{"id":36278,"date":"2022-01-14T14:21:51","date_gmt":"2022-01-14T13:21:51","guid":{"rendered":"https:\/\/www.gowork.pl\/blog\/?p=36278"},"modified":"2024-11-06T13:52:07","modified_gmt":"2024-11-06T12:52:07","slug":"20-obrona-konieczna-co-to-jest-granice-samoobrony-konsekwencje","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.gowork.pl\/blog\/20-obrona-konieczna-co-to-jest-granice-samoobrony-konsekwencje\/","title":{"rendered":"Obrona konieczna &#8211; co to jest, granice samoobrony, konsekwencje"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Czym jest obrona konieczna i w jakich sytuacjach mo\u017cna j\u0105 stosowa\u0107? Z tego tekstu dowiecie si\u0119, jakie s\u0105 granice obrony koniecznej i kiedy samoobrona mo\u017ce zosta\u0107 uznana za tzw. eksces. W jakich przypadkach przekroczenie granicy obrony koniecznej mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 z odpowiedzialno\u015bci\u0105 karn\u0105? T\u0142umaczymy, kiedy mo\u017ce doj\u015b\u0107 do przekroczenia granic samoobrony.<\/strong><\/p>\n<h2>Obrona konieczna &#8211; definicja prawna<\/h2>\n<p>Na czym polega obrona konieczna? <strong>Zgodnie z definicj\u0105 stanowi ona jeden z tzw. kontratyp\u00f3w, czyli okoliczno\u015bci wy\u0142\u0105czaj\u0105cych bezprawno\u015b\u0107 czynu zabronionego.<\/strong> Kiedy mo\u017cna j\u0105 zastosowa\u0107? W praktyce oznacza to, \u017ce osoba dzia\u0142aj\u0105ca w ramach obrony koniecznej, cho\u0107 jej czyn formalnie wyczerpuje znamiona przest\u0119pstwa (np. obra\u017cenia cia\u0142a napastnika), nie jest uznawany za bezprawny i jako taki nie jest traktowany jako przest\u0119pstwo.<\/p>\n<p>Jak przepisy reguluj\u0105 kwesti\u0119 granic obrony koniecznej? Poni\u017cej przedstawimy je po kolei.<\/p>\n<h3>Obrona konieczna &#8211; Kodeks karny<\/h3>\n<p>Definicj\u0119 obrony koniecznej, jak i regulacje zwi\u0105zanych z ni\u0105 kwestii znajdziemy w <a href=\"https:\/\/www.gowork.pl\/poradnik\/zarobki\/kodeks-pracy-czyli-prawa-pracownika-w-jednym-miejscu\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Kodeksie<\/a> karnym. Zgodnie z tre\u015bci\u0105 Art. 25. KK.:<\/p>\n<blockquote>\u00a7 1. Nie pope\u0142nia przest\u0119pstwa, kto w obronie koniecznej odpiera bezpo\u015bredni, bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem.<\/blockquote>\n<blockquote>\u00a7 2. W razie przekroczenia granic obrony koniecznej, w szczeg\u00f3lno\u015bci gdy sprawca zastosowa\u0142 spos\u00f3b obrony niewsp\u00f3\u0142mierny do niebezpiecze\u0144stwa zamachu, s\u0105d mo\u017ce zastosowa\u0107 nadzwyczajne z\u0142agodzenie kary, a nawet odst\u0105pi\u0107 od jej wymierzenia.<\/blockquote>\n<blockquote>\u00a7 2a. Nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej, odpieraj\u0105c zamach polegaj\u0105cy na wdarciu si\u0119 do mieszkania, lokalu, domu albo na przylegaj\u0105cy do nich ogrodzony teren lub odpieraj\u0105c zamach poprzedzony wdarciem si\u0119 do tych miejsc, chyba \u017ce przekroczenie granic obrony koniecznej by\u0142o ra\u017c\u0105ce.<\/blockquote>\n<blockquote>\u00a7 3. Nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej pod wp\u0142ywem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okoliczno\u015bciami zamachu.<\/blockquote>\n<p>Tzw. prawo do odpierania zamachu sugeruj\u0105 r\u00f3wnie\u017c przepisy zawarte w Kodeksie cywilnym. Maj\u0105 one spore znaczenie zw\u0142aszcza w przypadkach, gdy zaatakowany w samoobronie napastnik b\u0119dzie chcia\u0142 dochodzi\u0107 swoich roszcze\u0144 na drodze s\u0105dowej. Zgodnie z tre\u015bci\u0105 Art. 423. KC.:<\/p>\n<blockquote><strong>Kto dzia\u0142a w obronie koniecznej, odpieraj\u0105c bezpo\u015bredni i bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro w\u0142asne lub innej osoby, ten nie jest odpowiedzialny za szkod\u0119 wyrz\u0105dzon\u0105 napastnikowi.