Obecna sytuacja wywo\u0142a\u0142a gwa\u0142towne zmiany w niemal ka\u017cdym obszarze ludzkiego \u017cycia. Jednym z nich jest praca – podstawowe \u017ar\u00f3d\u0142o bezpiecze\u0144stwa wi\u0119kszo\u015bci zatrudnionych os\u00f3b. Nie jest zatem zaskoczeniem, \u017ce temat budzi szereg w\u0105tpliwo\u015bci.<\/p>\n
W jaki spos\u00f3b przepisy chroni\u0105 prawa pracownik\u00f3w?<\/strong> Na najbardziej nurtuj\u0105ce, cz\u0119sto powtarzaj\u0105ce si\u0119 pytania odpowiada Janusz Zagrobelny, radca prawny z kancelarii A. Sobczyk i Wsp\u00f3\u0142pracownicy, specjalista w zakresie prawa pracy.<\/p>\n Sytuacja jest nietypowa. Wiele os\u00f3b zastanawia si\u0119, jakie b\u0119d\u0105 ich dalsze losy w obecnym miejscu zatrudnienia – nie tylko ze wzgl\u0119du na zmiany gospodarcze, ale tak\u017ce prawne. W jaki spos\u00f3b nowa specustawa wp\u0142ywa na dotychczasowe prawa pracownika?\u00a0<\/strong><\/p>\n Czasy zdecydowanie nie s\u0105 \u0142atwe. Niemal ka\u017cdy z nas obawia si\u0119 o swoj\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107, zdrowie swoje i bliskich, ale te\u017c boi si\u0119 o swoje zatrudnienie. Jest to ca\u0142kowicie zrozumia\u0142e – z \u0142atwo\u015bci\u0105 mo\u017cna zobaczy\u0107 \u201eoch\u0142odzenie\u201d na rynkach finansowych i zast\u00f3j w biznesie. Zdaje mi si\u0119, \u017ce tw\u00f3rcy specustawy, czyli tzw. \u201eTarczy Antykryzysowej\u201d kierowali si\u0119 raczej interesem zak\u0142adu pracy, jako ca\u0142o\u015bci. W gorszych czasach jego funkcjonowanie \u0142\u0105czy si\u0119 te\u017c z trudnym i niejednokrotnie przykrym obowi\u0105zkiem podj\u0119cia po\u015bwi\u0119ce\u0144 dla wzajemnego, obop\u00f3lnego dobra, \u017ceby zapewni\u0107 przetrwanie.\u00a0Alternatyw\u0105 s\u0105 oczywi\u015bcie zwolnienia grupowe.<\/p>\n Niemniej jednak, skupmy si\u0119 na konkretnych, przyj\u0119tych w \u201eTarczy\u201d rozwi\u0105zaniach. Rz\u0105d na jej \u0142amach zaj\u0105\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie sytuacj\u0105 przedsi\u0119biorc\u00f3w i ich uprawnieniami. Celem tarczy zdaje si\u0119 by\u0107 ratowanie miejsc pracy, kosztem ust\u0119pstw ze strony pracownik\u00f3w. Specustawa daje bowiem, przyk\u0142adowo, mo\u017cliwo\u015b\u0107 obni\u017cania przez pracodawc\u0119 w porozumieniu z pracownikami wysoko\u015bci etat\u00f3w (a konsekwentnie \u2013 wynagrodzenia), uzale\u017cniaj\u0105c od niego otrzymanie dofinansowania, ograniczenia wynagrodzenia postojowego, albo zawarcia porozumienia o stosowaniu mniej korzystnych warunk\u00f3w zatrudnienia. W zamian \u2013 rz\u0105d dofinansowuje wynagrodzenie pracownik\u00f3w obj\u0119tych przestojem\/obni\u017conym czasem pracy, a Ci pracownicy maj\u0105 czasow\u0105 gwarancj\u0119 zakazu ich zwolnienia ze wzgl\u0119d\u00f3w ekonomicznych.<\/p>\n W szczeg\u00f3lnie trudnej sytuacji znale\u017ali si\u0119 rodzice. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich musi \u0142\u0105czy\u0107 opiek\u0119 nad dzie\u0107mi z prac\u0105 zawodow\u0105. Czy prawo zapewnia im jakiekolwiek udogodnienia?<\/strong><\/p>\n Rzeczywi\u015bcie zamkni\u0119cie szk\u00f3\u0142, przedszkoli czy \u017c\u0142obk\u00f3w utrudni\u0142o codzienne funkcjonowanie wielu polskich rodzin.