Nadszedł dzień, w którym zmuszony jesteś wręczyć pracownikowi wypowiedzenie umowy. Co dalej? Oprócz działań związanych z procedurami offboardingowymi, powinieneś pamiętać także o psychologicznym aspekcie sytuacji, w jakiej znalazła się ta osoba. Jak z nią rozmawiać, by utrzymać dobre relacje? Odpowiedź na to pytanie znajdziesz w niniejszym artykule.

 

Strata wiąże się z żalem

W wielu przypadkach zwolnieni pracownicy mają do czynienia z mniej lub bardziej intensywnym doświadczeniem przypominającym przechodzenie żałoby. Wszak praca stanowi istotną część życia człowieka. Nie jest to jedynie sposób na zarabianie pieniędzy, ale również relacje z innymi ludźmi, a często także ważny element osobistej tożsamości. Według modelu Kübler-Ross żałoba obejmuje poniższe etapy:

Fazy żałoby według modelu Kubler-Ross: zaprzeczanie, buntowanie się, targowanie się, depresja, akceptacja

1# Zaprzeczenie

„Nie, to niemożliwe.”

Faza pierwsza, tuż po zetknięciu z sytuacją straty. Treść wydarzenia wraz z towarzyszącymi mu uczuciami zostaje oddzielona od świadomości. Osoba nie dowierza, że dzieje się „to” naprawdę.

2# Buntowanie się

„Dlaczego ja?!”

W drugiej kolejności pojawia się frustracja, złość, czasem także wściekłość. Treść wydarzenia przedostaje się do świadomości, jednak osoba wciąż się przed nią broni – tym razem w formie ataku.

3# Targowanie się

„Może jest jeszcze nadzieja.”

Sam fakt wystąpienia zdarzenia zostaje dopuszczony do świadomości, jednak nieodwracalność sytuacji wciąż jest separowana. Osoba żyje w przekonaniu, że wciąż może być jak dawniej.

4# Depresja

„Wszystko stracone.”

Nieuchronność straty zostaje dopuszczona do świadomości. Osoba przestaje walczyć; traci nadzieję, pogrąża się w żalu i bezradności.

5# Akceptacja

„Trzeba żyć dalej.”

W tej fazie następuje pogodzenie się z sytuacją. Zaczyna się stopniowy powrót do nowej normalności, uczenia się życia w nowym kontekście. Osoba zaczyna przejmować odpowiedzialność za jakość dalszego życia.

W praktyce, przebieg żałoby nie jest liniowy. Niektóre etapy mogą być pominięte – możliwy jest także powrót do wcześniejszych. Znając jednak specyfikę poszczególnych faz, łatwiej jest zrozumieć, czego pracownik aktualnie doświadcza i dostosować do tego adekwatny sposób komunikacji.

 

Jak rozmawiać z pracownikiem po złożeniu wypowiedzenia

Pamiętaj, że przechodzenie żałoby jest formą kryzysu psychologicznego. Aby osoba miała możliwość wyjść z niego bez szwanku, konieczna jest możliwość działania. Z jednej strony może to być rozmowa na temat trudnego doświadczenia, a z drugiej strony poszukiwanie rozwiązania, które pomoże poradzić sobie z sytuacją. Udzielając wsparcia, zawsze zwracaj uwagę na fazę, w której znajduje się dana osoba. Nie chodzi o to, by wpływać na przebieg żałoby. Ten proces jest naturalny i każdy przechodzi go według własnej wewnętrznej dynamiki.

Tym, co możesz zrobić na każdym etapie jest uznanie doświadczanych emocji. Kompetencją przydatną w tym obszarze jest empatyczna komunikacja. Pozwala rozmawiać w taki sposób, by pozwolić osobie na wyrażenie uczuć, które przy zbyt dużej intensywności mogłyby utrudnić właściwe funkcjonowanie na co dzień.

W pierwszej i trzeciej fazie sprawdzi się połączenie empatii z asertywnością. W drugiej i czwartej fazie postaw przede wszystkim na empatię, szczególnie w kontekście stworzenia przestrzeni do wyrażania emocji. W ostatniej fazie warto postawić na działania proaktywne, związane z tworzeniem planu poszukiwania nowej pracy.

Kolejnym narzędziem, które umożliwia efektywną komunikację ze zwolnionym pracownikiem jest NVC – Porozumienie Bez Przemocy. Dzięki rozmowie na poziomie potrzeb i uczuć maleje ryzyko powstawania napięć i konfliktów. W ten sposób zwiększysz szansę na zakończenie współpracy w pokojowych warunkach.

Co jeszcze możesz zrobić?

Jeżeli nie czujesz się na siłach lub w Twojej firmie brakuje osoby, która byłaby w stanie udzielić adekwatnego wsparcia, skorzystać możesz z oferty pomocy psychologicznej w ramach benefitów pozapłacowych lub działań outplacementowych, o których szerzej pisaliśmy we wcześniejszym artykule. Aby maksymalnie wspomóc zwolnionych pracowników, w USA od lat powstają kompleksowe programy mające na celu wspomóc ich w poszukiwaniu nowej pracy. Obecnie outplacement coraz częściej pojawia się również na rynku europejskim. Czasami wystarczy prosta rekomendacja spisana na papierze lub polecenie pracownika partnerowi biznesowemu, który akurat poszukuje kogoś na to samo stanowisko.

 

Pamiętaj także o właściwej komunikacji z resztą pracowników. O zwolnieniach w firmie najlepiej mówić w sposób otwarty – unikniesz w ten sposób tego, że ktoś zrobi to za Ciebie w sposób niekontrolowany, co może zadziałać na niekorzyść wobec wizerunku Twojej firmy.