<\/strong><\/blockquote>\n<h2>W jakich przypadkach mo\u017cna stosowa\u0107 obron\u0119 konieczn\u0105?<\/h2>\n<p>Kiedy mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o zastosowaniu obrony koniecznej? Stanowi ona form\u0119 uprawnionego odporu wobec:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>zamachu;<\/strong><\/li>\n<li><strong>gwa\u0142townego targni\u0119cia si\u0119 napastnika na jedne z d\u00f3br prawnych &#8211; np. \u017cycie, zdrowie lub mienie.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<p>Uwaga! Niekoniecznie musi to by\u0107 dobro osoby broni\u0105cej si\u0119. Wa\u017cne jednak, aby zamach mia\u0142 charakter bezpo\u015bredni. Co przez to rozumiemy? Atak zagra\u017caj\u0105cy dobru chronionemu prawem musi tu tworzy\u0107 niebezpiecze\u0144stwo zar\u00f3wno realne, jak i natychmiastowe, a nie np. przewidywane w przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n<p>Zamach musi te\u017c nosi\u0107 znamiona czynu bezprawnego, czyli zachowania traktowanego jako przest\u0119pstwo lub wykroczenie.<\/p>\n<h3>Kiedy mo\u017ce doj\u015b\u0107 do przekroczenia granic obrony koniecznej?<\/h3>\n<p>Co wa\u017cne, kiedy m\u00f3wimy o np. zaatakowaniu napastnika w sytuacji obrony koniecznej oznacza ona obron\u0119 wsp\u00f3\u0142miern\u0105 do zamachu. Co mo\u017cemy nazwa\u0107 przekroczeniem granic obrony koniecznej i od czego jest to zale\u017cne?<\/p>\n<p>Przypadki przekroczenia granic obrony koniecznej zaliczamy do tzw. eksces\u00f3w, ekstensywnych oraz intensywnych. Dochodzi do nich wtedy, kiedy samoobrona zostanie u\u017cyta w stopniu przekraczaj\u0105cym si\u0142\u0119 u\u017cyt\u0105 wobec broni\u0105cego si\u0119, lub w sytuacjach, kiedy zostanie ona rozci\u0105gni\u0119ta w czasie lub zastosowana zbyt szybko.<\/p>\n<h3>Obrona konieczna a eksces intensywny &#8211; co to jest?<\/h3>\n<p>Kiedy mamy do czynienia z tzw. ekscesem intensywnym? Mowa tu o pr\u00f3bie odparcia zamachu, kiedy si\u0142a zastosowana wobec napastnika by\u0142a znacznie wi\u0119ksza, ni\u017c ta w\u0142o\u017cona w sam atak. Oznacza to, \u017ce zaatakowany broni\u0142 si\u0119 mocniej, ni\u017c wynika\u0142o z zagro\u017cenia, co mo\u017ce zosta\u0107 uznane przez s\u0105d za przekroczenie granic obrony koniecznej.<\/p>\n<p>W praktyce s\u0119dziowie nierzadko bior\u0105 jednak pod uwag\u0119 tak\u017ce okoliczno\u015bci \u0142agodz\u0105ce. <strong>Cho\u0107 w przypadkach eksces\u00f3w intensywnych broni\u0105cy si\u0119 nie uniknie odpowiedzialno\u015bci karnej, cz\u0119sto stosowane s\u0105 \u0142agodne wyroki, lub wr\u0119cz umorzenie post\u0119powania. <\/strong><\/p>\n<p>Przyk\u0142adem takich zachowa\u0144 mo\u017ce by\u0107 historia 17-letniego w\u00f3wczas Micha\u0142a P. Nastolatek w sierpniu 2019 roku zaatakowa\u0142 ojca no\u017cem, staj\u0105c w obronie matki. Jak podkre\u015bla\u0142, m\u0119\u017cczyzna grozi\u0142 im obojgu \u015bmierci\u0105. Kiedy zadane ciosy okaza\u0142y si\u0119 by\u0107 \u015bmiertelne, o sprawie us\u0142ysza\u0142a ca\u0142a Polska. Cho\u0107 pocz\u0105tkowo grozi\u0142o mu nawet do 25 lat wi\u0119zienia, zar\u00f3wno prawnicy jak i <a href=\"https:\/\/www.gowork.pl\/poradnik\/kariera\/sedzia-kim-jest-i-czym-sie-zajmuje-zarobki-i-wymagania-na-stanowisku\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">s\u0105d<\/a> zdecydowali si\u0119 poda\u0107 mu pomocn\u0105 d\u0142o\u0144. Udowodniono r\u00f3wnie\u017c, \u017ce podj\u0119te wobec agresora dzia\u0142ania nie powinny nosi\u0107 znamion przest\u0119pstwa, jako \u017ce zar\u00f3wno ch\u0142opak, jak i jego rodzina od lat prze\u017cywali piek\u0142o domowej przemocy.