si\u0119 w dyskusjach publicznych i w dzia\u0142alno\u015bci r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk zawodowych. Oznacza ono podejmowanie dzia\u0142a\u0144 na rzecz innych os\u00f3b lub spo\u0142eczno\u015bci bez wynagrodzenia, w duchu solidarno\u015bci i odpowiedzialno\u015bci za dobro wsp\u00f3lne. Najcz\u0119\u015bciej odnosi si\u0119 do nieodp\u0142atnej pomocy prawnej, ale nie ogranicza si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do tej dziedziny. Us\u0142ugi \u015bwiadczone pro bono mog\u0105 dotyczy\u0107 tak\u017ce medycyny, edukacji, marketingu czy dzia\u0142alno\u015bci spo\u0142ecznej. To forma wsparcia, kt\u00f3ra nie tylko pomaga osobom potrzebuj\u0105cym, lecz tak\u017ce wzmacnia spo\u0142ecze\u0144stwo obywatelskie i buduje zaufanie do profesjonalist\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Termin pro bono wywodzi si\u0119 z \u0142aci\u0144skiego zwrotu pro bono publico<\/em>, co oznacza \u201edla dobra publicznego\u201d. <\/strong>Ju\u017c sama etymologia wskazuje, \u017ce dzia\u0142ania tego rodzaju s\u0142u\u017c\u0105 interesowi publicznemu, a nie korzy\u015bciom jednostki czy firmy. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie poj\u0119cie to sta\u0142o si\u0119 synonimem dzia\u0142alno\u015bci pro spo\u0142ecznej, w ramach kt\u00f3rej eksperci z r\u00f3\u017cnych dziedzin oferuj\u0105 swoje profesjonalne us\u0142ugi bez oczekiwania na zap\u0142at\u0119.<\/p>\n\n\n\n Cho\u0107 w Polsce termin pro bono najcz\u0119\u015bciej kojarzony jest z pomoc\u0105 prawn\u0105 udzielan\u0105 przez prawnik\u00f3w<\/a> czy kancelarie, to ma on szersze zastosowanie. Z us\u0142ug pro publico bono korzystaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c organizacje pozarz\u0105dowe, fundacje, szko\u0142y, a czasem tak\u017ce instytucje publiczne, kt\u00f3re potrzebuj\u0105 eksperckiego wsparcia.<\/p>\n\n\n\n W polskich realiach najwi\u0119ksze znaczenie ma \u015bwiadczenie us\u0142ug pro bono w obszarze prawa. Dotyczy to szczeg\u00f3lnie sytuacji, w kt\u00f3rych osoba fizyczna lub organizacja nie posiada \u015brodk\u00f3w na sfinansowanie profesjonalnej obs\u0142ugi. W praktyce mo\u017ce to oznacza\u0107 np. udzielanie pomocy prawnej w sprawach z zakresu prawa cywilnego, prawa rodzinnego czy prawa pracy.<\/p>\n\n\n\n Warto wiedzie\u0107, \u017ce nieodp\u0142atne wsparcie prawnik\u00f3w nie zawsze jest ca\u0142kowicie dobrowolne. W niekt\u00f3rych przypadkach istnieje prawny obowi\u0105zek \u015bwiadczenia us\u0142ug \u2013 np. wtedy, gdy s\u0105d wyznacza adwokata lub radc\u0119 prawnego do prowadzenia sprawy dla osoby zwolnionej z koszt\u00f3w. Jest to jednak odr\u0119bny mechanizm, kt\u00f3ry nie nale\u017cy myli\u0107 z klasycznym pro bono.<\/p>\n\n\n\n Dla wielu przedsi\u0119biorc\u00f3w i kancelarii wa\u017cnym zagadnieniem jest to, jak traktowa\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 pro bono na gruncie podatkowym. Z punktu widzenia ustawy o VAT<\/a> i PIT nieodp\u0142atne \u015bwiadczenie us\u0142ug podlega szczeg\u00f3lnym zasadom. Organy podatkowe mog\u0105 uzna\u0107, \u017ce przedsi\u0119biorca uzyskuje korzy\u015b\u0107 maj\u0105tkow\u0105, nawet je\u015bli nie pobiera zap\u0142aty.