<\/p>\n Podstawowym udogodnieniem przewidzianym przez rz\u0105d jest tzw. dodatkowy zasi\u0142ek opieku\u0144czy, kt\u00f3ry przys\u0142uguje tym rodzicom, kt\u00f3rzy s\u0105 ubezpieczeni, a jednocze\u015bnie nie mog\u0105 wykonywa\u0107 pracy z powodu konieczno\u015bci sprawowania opieki nad dzieckiem w wieku do 8 lat. W tej sytuacji pracownik otrzymuje zasi\u0142ek w wysoko\u015bci 80% normalnego wynagrodzenia.<\/p>\n Niezale\u017cnie od powy\u017cszego, pewn\u0105 form\u0105 uproszczenia jest fakt, \u017ce du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 pracownik\u00f3w na podstawie nowych przepis\u00f3w zosta\u0142a te\u017c skierowana do pracy z domu potocznie nazywanej homeworkingiem<\/em> lub home office<\/em>. W\u00a0specustawie ustawodawca po raz pierwszy zdecydowa\u0142 si\u0119 zdefiniowa\u0107 prac\u0119 zdaln\u0105, kt\u00f3ra w obecnej sytuacji jest doskona\u0142ym narz\u0119dziem dla ograniczenia rozprzestrzeniania si\u0119 COVID-19 w Polsce. Niekt\u00f3rzy rodzice korzystaj\u0105 z tej mo\u017cliwo\u015bci, \u0142\u0105cz\u0105c wykonywanie obowi\u0105zk\u00f3w s\u0142u\u017cbowych z opiek\u0105 nad dzie\u0107mi, co jak wiadomo \u2013 mo\u017ce by\u0107 w praktyce utrudnionym.<\/p>\n S\u0105 te\u017c osoby, kt\u00f3re dopiero wracaj\u0105 do pracy po d\u0142u\u017cszej nieobecno\u015bci – na przyk\u0142ad po urlopie rodzicielskim. Czy maj\u0105 one prawo do zachowania stanowiska pracy i wynagrodzenia, nawet je\u015bli obecnie nie jest mo\u017cliwe pe\u0142nienie obowi\u0105zk\u00f3w zgodnych z umow\u0105?<\/strong><\/p>\n Tutaj nie ma du\u017cych zmian. Rodzic po zako\u0144czeniu urlopu rodzicielskiego mo\u017ce uda\u0107 si\u0119 na urlop wychowawczy (kt\u00f3ry jednak jest kompensowany symbolicznie), albo wr\u00f3ci\u0107 do pracy. W razie zwyk\u0142ego powrotu do pracy, pracownik nie korzysta ze szczeg\u00f3lnej ochrony. Ale po powrocie pracownik mo\u017ce wnioskowa\u0107 o czasowe obni\u017cenie etatu (np. do 7\/8) \u2013 wtedy przez rok pracownik korzysta z ochrony przed wypowiedzeniem. Ochrona ta jednak nie znajdzie zastosowania je\u017celi pracodawca zwolni pracownika powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na tzw. przyczyny ekonomiczne (np. likwidacja\/reorganizacja zak\u0142adu pracy). W takim przypadku pracownik nie jest chroniony przed wypowiedzeniem, ale otrzyma odpraw\u0119 w wysoko\u015bci wynagrodzenia za okres 1-3 miesi\u0119cy.<\/p>\n Niezale\u017cnie od \u201etwardej\u201d ochrony, nale\u017cy pami\u0119ta\u0107 te\u017c o ochronie \u201emi\u0119kkiej\u201d przyznanej przez przepisy antydyskryminacyjne. Matka, kt\u00f3rej stanowisko zosta\u0142o zlikwidowane po powrocie z urlopu rodzicielskiego mo\u017ce odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do s\u0105du pracy podnosz\u0105c i\u017c przyczyna jest fikcyjna, a prawdziw\u0105 przyczyn\u0105 jest po\u015brednia dyskryminacja ze wzgl\u0119du na p\u0142e\u0107 \u2013 taki zarzut przerzuca na pracodawc\u0119 ci\u0119\u017car wykazania, i\u017c nie dosz\u0142o do dyskryminacji, a wskazana przyczyna jest prawdziwa.<\/p>\n A co z osobami, kt\u00f3re opiekuj\u0105 si\u0119 chorymi, na przyk\u0142ad w\u0142asnymi rodzicami? Czy przys\u0142uguje im dodatkowy urlop?