<\/p>\n<p>Ojciec Micha\u0142a, Marcin P. by\u0142 wcze\u015bniej wielokrotnie zatrzymywany &#8211; za kradzie\u017ce, jazd\u0119 pod wp\u0142ywem alkoholu jak i zn\u0119canie si\u0119 nad \u017con\u0105. Cho\u0107 wi\u0119c zab\u00f3jstwo napastnika stanowczo zalicza si\u0119 do tzw. eksces\u00f3w intensywnych, wiele zale\u017cy tak\u017ce od okoliczno\u015bci pope\u0142nienia czynu.<\/p>\n<h3>Eksces ekstensywny &#8211; w jaki spos\u00f3b przekracza granice obrony koniecznej?<\/h3>\n<p>Co z kolei uznajemy za tzw. eksces ekstensywny? To r\u00f3wnie\u017c uznawane jest za przekroczenie granic obrony koniecznej. W tym przypadku dotyczy ona jednak czasu, w jakim zosta\u0142a zastosowana samoobrona.<\/p>\n<p><strong>Je\u015bli zostanie uznane, \u017ce zosta\u0142a ona zbyt bardzo rozci\u0105gni\u0119ta w czasie, podj\u0119ta zbyt wcze\u015bnie, kiedy zamach nie nabra\u0142 jeszcze charakteru bezpo\u015bredniego, lub zbyt p\u00f3\u017ano, kiedy nie istnia\u0142o ju\u017c realne i bezpo\u015brednie bezpiecze\u0144stwo, obrona konieczna zostanie tu zakwalifikowana jako eksces ekstensywny. <\/strong><\/p>\n<h3>Czy ekscesy odbieraj\u0105 dzia\u0142aniu sprawcy cech obrony koniecznej?<\/h3>\n<p>Je\u015bli w danym przypadku zostanie stwierdzone przekroczenie granic samoobrony i zaistnienie kt\u00f3rego\u015b z dw\u00f3ch rodzaj\u00f3w eksces\u00f3w, nie odbiera to dzia\u0142aniu sprawcy cech obrony koniecznej. Nie mo\u017cna jednak w takiej sytuacji ca\u0142kowicie unikn\u0105\u0107 odpowiedzialno\u015bci karnej.<\/p>\n<p>Jak jednak ju\u017c wspominali\u015bmy, w wielu przypadkach eksces\u00f3w, o ile nadu\u017cycie samoobrony nast\u0105pi\u0142o z racji uzasadnionych okoliczno\u015bci \u0142agodz\u0105cych, s\u0105dy s\u0105 sk\u0142onne do delikatniejszego traktowania oskar\u017conych dzia\u0142aj\u0105cych w obronie w\u0142asnej.<\/p>\n<p>Wynika to r\u00f3wnie\u017c z tego, \u017ce poj\u0119cia niewsp\u00f3\u0142mierno\u015bci obrony lub bezpo\u015brednio\u015bci zamachu maj\u0105 charakter ocenny i zale\u017c\u0105 od konkretnej sytuacji.<\/p>\n<h2>Jakie \u015brodki mo\u017cna stosowa\u0107 w ramach obrony koniecznej?<\/h2>\n<p>Poruszaj\u0105c kwesti\u0119 obrony koniecznej warto odnotowa\u0107, jakimi rodzajami \u015brodk\u00f3w i narz\u0119dziami mamy prawo si\u0119 broni\u0107. Nie jest to tylko kwestia obowi\u0105zuj\u0105cych przepis\u00f3w ale i przede wszystkim orzecznictwa s\u0105dowego. Czy je\u015bli np. napastnik zaatakuje nas go\u0142ymi r\u0119kami, a my u\u017cyjemy w obronie narz\u0119dzia takiego jak n\u00f3\u017c, zostanie to uznane za eksces intensywny?<\/p>\n<p>Okazuje si\u0119, \u017ce niekoniecznie. Dobrze obrazuje to wyrok S\u0105du Apelacyjnego w Katowicach z dnia 15.10.1998r. (II AKa 53\/98):<\/p>\n<blockquote>&#8222;Z\u0142apanie przez oskar\u017con\u0105 za n\u00f3\u017c, kt\u00f3ry by\u0142 jedynym przedmiotem mog\u0105cym powstrzyma\u0107 napastnika, nie mo\u017ce by\u0107 potraktowane jako u\u017cycie niewsp\u00f3\u0142miernego \u015brodka obrony. Z istoty bowiem samej obrony koniecznej wynika, i\u017c przeciwdzia\u0142anie, kt\u00f3rym odpiera si\u0119 realny, bezprawny zamach, aby osi\u0105gn\u0119\u0142o sw\u00f3j cel, musi by\u0107 skuteczne. Skuteczno\u015b\u0107 taka zachodzi w\u00f3wczas, kiedy przeciwdzia\u0142anie zawiera w sobie element przewagi nad omawianym bezprawnym dzia\u0142aniem.