<\/p>\n\n\n\n Rozliczenie zale\u017cy od tego, czy dane dzia\u0142anie jest zwi\u0105zane z prowadzon\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 gospodarcz\u0105. Je\u015bli us\u0142uga zosta\u0142a wykonana w interesie publicznym i nie przynosi przedsi\u0119biorcy wymiernych korzy\u015bci (np. reklamy), mo\u017ce by\u0107 uznana za dzia\u0142anie neutralne podatkowo. Je\u017celi jednak ma ono zwi\u0105zek z promocj\u0105 firmy, fiskus mo\u017ce wymaga\u0107 rozliczenia podatku VAT od warto\u015bci takiego \u015bwiadczenia.<\/p>\n\n\n\n Motywacje do podejmowania tego typu dzia\u0142a\u0144 s\u0105 r\u00f3\u017cnorodne. Dla jednych to spos\u00f3b na realizacj\u0119 warto\u015bci i etosu zawodowego, dla innych \u2013 element budowania wizerunku.<\/strong> Prawnicy cz\u0119sto podkre\u015blaj\u0105, \u017ce udzielanie pomocy prawnej bezp\u0142atnie jest cz\u0119\u015bci\u0105 ich odpowiedzialno\u015bci spo\u0142ecznej.<\/p>\n\n\n\n Z kolei firmy anga\u017cuj\u0105 si\u0119 w projekty pro bono, aby wspiera\u0107 dobre publiczne inicjatywy i pokaza\u0107 swoje zaanga\u017cowanie w \u017cycie spo\u0142eczne. W praktyce oznacza to np.:<\/p>\n\n\n\n Takie dzia\u0142ania nios\u0105 warto\u015b\u0107 nie tylko dla beneficjent\u00f3w, lecz tak\u017ce dla samych profesjonalist\u00f3w, kt\u00f3rzy zdobywaj\u0105 nowe do\u015bwiadczenia i zyskuj\u0105 satysfakcj\u0119 z realnej pomocy.<\/p>\n\n\n\n W Polsce inicjatywy pro bono rozwijaj\u0105 si\u0119 dynamicznie, zw\u0142aszcza w du\u017cych miastach, takich jak Warszawa. Funkcjonuj\u0105 tam biura pomocy prawnej, fundacje oraz programy koordynowane przez samorz\u0105dy zawodowe. Celem tych dzia\u0142a\u0144 jest zapewnienie dost\u0119pu do wsparcia osobom, kt\u00f3re w innym przypadku by\u0142yby wykluczone z mo\u017cliwo\u015bci korzystania z us\u0142ug profesjonalist\u00f3w.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Organizacje pozarz\u0105dowe odgrywaj\u0105 tu kluczow\u0105 rol\u0119, gdy\u017c to one najcz\u0119\u015bciej koordynuj\u0105 sie\u0107 wsparcia i \u0142\u0105cz\u0105 osoby potrzebuj\u0105ce z ekspertami gotowymi do dzia\u0142ania. Coraz wi\u0119cej kancelarii i indywidualnych prawnik\u00f3w deklaruje gotowo\u015b\u0107 do udzia\u0142u w takich inicjatywach, co \u015bwiadczy o rosn\u0105cej \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej.<\/p>\n\n\n\n Cho\u0107 termin pro bono najcz\u0119\u015bciej kojarzony jest z prawnikami, to w rzeczywisto\u015bci mo\u017cna go spotka\u0107 w niemal ka\u017cdej profesji. W danej dziedzinie dzia\u0142alno\u015b\u0107 przybiera inn\u0105 form\u0119 \u2013 lekarze \u015bwiadcz\u0105 darmowe konsultacje medyczne, psychologowie oferuj\u0105 wsparcie osobom w kryzysie, a architekci pomagaj\u0105 w projektach spo\u0142ecznych, np. przy rewitalizacji przestrzeni publicznej. W obszarze nowych technologii specjali\u015bci IT<\/a> udost\u0119pniaj\u0105 nieodp\u0142atnie narz\u0119dzia cyfrowe, tworz\u0105 strony internetowe dla fundacji albo wspieraj\u0105 organizacje pozarz\u0105dowe w zakresie cyberbezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n Takie dzia\u0142ania s\u0105 nieocenione, poniewa\u017c pozwalaj\u0105 osobom czy instytucjom, kt\u00f3re nie dysponuj\u0105 odpowiednimi \u015brodkami, korzysta\u0107 z wiedzy profesjonalist\u00f3w. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 pro bono nie oznacza pracy gorszej jako\u015bci. Wr\u0119cz przeciwnie \u2013 wielu ekspert\u00f3w traktuje j\u0105 jako przestrze\u0144 do realizacji misji zawodowej, w kt\u00f3rej mog\u0105 po\u0142\u0105czy\u0107 pasj\u0119 z poczuciem odpowiedzialno\u015bci spo\u0142ecznej.