<\/strong><\/p>\n Tutaj r\u00f3wnie\u017c oprzemy si\u0119 na dotychczasowych przepisach, gdy\u017c tw\u00f3rcy \u201eTarczy Antykryzysowej\u201d nie przewidzieli szczeg\u00f3lnych \u015bwiadcze\u0144 dla pracownik\u00f3w w takiej sytuacji. Osoby te b\u0119d\u0105 mog\u0142y skorzysta\u0107 z rozwi\u0105za\u0144 przewidzianych w tzw. ustawie zasi\u0142kowej, kt\u00f3ra gwarantuje \u201estandardowy\u201d zasi\u0142ek opieku\u0144czy dla os\u00f3b, kt\u00f3re nie mog\u0105 wykonywa\u0107 pracy ze wzgl\u0119du na konieczno\u015b\u0107 sprawowania opieki nad m.in. chorym cz\u0142onkiem rodziny.<\/p>\n Wiele firm decyduje si\u0119 na przekierowanie pracownik\u00f3w na prac\u0119 zdaln\u0105. S\u0105 jednak takie zak\u0142ady, kt\u00f3re z r\u00f3\u017cnych przyczyn nie s\u0105 w stanie tego zrobi\u0107. Czy w tej sytuacji pracownik mo\u017ce by\u0107 wys\u0142any na urlop p\u0142atny lub bezp\u0142atny bez wyra\u017cenia zgody?<\/strong><\/p>\n Rzeczywi\u015bcie, kierowanie pracownik\u00f3w do pracy zdalnej jest \u015bwietnym rozwi\u0105zaniem dla firm, kt\u00f3rych dzia\u0142alno\u015b\u0107 mo\u017ce opiera\u0107 si\u0119 w g\u0142\u00f3wnej mierze na komunikacji elektronicznej, a zadania pracownik mo\u017ce swobodnie wykonywa\u0107 w domu przy pomocy komputera czy telefonu. Istnieje jednak wiele sektor\u00f3w, w kt\u00f3rych obecno\u015b\u0107 pracownika w miejscu pracy jest niezb\u0119dna z uwagi na rodzaj i charakter wykonywanych zada\u0144 (np. na linii produkcyjnej). Firmy takie maj\u0105 obowi\u0105zek zapewni\u0107 pracownikom mo\u017cliwo\u015b\u0107 zachowania stosownego odst\u0119pu, oraz dost\u0119p do r\u0119kawiczek\/p\u0142ynu do mycia r\u0105k, oraz nied\u0142ugo \u2013 r\u00f3wnie\u017c maseczek.<\/p>\n W niekt\u00f3rych firmach dochodzi obecnie do spadku zapotrzebowania na prac\u0119 np. z powodu mniejszej ilo\u015bci zam\u00f3wie\u0144, sprzeda\u017cy itp. Dlatego te\u017c w\u0142a\u015bciciele firm poszukuj\u0105 skutecznych rozwi\u0105za\u0144, aby zredukowa\u0107 liczb\u0119 pracownik\u00f3w \u015bwiadcz\u0105cych prac\u0119. Na gruncie zwyk\u0142ych przepis\u00f3w prawa pracy, pracodawca, kt\u00f3ry nie jest w stanie zapewni\u0107 pracy pracownikowi z przyczyn dotycz\u0105cych pracodawcy, musi zapewni\u0107 mu wynagrodzenie postojowe, kt\u00f3re w uproszczeniu odpowiada 100% zwyk\u0142ego miesi\u0119cznego wynagrodzenia pracownika bez sk\u0142adnik\u00f3w zmiennych.<\/p>\n Z uwagi na pakiet pomocowy, przewidziany w \u201eTarczy\u201d, pracodawcy najcz\u0119\u015bciej decyduj\u0105 si\u0119 obni\u017cenia wymiaru czasu pracy lub na wprowadzenie przestoju ekonomicznego p\u0142atnego w wymiarze 50-99% zwyk\u0142ego wynagrodzenia postojowego. S\u0105 to rozwi\u0105zania, kt\u00f3re \u2013 przy za\u0142o\u017ceniu uzyskania poparcia przedstawicieli pracownik\u00f3w – umo\u017cliwiaj\u0105 otrzymanie dofinansowania do wynagrodze\u0144 pracownik\u00f3w. Pracodawcy, kt\u00f3rzy chc\u0105 otrzyma\u0107 \u015brodki od pa\u0144stwa musz\u0105 jednak spe\u0142ni\u0107 kryteria np. udowodni\u0107 spadek obrot\u00f3w gospodarczych.