&#8221;<\/blockquote>\n<p><strong>Zasadniczo warto jednak pami\u0119ta\u0107 o zasadzie wsp\u00f3\u0142mierno\u015bci obrony i korzystania z podobnych narz\u0119dzi do niej, co napastnik dokonuj\u0105cy zamachu. Jednocze\u015bnie podkre\u015bla si\u0119 tak\u017ce, \u017ce od zaatakowanego w pewnych okoliczno\u015bciach, zw\u0142aszcza gwa\u0142townego ataku, trudno oczekiwa\u0107 proporcjonalnego doboru formy samoobrony.<\/strong><\/p>\n<p>Uznaje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c za dopuszczalne przypadki, w kt\u00f3rych do przekroczenia granic obrony koniecznej dosz\u0142o z racji silnego wzburzenia emocjonalnego zaatakowanej osoby. Je\u015bli odczuwa\u0142a ona zw\u0142aszcza silny strach i z tego powodu nadu\u017cy\u0142a si\u0142y (np. dokonuj\u0105c wi\u0119kszych obra\u017ce\u0144 cia\u0142a u napastnika, ni\u017c sama do\u015bwiadczy\u0142a), s\u0105d powinien uzna\u0107 to za okoliczno\u015b\u0107 \u0142agodz\u0105c\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce prowadzi\u0107 do umorzenia sprawy.<\/p>\n<p>Je\u015bli jednak do przekroczenia granicy obrony dosz\u0142o na wskutek umy\u015blnego dzia\u0142ania osoby broni\u0105cej si\u0119, mo\u017ce zosta\u0107 uznane, \u017ce dopu\u015bci\u0142a si\u0119 ona przest\u0119pstwa.<\/p>\n<h3>Obrona konieczna w miejscu zamieszkania &#8211; czy sprawca podlega karze?<\/h3>\n<p>Nieco inaczej przepisy traktuj\u0105 kwesti\u0119 obrony koniecznej w miejscu zamieszkania. Tu nawet je\u015bli dojdzie do przekroczenia jej granic, broni\u0105cy si\u0119 nie podlega karze. Dotyczy to jednak wy\u0142\u0105cznie przypadk\u00f3w:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>zamachu polegaj\u0105cego na wdarciu si\u0119 do mieszkania, lokalu, domu albo na przylegaj\u0105cy do nich ogrodzony teren;<\/strong><\/li>\n<li><strong>odparcia zamachu poprzedzonego wdarciem si\u0119 do tych miejsc.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<p>Je\u015bli do nadu\u017cycia si\u0142y w ramach samoobrony dojdzie w takich okoliczno\u015bciach, sprawca automatycznie nie podlega karze. Mo\u017cliwe jest to jedynie w przypadkach, kiedy nadu\u017cycie to mia\u0142o ra\u017c\u0105cy charakter.<\/p>\n<p>Broni\u0105cy si\u0119 w ramach wy\u017cej wymienionych rodzaj\u00f3w zamachu nie musi tak\u017ce udowadnia\u0107 w s\u0105dzie, \u017ce do przekroczenia granic obrony dosz\u0142o z racji silnych <a href=\"https:\/\/www.gowork.pl\/blog\/zarzadzanie-emocjami-w-pracy\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">emocji<\/a> i wzburzenia. Przyjmuje si\u0119, \u017ce taki rodzaj ataku wi\u0105\u017ce si\u0119 z du\u017cym stresem, kt\u00f3ry mo\u017ce powodowa\u0107 wi\u0119ksze b\u0142\u0119dy w doborze proporcjonalnej formy obrony.<\/p>\n<h2><strong>Jakie s\u0105 granice obrony koniecznej? Przepisy dotycz\u0105ce samoobrony w Polsce<\/strong><\/h2>\n<p>Obrona konieczna to dzia\u0142anie, kt\u00f3re pozwala chroni\u0107 \u017cycie i mienie w sytuacji zagro\u017cenia, lecz musi spe\u0142nia\u0107 okre\u015blone wymogi prawne. W Polsce przepisy stanowi\u0105, \u017ce dzia\u0142ania obronne musz\u0105 by\u0107 proporcjonalne do zagro\u017cenia. Nadu\u017cycie si\u0142y, jak np. u\u017cycie broni w sytuacji, kt\u00f3ra nie tego wymaga, mo\u017ce prowadzi\u0107 do odpowiedzialno\u015bci karnej. Istniej\u0105 jednak wyj\u0105tki, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 na bardziej zdecydowane dzia\u0142ania, szczeg\u00f3lnie je\u015bli zagro\u017cenie jest bezpo\u015brednie i intensywne. Zrozumienie, jakie dzia\u0142ania s\u0105 dozwolone w ramach samoobrony, jest kluczowe dla unikni\u0119cia potencjalnych konsekwencji prawnych.