<\/p>\n\n\n\n Zyskuje na tym zar\u00f3wno osoba lub organizacja otrzymuj\u0105ca wsparcie, jak i sam specjalista. Mo\u017ce on bowiem rozwija\u0107 swoje kompetencje, poszerza\u0107 portfolio i zdobywa\u0107 do\u015bwiadczenie w nowych obszarach.<\/strong> W ka\u017cdej danej dziedzinie jest wi\u0119c miejsce na bezinteresown\u0105 pomoc, kt\u00f3ra buduje wi\u0119zi spo\u0142eczne i przyczynia si\u0119 do rozwoju wsp\u00f3lnoty.<\/p>\n\n\n\n W polskim kontek\u015bcie to w\u0142a\u015bnie prawnicy najcz\u0119\u015bciej anga\u017cuj\u0105 si\u0119 w projekty pro bono, a dzieje si\u0119 tak nie bez powodu. Po pierwsze, konstytucja i przepisy prawa nak\u0142adaj\u0105 na nich szczeg\u00f3ln\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za ochron\u0119 praw i wolno\u015bci obywatelskich. W praktyce oznacza to, \u017ce pomoc prawna powinna by\u0107 dost\u0119pna dla wszystkich \u2013 tak\u017ce tych, kt\u00f3rych nie sta\u0107 na wynaj\u0119cie adwokata czy radcy prawnego.<\/p>\n\n\n\n W szczeg\u00f3lno\u015bci wida\u0107 to w sprawach dotycz\u0105cych os\u00f3b zagro\u017conych wykluczeniem spo\u0142ecznym \u2013 np. ofiar przemocy domowej, cudzoziemc\u00f3w ubiegaj\u0105cych si\u0119 o ochron\u0119 w Polsce czy os\u00f3b zmagaj\u0105cych si\u0119 z ub\u00f3stwem. To w\u0142a\u015bnie w takich przypadkach nieodp\u0142atne \u015bwiadczenie pomocy ma najwi\u0119ksze znaczenie, poniewa\u017c realnie wp\u0142ywa na losy konkretnych ludzi.<\/p>\n\n\n\n Drugim powodem jest etos zawodu.<\/strong> Wielu prawnik\u00f3w postrzega swoje powo\u0142anie jako misj\u0119, a dzia\u0142ania pro bono pozwalaj\u0105 im realizowa\u0107 t\u0119 ide\u0119 w praktyce. Udzielaj\u0105c nieodp\u0142atnej pomocy prawnej, zyskuj\u0105 nie tylko wdzi\u0119czno\u015b\u0107 klient\u00f3w, ale tak\u017ce satysfakcj\u0119 z wype\u0142niania obowi\u0105zk\u00f3w spo\u0142ecznych.<\/p>\n\n\n\n Nie bez znaczenia pozostaje tak\u017ce fakt, \u017ce kancelarie i samorz\u0105dy zawodowe promuj\u0105 tak\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 jako element odpowiedzialno\u015bci spo\u0142ecznej biznesu. Dzi\u0119ki temu prawnicy staj\u0105 si\u0119 bardziej rozpoznawalni, a ich reputacja wzrasta.<\/p>\n\n\n\n Dzia\u0142alno\u015b\u0107 bez wynagrodzenia nie oznacza braku korzy\u015bci. Eksperci podkre\u015blaj\u0105, \u017ce zaanga\u017cowanie w projekty pro bono to inwestycja w rozw\u00f3j osobisty, budowanie marki i zdobywanie nowych do\u015bwiadcze\u0144. W praktyce specjalista, kt\u00f3ry udziela wsparcia bezp\u0142atnie, ma szans\u0119 poszerza\u0107 wiedz\u0119 w zupe\u0142nie nowych obszarach i budowa\u0107 kontakty z osobami, z kt\u00f3rymi w innych warunkach nie mia\u0142by okazji wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\nUs\u0142ugi pro bono w polskim systemie prawnym<\/h2>\n\n\n\n
\n\n\n\nRozliczanie us\u0142ug pro bono \u2013 jak wygl\u0105da w praktyce?<\/h2>\n\n\n\n
\n\n\n\nDlaczego prawnicy i firmy anga\u017cuj\u0105 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 pro bono?<\/h2>\n\n\n\n
\n\n\n\nPro bono w praktyce \u2013 przyk\u0142ady i instytucje wspieraj\u0105ce<\/h2>\n\n\n\n
Jak wygl\u0105da dzia\u0142alno\u015b\u0107 pro bono w danej dziedzinie zawodowej?<\/h2>\n\n\n\n
\n\n\n\nDlaczego w szczeg\u00f3lno\u015bci prawnicy anga\u017cuj\u0105 si\u0119 w us\u0142ugi pro bono?<\/h2>\n\n\n\n
\n\n\n\nKorzy\u015bci p\u0142yn\u0105ce z dzia\u0142alno\u015bci pro bono dla specjalisty i spo\u0142ecze\u0144stwa<\/h2>\n\n\n\n