Czujesz, że Twój szef uwziął się na Ciebie, krzyczy i ma o wszystko pretensje? A może to współpracownicy są przyczyną złej atmosfery w firmie? Jeśli spotkałeś się z nękaniem, upokarzaniem w pracy zastanów się czy nie jest to mobbing…

To zjawisko ma wiele definicji. Od strony psychologicznej jest to społeczny proces polegający na uporczywym nękaniu przez przełożonego lub współpracowników. Mobberem może być zarówno jednostka, jak i większa grupa. Zastraszanie, poniżanie, izolacja z grupy oraz zrzucanie winy metodą kozła ofiarnego to odmiana przemocy psychicznej, która tak samo podlega karze ja przemoc fizyczna. Często trudno udowodnić mobbing, ponieważ zazwyczaj nie przybiera formy otwartej, jawnej agresji, posługuje się środkami manipulacji psychicznej, przy zachowaniu pozorów współpracy i poprawności społecznej. Wiele zależy również od podejścia naszego szefa do zaistniałej sytuacji. Nie zawsze trafimy na pracodawcę, który od razu rozwiąże problem i będzie starał się nam pomóc.

Kodeks pracy szczegółowo określa warunki, które muszą być spełnione, by móc mówić o zjawisku mobbingu. Efektem tych działań jest zaniżona ocena przydatności zawodowej pracownika, poczucie ośmieszenia go oraz niedocenienia.

Jakie formy może przyjąć mobbing?

1. Manipulacja uczuciami – prześladowca dąży do tego, by jego ofiara miała poczucie ciągłego lęku, długotrwałego poczucia niepewności. Chce by pracownik czuł się poniżony i upokorzony, chce doprowadzić do poczucia niskiej samooceny.

2. Zastraszanie – jest to najbardziej popularna forma mobbingu, którą najprościej jest udowodnić. Polega na aluzjach skierowanych do ofiary lub bezpośrednich komentarzach, które prowadzą do poczucia niepewności własnej pozycji. Zastraszanie dotyczy też przemocy fizycznej.

3. Poniżanie – może przyjąć formę słowną przez wyrażanie nadmiernej krytyki na przykład przy użyciu krzyku i w asyście przykrych dla odbiorcy wyrażeń. Poniżanie odbywa się również przez przytaczanie negatywnej opinii użytej przez inne osoby. Popularną formą celowego mobbingu jest krzywdzenie pracowników przez celowe decyzje pracodawcy, takie jak odbieranie nagród, zlecanie niemożliwych do realizacji zadań, niesprawiedliwe wynagradzanie pozostałych pracowników.

4. Obwinianie – taka sytuacja ma miejsce tylko wtedy, gdy mamy jasno sformułowany program zadań, który mamy zrealizować, a pracodawca „czepia się” i zwraca uwagę na przykład na nieuzasadnioną nieterminowość lub błędy, które popełniliśmy, wyolbrzymiając je i które tak naprawdę wymagają niewielkiej korekty. Pracownik zostaje oskarżany, że jest powodem niepowodzenia projektu, wpędza się go w poczucie winy za coś, co nie należy do jego obowiązków. Dotyczy to najczęściej osób, które są ambitne i skrupulatne.

W Polsce bardzo trudno jest udowodnić pracownikom, że padli ofiarą mobbingu, ponieważ wymaga to przedstawienia konkretnych dowodów, na podstawie których możemy uznać, że byliśmy poddawani uporczywemu nękaniu i długotrwałemu zastraszaniu. W innych krajach, jak Francja czy Szwecja, mobbing uznawany jest za przestępstwo. W Belgii istnieje prawo, które mówi, że jeśli do sądu wpłynie wniosek o stosowanie przemocy psychicznej, to nie pracownik, a szef musi udowodnić, że nie doszło do nękania.

Prawa pracownika

Co możemy zrobić jeśli staniemy się ofiarą mobbingu? Na pewno nie powinniśmy udawać, że nic się nie dzieje. Mobbing staje się niestety coraz częstszym zjawiskiem. Pracownik, który ucierpiał zdrowotnie w wyniku psychicznego nękania, może żądać od pracodawcy odpowiedniej sumy pieniężnej tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Musimy pamiętać w tym przypadku o przedstawieniu odpowiedniej dokumentacji medycznej, która pokazuje udowodniony roztrój zdrowia psychicznego lub fizycznego, który zaistniał w wyniku działań mobbingowych. Pomocne będą również wyniki badań oraz sposób leczenia. Ważne mogą okazać się również opinie lekarzy specjalistów oraz opinia biegłego sądowego z zakresu medycyny.