<\/p>\n<h2><strong>Przekroczenie granic samoobrony \u2013 konsekwencje prawne i odpowiedzialno\u015b\u0107 karna<\/strong><\/h2>\n<p>W sytuacjach, gdy granice obrony koniecznej zostaj\u0105 przekroczone, osoba korzystaj\u0105ca z samoobrony mo\u017ce podlega\u0107 odpowiedzialno\u015bci karnej. Na przyk\u0142ad u\u017cycie nadmiernej si\u0142y wobec napastnika w sytuacji, gdy wystarczy\u0142yby dzia\u0142ania defensywne, mo\u017ce by\u0107 uznane za nieproporcjonalne i nieuzasadnione. Prawodawstwo polskie precyzyjnie okre\u015bla, \u017ce obrona konieczna nie mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 jako usprawiedliwienie dzia\u0142a\u0144 nadmiernie agresywnych. Osoba przekraczaj\u0105ca te granice mo\u017ce zosta\u0107 oskar\u017cona o naruszenie przepis\u00f3w kodeksu karnego, co wi\u0105\u017ce si\u0119 z potencjalnymi konsekwencjami prawnymi i finansowymi.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>\u0179r\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia: https:\/\/pl.123rf.com\/photo_101359243_pistolet-le%C5%BCy-na-stole.html<\/p>\n<!-- AddThis Advanced Settings generic via filter on the_content --><!-- AddThis Share Buttons generic via filter on the_content -->","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Czym jest obrona konieczna i w jakich sytuacjach mo\u017cna j\u0105 stosowa\u0107? Z tego tekstu dowiecie si\u0119, jakie s\u0105 granice obrony koniecznej i kiedy samoobrona mo\u017ce zosta\u0107 uznana za tzw. eksces. W jakich przypadkach przekroczenie granicy obrony koniecznej mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 z odpowiedzialno\u015bci\u0105 karn\u0105? T\u0142umaczymy, kiedy mo\u017ce doj\u015b\u0107 do przekroczenia granic samoobrony. Obrona konieczna &#8211; definicja [&hellip;]<!-- AddThis Advanced Settings generic via filter on get_the_excerpt --><!-- AddThis Share Buttons generic via filter on get_the_excerpt --><\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":54217,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.gowork.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36278"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.gowork.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.gowork.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gowork.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gowork.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=36278"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.gowork.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36278\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":54218,"href":"https:\/\/www.gowork.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36278\/revisions\/54218"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gowork.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/54217"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.gowork.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=36278"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gowork.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=36278"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gowork.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=36278"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}