<\/p>\n Dla zapewnienia lepszego funkcjonowania zak\u0142adu pracy, ale te\u017c przede wszystkim w celu ochrony miejsc pracy, wielu pracodawc\u00f3w decyduje si\u0119 na wys\u0142anie pracownik\u00f3w na urlop. Zgodnie z przepisami kodeksu pracy, pracodawca mo\u017ce poleceniem \u201ezmusi\u0107\u201d pracownika jedynie do wykorzystania urlopu zaleg\u0142ego, czyli niewykorzystanego w poprzednim roku kalendarzowym. Urlop wypoczynkowy, do kt\u00f3rego pracownik ma prawo w tym roku, powinien by\u0107 ustalony i zaakceptowany przez obie strony.<\/p>\n Naturalnie, pracodawca mo\u017ce poprosi\u0107<\/span> pracownik\u00f3w o wykorzystanie chocia\u017cby cz\u0119\u015bci urlopu wypoczynkowego. Podkre\u015blam jeszcze raz, \u017ce jest to swobodna decyzja pracownika, kt\u00f3rej nie powinien podejmowa\u0107 w wyniku nacisk\u00f3w pracodawcy.<\/p>\n Natomiast urlop bezp\u0142atny jest udzielany tylko i wy\u0142\u0105cznie na pisemny wniosek pracownika i podobnie jak w przypadku bie\u017c\u0105cego urlopu wypoczynkowego, nie mo\u017ce zosta\u0107 narzucony przez pracodawc\u0119.<\/p>\n Pandemia COVID-19 wywo\u0142a\u0142a szereg pyta\u0144 dotycz\u0105cych praw pracownik\u00f3w. W\u015br\u00f3d najcz\u0119\u015bciej poruszanych kwestii znajduj\u0105 si\u0119 zmiany dotycz\u0105ce urlop\u00f3w, praca zdalna oraz zasady dotycz\u0105ce ochrony zdrowia w miejscu pracy. Pracownicy musz\u0105 dostosowa\u0107 si\u0119 do nowych reali\u00f3w, jednocze\u015bnie zachowuj\u0105c swoje prawa. Wa\u017cne jest, aby ka\u017cdy zna\u0142 swoje obowi\u0105zki, ale te\u017c mia\u0142 \u015bwiadomo\u015b\u0107, jak mo\u017ce reagowa\u0107 na zmieniaj\u0105ce si\u0119 warunki zatrudnienia. Praktyczne informacje na ten temat pozwalaj\u0105 lepiej odnale\u017a\u0107 si\u0119 w nowej rzeczywisto\u015bci zawodowej.<\/p>\n W dobie pandemii COVID-19 wiele przepis\u00f3w prawa pracy uleg\u0142o modyfikacjom. Warto przyjrze\u0107 si\u0119, jak te zmiany wp\u0142ywaj\u0105 na codzienno\u015b\u0107 pracownik\u00f3w oraz jakie nowe obowi\u0105zki zosta\u0142y na\u0142o\u017cone na pracodawc\u00f3w. Zmiany te obejmuj\u0105 mi\u0119dzy innymi regulacje dotycz\u0105ce pracy zdalnej, bezpiecze\u0144stwa w miejscu pracy oraz zwolnie\u0144. Analiza wp\u0142ywu tych przepis\u00f3w na sytuacj\u0119 zatrudnionych os\u00f3b mo\u017ce dostarczy\u0107 cennych informacji zar\u00f3wno pracownikom, jak i pracodawcom, kt\u00f3rzy musz\u0105 dostosowa\u0107 swoje procedury do nowej rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n Ponadto, warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na kwestie dotycz\u0105ce zdrowia psychicznego pracownik\u00f3w w kontek\u015bcie pandemii. Wzrost liczby zachorowa\u0144 na COVID-19 oraz zwi\u0105zane z nim obawy o przysz\u0142o\u015b\u0107 zawodow\u0105 mog\u0105 prowadzi\u0107 do stresu i wypalenia zawodowego. Pracodawcy powinni zatem wdro\u017cy\u0107 odpowiednie strategie wsparcia, takie jak programy pomocowe czy regularne szkolenia w zakresie zarz\u0105dzania stresem. Rola wsparcia psychologicznego staje si\u0119 kluczowa, aby utrzyma\u0107 morale zespo\u0142u i zapewni\u0107 stabilno\u015b\u0107 w trudnych czasach.<\/p>\nWywiad z Januszem Zagrobelnym<\/h2>\n
Prawo pracy podczas pandemii \u2013 odpowiedzi na najcz\u0119stsze pytania (cz\u0119\u015b\u0107 1). Podsumowanie<\/h3>\n
Koronawirus a prawo pracy: Zmiany w regulacjach i ich wp\u0142yw na pracownik\u00f3w<\/strong><\/h2>\n